Жорж Стаббс: Аңдар суретшісі және анатомия шебері

Кіріспе

Британдық суретші (1724–1806)

Джордж Стаббс (25 тамыз 1724 – 10 шілде 1806) – ағылшын суретшісі, ең көп жылқы суреттерімен танымал. Өзіндік білім алған Стуббс, 18 ғасырдың Рейнольдс және Гейнсборо сияқты басқа ұлы суретшілерден тәуелсіз түрде өнер шеберлігін үйренді. Стаббстың туындыларының ішінде тарихи суреттер де бар, бірақ оның ең басты шеберлігі – жануарларды (мысалы, жылқы, иттілер және арыстан) салу болды, бұл, әлдебір анатомияға деген құштарлығы мен зерттеулерінің нәтижесі болуы мүмкін. Оның арыстанның жылқыға шабуылдауы тақырыбындағы суреттер сериясы 18 ғасырдың соңында пайда болған Романтизм қозғалысының ерте және маңызды үлгілері болып табылады. Ол патшалық қолдауға ие болды. Оның «Шыбыртқы» картинасы Лондонның Ұлттық галереясында ілінген.

Өмірбаян

Стаббс Ливерпульде дүниеге келді, ол былғары өңдеуші, яғни былғары киім тігуші Джон Стаббс пен оның әйелі Мэридің ұлы. 35 жасқа дейінгі өмірі туралы мәліметтер аз, ол негізінен Озиас Хамфри жасаған жазбаларға сүйенеді. Хамфридің жариялануға арналмаған бейресми естеліктері 1794 жылы Стаббспен болған жеке әңгімелер сериясына негізделген, онда Стаббс 70 жаста, ал Хамфри 52 жаста болған. Бастапқыда қарсылық көрсеткенімен, Стаббстың әкесі (одан көп ұзамай 1741 жылы қайтыс болды) ұлының мансап таңдауына ақырында келісті, егер ол тиісті ұстаз таба алса. Өзінің қабілеттерін көрсетіп, көшіру жұмыстарын жасауға келіскен Стаббс, Винстанли сол кезде тұрған Ливерпульдің жанындағы Ноусли Холлдағы коллекцияны зерттеуге мүмкіндік алды. Алайда, ол қай суреттерді көшіруге жұмыс істей алатыны туралы ескі суретшімен келіспеушілікке ұшыраған соң, тез арада кетіп қалды. Йорк қаласында 1745 жылдан 1753 жылға дейін портрет суретшісі болып жұмыс істеді және хирург Чарльз Аткинсонның басшылығымен Йорк округінің ауруханасында адам анатомиясын зерттеді. Оның ең ерте сақталған туындыларының бірі - Джон Бертонның 1751 жылы жарық көрген "Акушерлік ғылымының толық жаңа жүйесіне арналған эссе» атты акушерлік оқулығы үшін суреттер жиынтығы. Қырық жылдан кейін ол Озиас Хамфриге Италияға бару себебінің «табиғат грек немесе римдік өнерден жоғары екеніне және әрқашан жоғары екеніне көз жеткізу» болғанын айтты және бұл сенімді қайта жаңғыртқаннан кейін ол үйіне оралғаннан кейін дереу шешім қабылдады. 1756 жылы ол Линкольнширдегі Хоркстоу ауылында ферма үйін жалға алып, 18 ай бойы аттарды тілгіледі, оған оның заңды әйелі Мэри Спенсер көмектесті. Ол шамамен 1759 жылы Лондонға көшіп келді және 1766 жылы «Ат анатомиясы» атты еңбегін жариялады. Алғашқы суреттер қазір Корольдік академияның коллекциясында. Оның кітабы жарық көрмес бұрын, Стаббстың суреттерін жетекші аристократтар көрді, олар оның жұмысы Джеймс Сеймур, Питер Тиллеманс және Джон Вуттон сияқты ертедегі ат суретшілерінің жұмысынан да дәл екенін мойындады. 