Эдгар Доктороу: Жазушы, редактор және профессор өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Романшы, редактор, профессор Эдгар Лоуренс Доктороу (6 қаңтар 1931 – 21 шілде 2015) – американдық романшы, редактор және профессор, ең алдымен тарихи көркем әдебиеттерімен танымал. Ол он екі роман, үш томдық әңгімелер жинағы және сахналық драма жазды, оның ішінде «Рагтайм» (1975), «Билли Батгейт» (1989) және «Марш» (2005) романдары жүлделі болды. Бұл туындылары, оның көптеген басқа жұмыстарындағы сияқты, ойдан шығарылған кейіпкерлерді танымал тарихи оқиғаларға, белгілі тарихи тұлғаларға енгізіп, көбінесе әртүрлі повество стилдерін қолданды. Оның әңгімелері өзгешелігімен және жан-жақтылығымен танылды, ал Доктороу батылдығы мен қиялы үшін мақтауға ие болды. Доктороудың бірнеше романдары мен әңгімелері экрандалатынына байланысты бейімделді, соның ішінде Генри Фонданың қатысқан «Қиын заманға қош келдіңіз» (1967), Тимоти Хаттонның «Даниел» (1983), Дастин Хоффманның «Билли Батгейт» (1991) және Брайан Кранстонның «Уэйкфилд» (2016) фильмдері бар. Оның ең танымал бейімделулері – «Рагтайм» (1981) фильмі және төрт «Тони» жүлдесін жеңіп алған осы аттас «Бродвей» мюзиклі (1998) болды. Нақты айтқанда, «Рагтайм» фильмінің нұсқасында Доктороу жазған сценарий пайдаланылмады. «Үш сценарий» кітабына қосымшада (Библиография бөлімін қараңыз) баспагердің түсіндірмесіне сәйкес, Доктороу өзінің үш туындысы бойынша сценарийлер жазды – «Даниел кітабы», «Рагтайм» және «Луон көлі»: «Бұл сценарийлердің әрқайсысы әртүрлі тағдырға ұшырады. Доктороудың «Даниел» романының сценарийі режиссер Сидни Люмет 1983 жылы көркем фильмге айналдырылды. Ол режиссер Роберт Альтман үшін жазған «Рагтайм» монументальді сценарийі алты сағаттық көркем фильм немесе он сағаттық телесериал түрінде түсірілуі тиіс еді. Альтманның орнына Милос Форман келген соң, басқа авторға қысқа, дәстүрлі сценарий тапсырылды. 1981 жылы Доктороу «Луон көлі» романына бейімдеу жасады, бірақ бұл қиын жұмыс әлі түсірілмеген».

Novelist, editor, professor

Edgar Lawrence Doctorow (January 6, 1931 – July 21, 2015) was an American novelist, editor, and professor, best known for his works of historical fiction. He wrote twelve novels, three volumes of short fiction and a stage drama, including the award winning novels Ragtime (1975), Billy Bathgate (1989), and The March (2005). These, like many of his other works, placed fictional characters in recognizable historical contexts, with known historical figures, and often used different narrative styles. His stories were recognized for their originality and versatility, and Doctorow was praised for his audacity and imagination. A number of Doctorow's novels and short stories were also adapted for the screen, including Welcome to Hard Times (1967) starring Henry Fonda, Daniel (1983) starring Timothy Hutton, Billy Bathgate (1991) starring Dustin Hoffman, and Wakefield (2016) starring Bryan Cranston. His most notable adaptations were for the film Ragtime (1981) and the Broadway musical of the same name (1998), which won four Tony Awards. To be precise, the film version of Ragtime did not use the screenplay adaptation that Doctorow wrote. According to the publisher’s note for Three Screenplays (see the Bibliography section), Doctorow wrote screenplay adaptations of three of his works― The Book of Daniel, Ragtime, and Loon Lake: “Each of these screenplays has undergone a different fate. Doctorow's script for Daniel was made into a feature film by director Sidney Lumet in 1983. The monumental Ragtime screenplay he wrote for director Robert Altman was to have been filmed as either a six hour feature film or a ten hour television series. When Altman was replaced on the project by Milos Forman, a shorter, more conventional script was commissioned from another writer. In 1981, Doctorow adapted Loon Lake, but this challenging work has yet to be filmed.”

Doctorow was the recipient of numerous writing awards, including the National Book Critics Circle Award which he was awarded three different times (for Ragtime, Billy Bathgate, and The March). At the time of his death, President Barack Obama called him "one of America's greatest novelists".

