Кіріспе
825 жылы Уэссекстің Эггберті мен Мерсияның Беорнульфы арасындағы шайқас – Эллендун шайқасы немесе Вругтон шайқасы 825 жылдың қыркүйегінде өтті. Сэр Фрэнк Стентон оны «Англия тарихындағы ең шешуші шайқастардың бірі» деп атады. Бұл шайқас Англо-саксон Англиясының оңтүстік мемлекеттерінде Мерсияның үстемдігін тоқтатты және Оңтүстік Англияда Батыс Саксонияның басымдығын орнатты.
The Battle of Ellendun or Battle of Wroughton was fought between Ecgberht of Wessex and Beornwulf of Mercia in September 825. Sir Frank Stenton described it as "one of the most decisive battles of English history". It effectively ended Mercian Supremacy over the southern kingdoms of Anglo Saxon England and established West Saxon dominance in southern England.
Өмірбаян
VIII ғасыр мен IX ғасырдың басында Мерсия патшалары оңтүстік-шығыс Англия патшалықтары үстінен құбылмалы гегемонияны жүзеге асырып, өкімдіктерін орнатып, кейде тікелей басқаруды қолданды. Уэссекс патшалығы кейде Мерсияның Этельбальд билігін мойындауға мәжбүр болғанмен, содан кейін мерсиялықтардың үстемдігінен құтылып, басқа патшалықтарға таңылған мерсиялық бақылаудың қатаң түрлеріне ұшырамаған секілді. Эггберттің әкесі Эльхмунд 780 жылдары Кент патшасы болған, бұл оның отбасын Мерсияның Оффасының мүдделерімен қақтығысқа түсірді, ол Кентке тікелей билік орнатуға тырысты. Әкесінің қайтысынан кейін Эггберт Уэссекстің Беорхтригімен бірігіп, Оффа тарапынан Англиядан қуылды. 802 жылы Беорхтрик қайтыс болғаннан кейін, Эггберттің Уэссекс тағына отыруы бірден Мерсиямен қатыгез қақтығысқа әкелді. Дегенмен, қолжетімді дереккөздер 825 жылға дейін екі патшалық арасындағы басқа да қақтығыстарды көрсетпейді. Беорнульф 821 жылы ағасы, ұзақ жылдар бойы билік еткен және қуатты Коенвульфтің қайтысынан кейін таққа отырған Сеолвульфтен Мерсия тағын тартып алды. Екі жылдан кейін Уэссекске жасаған шабуылы өзінің билігін бекітуге және осы дүрбелеңнен кейін Мерсияның ықпалын қайта жандандыруға бағытталған болуы мүмкін. Беорнульф Эггберттің Корнуолл британдарымен соғысқа белсенді қатысуынан пайдалануға тырысқан болуы мүмкін. Эггберт 815 жылы Корнуолл аймағын қиратты, ал 825 жылдың күзінде ол тағы да британиялықтарға қарсы Гафулфордта жорық жасады.
Орналасқан жері
Элендун шайқасы Уилтширдегі Суиндонның оңтүстігінде болған деп саналады, бірақ шайқас болған нақты орны анықталған жоқ. Уильям Камден 1610 жылы жарық көрген «Англия, Шотландия және Ирландияның ең гүлденген корольдіктерінің хронологиялық сипаттамасы» атты газетінде шайқастың Уилтон қаласының жанында, Солсбериден батысқа қарай өткенін айтады. Чарльз Оман географиялық мәліметтер мен сол кездегі шекараларды қолданып, шайқастың Суиндоннан оңтүстікке қарай 6 шақырым жердегі Вроутон қаласында болғанын дәлелдеуге тырысты. Т. Спайсер болса, шайқастың қазіргі Свиндон қаласындағы Лайдиард паркінің аумағында өткенін ұсынады.
Салдарлар
Екгберттің жеңісі Англияның оңтүстік-шығысындағы саяси жағдайды түбірімен өзгертті. Патша бірден ұлы Этельвульфты әскермен оңтүстік-шығысқа жіберді. Батыс саксондар Сассекс (бұрын Мерцияның тікелей билігінде болған), Кент және Эссекс аймақтарын жаулап алды, олар Мерцияның үстемдігін мойындаған тәжді ханшалармен басқарылған. Бұл аймақтардың бәрі Уэссекске қосылды, осылайша патшалықтың аумағы шамамен екі есеге ұлғайды. Сонымен қатар, Беорнульфтің жеңілісі Шығыс Англиялықтарды Мерция билігіне қарсы көтеріліске түрткі берді және Вессекспен одақтасып, тәуелсіздіктерін қайта жаңартты. Беорнульф Шығыс Англиялықтармен шайқасты, бірақ жеңіліп, қаза тапты. Оның ізбасары Людека келесі жылы сол тағдырға ұшырады және Шығыс Англияның тәуелсіздігі толығымен қайта орнатылды. Эггберттің билігі 829 жылы шыңына жетті, ол Мерцияны басып алып, Нортумбриялықтардың өзінің үстемдігін мойындауын қамтамасыз етті, осылайша ол уақытша бүкіл Англияның билеушісіне айналды. Мерцияның тәуелсіздігі келесі жылы Виглаф тарапынан қайта жаңартылды, ол Мерцияның беделін едәуір қалпына келтірді және тіпті Беркширге де билігін кеңейте алды. Шығыс Англияның тәуелсіздігі және оңтүстік-шығыстың Батыс саксондар тарапынан жаулап алынуы өзгеріссіз болды және Мерция Элендунға дейінгі ғасырда ие болған үстемдігін ешқашан қайта қалпына келтіре алмады.