1759 жылы Ричмондтың 3-герцогі одан үш үлкен сурет салуды тапсырды, ал оның мансабы көп ұзамай қауіпсіз болды. 1763 жылы ол тағы бірнеше герцогтар мен басқа иелер үшін туындылар жасады және Лондонның сәнді бөлігі Мэрилебонда үй сатып ала алды, онда ол өмірінің қалған бөлігінде өмір сүрді. Белгілі туындысы – «Шыңғырлауық» – 2-Рокингем маркизі тапсырған таза қанды жарыс жылқысының артқы аяқтарымен көтерілген суреті қазір Лондондағы Ұлттық галереяда. Бұл және Рокингем үшін жасалған тағы екі сурет қарапайым фонға ие, бұл әдеттен тыс. 1760 жылдары ол жеке және топтық аттардың суреттерін көптеп жасады, кейде иттің суреттерін қосты. Ол көбінесе аттарды күйеулерімен бірге суретке түсірсе, оларды әрқашан жеке-жеке бейнеледі. Сонымен қатар, ол адамдардың портреттерін, соның ішінде кейбір топтық портреттерді салуды жалғастырды. 1761 жылдан 1776 жылға дейін Ұлыбритания суретшілер қоғамында көрме өткізді, бірақ 1775 жылы ол өзінің адалдығын жаңадан құрылған, бірақ беделді Корольдік өнер академиясына ауыстырды. Стаббс сондай-ақ арыстандар, жолбарыстар, жирафтар, маймылдар және қарақұйрықтар сияқты экзотикалық жануарларды суретке түсірді, оларды ол жеке қораларда бақылай алды. Оның кенгуру суреті XVIII ғасырдағы көптеген британдықтар үшін бұл жануарды алғаш рет көргені болды. Ол арыстанның жаулап алған жапайы жылқы тақырыбына қызығып, осы тақырыпқа бірнеше нұсқасын жасады. Бұл және басқа да туындылар сол кезде Стаббстың суреттерінің гравюралары арқылы танымал болды, олар 1770 және 1780 жылдары көбейіп кетті. Стаббс тарихи суреттер де түсірді, бірақ олар әлдеқайда аз бағаланады. 1760 жылдардың аяғынан бастап ол эмаль бойынша жұмыс істеді. 1770 жылдары Джозиа Веджвуд Стаббстың өтініші бойынша жаңа және үлкен эмаль панелін жасады. Стаббс эмальмен суреттерін коммерциялық табысқа жеткізгісі келді, бірақ бұл іс оны қарызға ұшыратты. Сондай-ақ 1770 жылдары ол алғаш рет иттердің жеке портреттерін суретке түсірді, сонымен қатар аң аулауды олардың иттіктерімен суретке түсіру үшін комиссиялар саны артып кетті. Ол қартайған шағына дейін де белсенді қызмет етті. 1780 жылдары ол «Шалғын жинаушылар мен Орақшылар» атты пасторалды сериясын жасады, ал 1790 жылдардың басында ол 1791 жылы ат үстінде сурет салған Уэльс принсінің қамқорлығынан рахат алды. Оның 1795 жылы басталған соңғы жобасы – адам денесі құрылысының жолбарыстың және қарапайым құстың анатомиялық салыстырмалы көрсетілімі, одан 1804 және 1806 жылдар аралығында он бес гравюра жарық көрді. Жоба Стаббстың қайтыс болуымен аяқталмай қалды. Ол 10 шілдеде 1806 жылы 81 жасында 1763 жылдан бері тұрған үйінде, Портман скверіне жақын Сомерсет көшесіндегі 24-үйінде қайтыс болды. Ол 18 шілдеде Мэрилебон шіркеуінің зиратына, қазіргі демалыс бағына жерленді. Стаббстың ұлы Джордж Таунли Стаббс гравюрашы және полиграфия шебері болды.