Доктороу көптеген әдеби сыйлықтардың иегері болды, соның ішінде ол үш рет марапатталған Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығы («Рагтайм», «Билли Батгейт» және «Марш» үшін). Өмірінің соңында президент Барак Обама оны «Американың ең ұлы романдар жазушыларының бірі» деп атады.

Ерте өмір

Докторов 1931 жылғы 6 қаңтарда Бронксте дүниеге келді. Ол Роуз (Левин) мен Дэвид Ричард Докторовтың ұлы, орыс еврей тегінен тараған, ата-анасы оны Эдгар Аллан Поның құрметіне ат қойған. Әкесі шағын музыка дүкенін басқарды. Ол қалалық мемлекеттік мектептерде оқыды, содан кейін Бронкс ғылымдарына арналған жоғары мектепке түсті. Математикалық қабілеті жоғары балалармен ортасы болғандықтан, ол мектептің әдеби журналы «Динамо» кеңсесіне қашып, онда өзінің алғашқы әдеби туындысын жариялады. Жазу мүмкіндігін арттыру үшін ол журналистика курсына қатысты. Докторов Огайо штатындағы Кенион колледжінде Джон Кроу Рэнсомтан дәріс алды, колледж театрлық қойылымдарында ойнады және философия мамандығы бойынша білім алды. Кенион колледжінде Докторов Орталық Кенион қауымдастығына қосылып, Ричард Х. Коллинмен достық қарым-қатынас орнатты. 1952 жылы құрметті дипломмен бітіргеннен кейін, ол Колумбия университетінде ағылшын драмасы бойынша бір жылдық аспирантураны аяқтады, содан кейін Корея соғысы кезінде АҚШ армиясына шақырылды. 1954 және 1955 жылдары ол Батыс Германиядағы Сигнал корпусында капрал болып қызмет етті. Әскери қызметтен кейін Нью-Йоркке оралған Докторов кинокомпанияда редактор болып жұмыс істеді. Оқыған көптеген вестерн фильмдері оның алғашқы романы «Қиын заманға қош келдіңіз» романына шабыттандырды. Вестерн жанрының пародиязы ретінде басталып, ол жанрды қайта жаңғыртуға айналды. 1960 жылы роман жағымды пікірлерге ие болды, ал «The New York Times» газетінің журналисі Вирт Уильямс оны «кернеулі және драмалық, қызықты және сәтті символдық» деп сипаттады. Оған жазушы болуға қалай шешкенін сұрағанда, ол: «Мен қолға түскеннің бәрін оқитын бала едім. Соңында мен оқиғаның не болатынын ғана емес, қалай орындалатынын да білгім келді. Мен қалай бір беттегі сөздермен тірі бола аламын? Сондықтан мен жазушы болдым», – деді.

