Кіріспе

Редвальд (,; 'кеңесте билік'), сонымен қатар Редвальд немесе Редвальд (Raedwaldus, Reduald) деп те жазылады, (шамамен 624 жылы қайтыс болған) – Шығыс Англияның королі, қазіргі Англия графтықтары Норфолк және Саффолк кіретін англосаксон мемлекеті. Ол Шығыс Англияның Титиласының ұлы және Вуффингс әулетінің мүшесі (әулет атауы оның атасы Вуффаның есімімен байланысты), олар Шығыс Англияның алғашқы патшалары болған. Редвальдтың билік ету кезеңі туралы мәліметтер аз, себебі 9 ғасырдағы викингтердің шапқындары Шығыс Англиядағы көптеген құжаттар сақталған монастырларды қиратты. Редвальд шамамен 599 жылдан өліміне дейін, яғни 624 жылға дейін билік жүргізді, бастапқыда Кент патшасы Этельберттің бағынышында болды. 616 жылы Идль өзені шайқасында Нортумбрияның Этельфрит патшасын жеңіп, оның билігіне мойынсұнған Эдвинді Нортумбрияның жаңа патшасы етіп тағайындады. Шайқас кезінде Этельфрит және Редвальдтың ұлы Регенхер қаза тапты. 616 жылдан бастап Редвальд Хамбер сағасынан оңтүстікке қарайғы Англия патшаларының ең қуаттысы болды. Беденің мәлімдемесіне сәйкес, ол оңтүстік англосаксон мемлекеттеріне билік жүргізген төртінші билеуші болды: ол өлімінен бірнеше ғасыр өткен соң жазылған англосаксон жылнамасында bretwalda (көне ағылшын тілінде «Британияның билеушісі» немесе «иесі») деп аталды. Ол Шығыс Англияның христиан дінін қабылдаған алғашқы патшасы болды, 605 жылға дейін Этельберт сарайында дін ауыстырды, сонымен қатар пұтқа табынушылық ғибадатханасын сақтап қалды. Ол Эссекс және Кент англосаксон мемлекеттерінің діннен тайға басқан кезінде Шығыс Англияда христиан дінінің сақталуына көмектесті. Тарихшылар оны Саттон-Ху кемесінің қабірінде жерленген болуы мүмкін деп санайды, бірақ басқа да теориялар бар. 1998 жылы Саттон-Худің түпнұсқасының жанында кішкентай кеме қабірі табылды, онда 616 жылы шайқаста қаза тапқан оның ұлы Регенхердің денесі болуы мүмкін деп есептеледі.

Редвальд патшалығының контексі

Англосакстар, құрамында англдар, сакстар, ютарлар және фриздер болғандығы мәлім, 5-ші ғасырда Ұлыбританияға келе бастады. 600 жылға қарай, жаулап алынған территорияларда бірнеше мемлекет құрыла бастады. 7-ші ғасырдың басында Англияның оңтүстік бөлігі дерлік толығымен олардың бақылауына көшті. Редвальдтың жастық шағында басқа билеуші үйлердің құрылысы аяқталды. 588 жылға дейін Кент патшасы Этельберт франк патшасы Хариберт I-нің христиан қызы Берктаға үйленді. 568 жылға дейін Уэссекс патшасы Кеавлин, Хамбер сағасының оңтүстігіндегі ең қуатты билеуші, Этельберттің жолына тосқауыл қойды. Кейінгі деректерге сәйкес, Мерсияны Креода 585 жылы құрған, алайда деректердің жеткіліксіздігі Мерсия патшалық әулетінің қалай қалыптасқанын анықтауды қиындатады. Хамбердің солтүстігінде Дейра және Берниция мемлекеттері өзара бәсекелес патшалық әулеттерге ие болды. Элла 588 жылы қайтыс болғанға дейін Дейраны биледі, одан кейін қызы Аха, ұлы Эдвин және тағы бір белгісіз туысы қалды. Берниция әулеті, Уэссекс патшалығымен туыстық байланыста болғандықтан, Дейраға үстемдік етіп, Эдвинді Гвинедтің Кадфан ап Яго сарайында сүргінге жіберді. Әр түрлі соғыстарда Берницияның Этельфрит Нортумбрия мемлекетін консолидациялады және шамамен 604 жылы Дейраны өзінің билігіне бағындырды.