Stubbs was born in Liverpool, the son of a currier, or leather dresser, John Stubbs, and his wife Mary. Information on his life until the age of 35 or so is sparse, relying almost entirely on notes made by Ozias Humphry, a fellow artist and friend; Humphry's informal memoir, which was not intended for publication, was based on a series of private conversations he had with Stubbs around 1794, when Stubbs was 70 years old, and Humphry 52. While initially resistant, Stubbs's father (who died not long afterward in 1741), eventually acquiesced in his son's choice of a career path, on the condition that he could find an appropriate mentor. Having initially demonstrated his abilities and agreed to do some copying work, Stubbs had access to and opportunity to study the collection at Knowsley Hall near Liverpool, the estate where Winstanley was then residing; however, he soon left when he came into conflict with the older artist over exactly which pictures he could work on copying. In York, from 1745 to 1753, he worked as a portrait painter, and studied human anatomy under the surgeon Charles Atkinson, at York County Hospital, One of his earliest surviving works is a set of illustrations for a textbook on midwifery by John Burton, Essay towards a Complete New System of Midwifery, published in 1751. Forty years later he told Ozias Humphry that his motive for going to Italy was, "to convince himself that nature was and is always superior to art whether Greek or Roman, and having renewed this conviction he immediately resolved upon returning home". In 1756 he rented a farmhouse in the village of Horkstow, Lincolnshire, and spent 18 months dissecting horses, assisted by his common law wife, Mary Spencer. He moved to London in about 1759 and in 1766 published The anatomy of the Horse. The original drawings are now in the collection of the Royal Academy. Even before his book was published, Stubbs's drawings were seen by leading aristocratic patrons, who recognised that his work was more accurate than that of earlier horse painters such as James Seymour, Peter Tillemans and John Wootton. In 1759 the 3rd Duke of Richmond commissioned three large pictures from him, and his career was soon secure. By 1763 he had produced works for several more dukes and other lords and was able to buy a house in Marylebone, a fashionable part of London, where he lived for the rest of his life. A famous work, Whistlejacket, a painting of the thoroughbred race horse rising on his hind legs, commissioned by the 2nd Marquess of Rockingham, is now in the National Gallery in London. This and two other paintings carried out for Rockingham break with convention in having plain backgrounds. Throughout the 1760s he produced a wide range of individual and group portraits of horses, sometimes accompanied by hounds. He often painted horses with their grooms, whom he always painted as individuals. Meanwhile, he also continued to accept commissions for portraits of people, including some group portraits. From 1761 to 1776 he exhibited at the Society of Artists of Great Britain, but in 1775 he switched his allegiance to the recently founded but already more prestigious Royal Academy of Arts. Stubbs also painted more exotic animals including lions, tigers, giraffes, monkeys, and rhinoceroses, which he was able to observe in private menageries. His painting of a kangaroo was the first glimpse of this animal for many 18th century Britons. He became preoccupied with the theme of a wild horse threatened by a lion and produced several variations on this theme. These and other works became well known at the time through engravings of Stubbs's work, which appeared in increasing numbers in the 1770s and 1780s. Stubbs also painted historical pictures, but these are much less well regarded. From the late 1760s he produced some work on enamel. In the 1770s Josiah Wedgwood developed a new and larger type of enamel panel at Stubbs's request. Stubbs hoped to achieve commercial success with his paintings in enamel, but the venture left him in debt. Also in the 1770s he painted single portraits of dogs for the first time, while also receiving an increasing number of commissions to paint hunts with their packs of hounds. He remained active into his old age. In the 1780s he produced a pastoral series called Haymakers and Reapers, and in the early 1790s he enjoyed the patronage of the Prince of Wales, whom he painted on horseback in 1791. His last project, begun in 1795, was A comparative anatomical exposition of the structure of the human body with that of a tiger and a common fowl, fifteen engravings from which appeared between 1804 and 1806. The project was left unfinished upon Stubbs's death. He died at the age of 81 on 10 July 1806 at the home he had lived in since 1763, No.24 Somerset Street, near Portman Square, Marylebone, central London. He was buried on 18 July in the graveyard of St Marylebone Parish Church, now a garden of rest. Stubbs's son George Townly Stubbs was an engraver and printmaker.