Мансап

Отбасын күтіну үшін Доктороу тоғыз жыл кітап редакторы болып жұмыс істеді, бастапқыда «New American Library» баспасында Иан Флеминг, Айн Рэнд және тағы басқалармен жұмыс жасады; ал 1964 жылдан бастап «Dial Press» баспасының бас редакторы ретінде Джеймс Болдуин, Норман Мейлер, Эрнест Дж. Гейнс, Уильям Кеннеди сияқты авторлардың шығармаларын жариялады. Осы кезеңде ол өзінің екінші романы «Big As Life» (1966) жарыққа шығарды, бірақ кейін Доктороу оны қайта басып шығаруға рұқсат бермеді. Доктороу «Big as Life» романының сәтсіз болғанына сенсе де, 1991 жылғы сұхбатында оны түзетуге болатынын және «жақсартуға» мүмкіндік бар екенін айтты, соның салдарынан романды қайта қарағанға дейін қайта басып шығармайтынын білдірді. 1969 жылы Доктороу баспа саласынан кетіп, жазушылық жолға түсті. Ол Калифорния университетінің Ирвин қаласындағы филиалында «Қонақ жазушы» лауазымын қабылдады, онда «Даниел кітабы» (1971) романын аяқтады. Бұл роман Суық соғыс кезінде Джулиус пен Этель Розенбергтің ядролық құпияларды Кеңес Одағына бергені үшін сотталуы мен жазалануын еркін ойдан шығарылған түрде бейнелейді. Роман кеңінен мақтауға ие болды, «The Guardian» газеті оны «шедевр» деп атады, ал «The New York Times» Кристофер Леманн Хаупттің сөзін келтіре отырып, авторды «американдық жазушылардың алдыңғы қатарына» қойды. Доктороудың Нью-Йорктегі Нью-Рошель қаласындағы үйінде жазған келесі кітабы «Ragtime» (1975) болды, бұл роман «Modern Library» редакциялық кеңесі тарапынан 20 ғасырдың ең үздік 100 романының бірі деп танылды. Оның кейінгі туындыларына «Дүниежүзілік көрме» (1985), «Билли Батгейт» (1989) және «Жаршы» (2005) сынды марапатқа ие болған романдар, сондай-ақ эсселер мен әңгімелер жинақтары кіреді. Романшы Джей Парини Доктороудың тарихи оқиғаларды көркемдеудегі шеберлігіне тәнті, оның стильін «тарихи оқиғаларды бейтарап, бірақ қызықты түрде баяндау, шынайы тұлғаларды ойдан туған кейіпкерлермен үйлестіру» деп сипаттайды, бұл оның ерекше белгісіне айналды. Мысалы, «Ragtime» романында ол сюжетті Зигмунд Фрейд пен Карл Юнгтің Кони-Айлендте бірге аттанғанын, немесе Генри Форд пен Дж. П. Морганның қатысуын қамтиды. Олардың үш баласы болды. Доктороу сонымен қатар Сара Лоуренс колледжінде, Йель драма мектебінде, Юта университетінде, Калифорния университетінің Ирвин қаласындағы филиалында және Принстон университетінде оқытумен айналысты. Ол Нью-Йорк университетінде ағылшын және американ әдебиеті кафедрасының Лоретта және Льюис Глюксман атындағы профессоры болды. 2001 жылы ол өзінің қолжазбаларын Нью-Йорк университетінің Фейлс кітапханасына сыйға тартты. Кітапхана директоры Марвин Тейлордың пікірінше, Доктороу «20 ғасырдың ең маңызды американдық романистерінің бірі» болған. Доктороу 2015 жылдың 21 шілдесінде Манхэттенде 84 жасында өкпе қатерінен қайтыс болды. Ол Бронкстағы Вудлон зиратында жерленген.

To support his family, Doctorow spent nine years as a book editor, first at New American Library working with Ian Fleming and Ayn Rand among others; and from 1964, as editor in chief at Dial Press, publishing work by James Baldwin, Norman Mailer, Ernest J. Gaines, and William Kennedy, among others. During this time he published his second novel Big As Life (1966), which Doctorow has, subsequently, not allowed to be republished. Though Doctorow believed that Big as Life was a failure, in an interview from 1991 Doctorow said he thought he could fix the novel and “make it work,” implying that he wouldn’t let it back in print until it was revised. In 1969, Doctorow left publishing to pursue a writing career. He accepted a position as Visiting Writer at the University of California, Irvine, where he completed The Book of Daniel (1971), a freely fictionalized consideration of the trial and execution of Julius and Ethel Rosenberg for giving nuclear secrets to the Soviet Union during the Cold War. It was widely acclaimed, called a "masterpiece" by The Guardian, and said by The New York Times to launch the author into "the first rank of American writers" according to Christopher Lehmann Haupt. Doctorow's next book, written in his home in New Rochelle, New York, was Ragtime (1975), later named one of the 100 best novels of the 20th century by the Modern Library editorial board. His subsequent work includes the award winning novels World's Fair (1985), Billy Bathgate (1989), and The March (2005), as well as several volumes of essays and short fiction. Novelist Jay Parini is impressed by Doctorow's skill at writing fictionalized history in a unique style, "a kind of detached but arresting presentation of history that mingled real characters with fictional ones in ways that became his signature manner". In Ragtime, for example, he arranges the story to include Sigmund Freud and Carl Jung sharing a ride at Coney Island, or a setting with Henry Ford and J. P. Morgan. The couple had three children. Doctorow also taught at Sarah Lawrence College, the Yale School of Drama, the University of Utah, the University of California, Irvine, and Princeton University. He was the Loretta and Lewis Glucksman Professor of English and American Letters at New York University. In 2001, he donated his papers to the Fales Library of New York University. In the opinion of the library's director, Marvin Taylor, Doctorow was "one of the most important American novelists of the 20th century". Doctorow died of lung cancer on July 21, 2015, aged 84, in Manhattan. He is interred in Woodlawn Cemetery in the Bronx.