Арыстан атқа шабуылдайды

Стаббс 1762 немесе 1763 жылдары жылқыға шабуыл жасайтын арыстан тақырыбында бейресми туындылар сериясын бастады және шамамен 30 жыл бойы кем дегенде 17 суретте осы тақырыпты зерттеуді және жаңаша түсіндіруді жалғастырды. Бұл суреттер оның ең танымал және ықпалды туындыларының бірі саналады. Бір өнер тарихшысы былай деп жазды: «Меллон коллекциясындағы қазіргі монументалды суреттің [Арыстан жылқыға шабуыл жасайды, шамамен 1762-63] пайда болуын ағылшынның он сегізінші ғасырындағы көркем өнеріндегі ең маңызды оқиғалардың бірі деп қарастыру керек, себебі сол кездегі сурет салу контексінде оның ерекшелігі және өзіндік жаңалығы ерекше көзге түседі. Отыз жыл бұрын Хогарттың «Бұзғынның жолы» еңбегі жарық көргеннен кейін мұндай жаңалықтар болған емес». Бұл суреттер романтизмнің ерте көріністерінің бірі болып табылады, олар Уильям Блейк, Эжен Делакруа, Франсиско Гоя, Уильям Тернер және Теодор Жерико сияқты осы қозғалыстың белгілі шеберлерінің жұмыстарынан бұрын жасалды, сондай-ақ Джордж Стаббсқа деген құрметтің белгісі ретінде жасалды. Париж университетінің өнер тарихы профессоры Жан Клей атап өткендей, жануарлардың күш-қуаты мен қорқынышы ғана романтизм рухын болжай алмайды, сонымен қатар Стаббстың сериясы дамыған сайын, үрей бүкіл ландшафт бойынша таралып, кеңейе бастайды: «Романтикалық қиялға тыңайтатын және жарты ғасырдан кейін толыққанды гүлдейтін образ». Серияның көп бөлігі мақта майымен салынған суреттер, сонымен қатар мыс эмаль үлгілері, түпнұсқа гравюралар және тіпті Веджуд сазынан жасалған рельефтік модельдер де бар. Ақ жылқы суретшінің сәулетші досы, мырза Пейн арқылы сақталған корольдік жылқы қорасынан алынған. Стаббс Хоунслоу-Хиттегі лорд Шеллберннің мал қорасындағы арыстанды тірі күйінде зерттеуге мүмкіндік алды. 1955 жылы Базил Тейлорға «Pelican Press» компаниясы «Англиядағы жануарлар суреті – Барлоудан Ландсирге дейін» атты кітапты жазуды тапсырды, онда Стаббсқа арналған үлкен бөлім бар. 1959 жылы Меллон мен Тейлор алғаш рет кездесіп, Стаббсқа деген ортақ құрметі арқасында жақын дос атанды. Бұл Меллонды Пол Меллон Британдық өнер қорының (Британдық өнерді зерттеу орталығының алдағысы) құруға итермеледі, директорлық қызметке Тейлор тағайындалды. Меллон әлемдегі ең үлкен Стаббс картиналары коллекциясын жинады, ол АҚШ-тың Коннектикут штатындағы Йель британдық өнер орталығының бір бөлігіне айналды. 1971 жылы Тейлор «Стаббс» атты каталогты жариялады. Стаббс картинасының рекордтық бағасы 2011 жылдың шілдесінде Лондондағы Кристис аукционында «Ньюмаркет Хиттегі Гимкрак, жаттықтырушысы, тұтқыны және жокеймен» (1765) 22,4 миллион фунт стерлингке сатылды. Оны Нортгемптонширдегі Коттесбрук Холлдегі спорттық өнер жинағының Вуллавингтон коллекциясы сатты, ал сатып алушының кім екені белгісіз. Британ корольдік отбасының Корольдік коллекциясында Стаббстың 16 картинасы бар. Лондонның Гринвич қаласындағы Ұлттық теңіз мұражайы 1,5 миллион фунт стерлинг жинау үшін өткізілген қоғамдық науқаннан кейін Стаббстың екі суретін сатып алды. Оның туындылары 1957 жылдың 27 ақпанынан 7 сәуіріне дейін Лондонның Уайтчепель галереясында ретроспективті көрмеде көрсетілді. Tate Britain, Йель британдық өнер орталығымен бірлесіп, 1984 жылы Стаббсқа арналған (сол уақытқа дейін) ең үлкен көрмені ұйымдастырды, ол 1985 жылы Нью-Хейвенге сапар шекті. Роберт Галбрейттің «Өлімге қауіпті ақ» романында оның ойдан шығарылған суреті маңызды рөл атқарады.

Stubbs began an informal series of works on the subject of a lion attacking a horse around 1762 or 1763, and he continued to explore and reinterpret the theme in at least 17 images over a period of about 30 years. These paintings are among his most celebrated and influential works. One art historian wrote "The appearance of the monumental picture now in the Mellon Collection [A Lion Attacking a Horse, ca. 1762 63] must be treated as one of the outstanding events in English eighteenth century art for within the context of painting at that date its singularity as well as its inherent originality is most striking. Not since the publication of Hogarth's Harlot's Progress thirty years before had there occurred such an innovation." The iconic paintings are in fact among the earliest manifestations of Romanticism in painting, predating the work of more familiar masters of the movement such as William Blake, Eugène Delacroix, Francisco Goya, William Turner, and Théodore Géricault, who was known to be an admirer of both horses, and the work of George Stubbs. Jean Clay, professor of art history at the University of Paris, perceptively observed that not only does the energy and terror of the animals foreshadow the spirit of romanticism but, as Stubbs's series progressed, the horror seemed to diffuse and expand throughout the whole of the landscape: "an image that would fertilize the Romantic imagination and come to full flower a half century later." The series are mostly oil paintings on canvas, but also include examples of enamel on copper, original engravings, and even a relief model in Wedgwood clay. The white horse was painted from one of the Kings Horses in the Mews, secured for the artist by an architect friend, Mr. Payne. Stubbs was able to study a lion in life that was in the menagerie of Lord Shellburne at Hounslow Heath. Basil Taylor was commissioned in 1955 by Pelican Press to write the book Animal Painting in England – From Barlow to Landseer, which included a large segment on Stubbs. In 1959 Mellon and Taylor first met and bonded over their appreciation of Stubbs. This led Mellon to create the Paul Mellon Foundation for British Art (the predecessor of the Paul Mellon Centre for Studies in British Art) with Taylor as the director. Mellon eventually amassed the largest collection of Stubbs paintings in the world which would become a part of his larger collection of British art that would become the Yale Center for British Art in Connecticut, USA. In 1971, Taylor published the seminal catalogue, Stubbs. The record price for a Stubbs painting was set by the sale at auction of Gimcrack on Newmarket Heath, with a Trainer, a Stable Lad, and a Jockey (1765) at Christie's in London in July 2011 for £22.4 million. It was sold by The Woolavington Collection of sporting art at Cottesbrooke Hall, Northamptonshire; the buyer was unidentified. The Royal Collection of the British royal family holds 16 paintings by Stubbs. Two paintings by Stubbs were bought by the National Maritime Museum in Greenwich, London after a public appeal to raise the £1.5 million required. His work was shown in a retrospective exhibition at the Whitechapel Gallery in London, 27 February – 7 April 1957. The Tate Britain, in conjunction with the Yale Center for British Art, organized the largest exhibition ever devoted to Stubbs (up to that time) in 1984, which travelled to New Haven in 1985. A fictional painting of his plays a key role in the Robert Galbraith novel Lethal White.