Отбасы

Редвальд, көне ағылшын тілінде "кеңестегі билік" деген мағынаны білдіреді, шамамен 560-580 жылдар аралығында дүниеге келді. Ол Титиланың ұлы, оның орнын басып, Энидің ағасы болды. Беденің мәлімдемесіне сәйкес, ол Вуффаның ұрпағы: filius Tytili, cuius pater fuit UUffa ("Титилдің ұлы, оның әкесі Вуффа болған"). 590 жылдардың бірінде Редвальд есімі белгісіз әйелге үйленді, бірақ Беде айтуынша, ол бұрын пұтқа табынушы болған. Одан кемінде екі ұлы болды – Регенхер және Еорпвальд. Оның үлкен ұлы Сигеберт те болды, оның аты басқа Вуфингалардың есімдерінен өзгеше, бірақ Шығыс Саксон әулетіне тән. Кейбір болжамдар бойынша, Редвальдтың патшайымы бұрын Эссекс патшалық отбасының мүшесіне үйленген, ал Сигеберт – Редвальдтың өгей ұлы, бұл туралы 12 ғасырда Малмсберилік Вильгельм айтқан. Сигеберт өгей әкесінің наразылығына ұшырап, мүмкін, Вуфинга әулетін қорғау үшін Галлияға жер аударылды. Эни ұрпақтарын қамтитын шежірелік ағашты қарау үшін Вуфингаларға жүгініңіз.

Ертедегі билік етуі мен шомылдыру рәсімінен өтуі

Редвальдтың билігінің алғашқы жылдарында болған оқиғаларға 597 жылы Кентерберилік Августиннің Римнен келуі, Кенттік Этельберт пен Эссекстік Сэберхттің дінге өтуі және олардың патшалықтарында жаңа епископтықтардың құрылуы жатады. Беда, өзінің «Англдар тарихы» еңбегінде Редвальдтың ұлы Эорпвальдтың дінге келуін баяндағанда, Редвальдтың Кентте христиандық қасиетті рәсімдерді қабылдағанын айтты. Бұл шамамен 604 жылы немесе одан кейін, әлдебір Этельберттің шақыруымен болған, ол оның крещение рәсімін өткізуге көмектескен болуы мүмкін. Шығыс Англияда Редвальдтың дінге өтуі оның үй іші мен патшайымы тарапынан толығымен қабылданбады. Тарихшы Стивен Планкеттің айтуынша, патшайымы мен оның пұтқа табынушы ұстаздары оны христиандық сенімінен бас тартуға көндірді. Соның салдарынан ол ғибадатханада екі тұғыр сақтады, біреуі пұтқа табынушы құдайларға, екіншісі – Христосқа арналған. Беда, ондаған жылдар өткен соң жазғанда, Редвальдтың інісі Энидің немересі, Шығыс Англияның Эльдвульфы бала кезінде осы ғибадатхананы көргенін еске алды. Планкеттің пікірінше, ол Рендлшемде орналасқан болуы мүмкін, ол Вуффинг әулетінің аймағының дамуының орталығы болған. Барбара Йорк Редвальдтың христиандықты толығымен қабылдауға дайын болмағанын айтады, өйткені Этельберт арқылы дінге өту Кент патшасына бағынуды білдірген болар. Редвальдтың христиандыққа деген бейілсіздігі Беданың оған деген наразылығын тудырды, ол оны сенімінен бас тартқан адам деп есептеді. Бедаға сәйкес, ол шамамен 604 жылы туған ұлы Освальдтың анасы болды. Этельфрит, Аханың қуылған ағасы Эдвинді жою және Нортумбрияның Берникий билігін күшпен орнату үшін қуды. Эдвин Мерсияның Керл үйінде қонақжайлылық танытып, кейін оның қызына үйленді. Эдвиннің туысы Герик, британдық Элмет патшалығында қуылған, опасыздықпен қаза тапты. Эдвин ақырында Редвальдтың қорғанысын іздеді, ол оны қуана қабылдады. Редвальд оны қорғауға уәде берді, ал Эдвин патшамен бірге оның сарайындағы серіктерінің арасында өмір сүрді. Эдвин туралы хабар Нортумбриядағы Этельфритке жеткенде, ол Редвальдқа Эдвиннің өлімі үшін ақша ұсынуға елшілер жіберді, бірақ Редвальд келіспеді. Этельфрит екінші және үшінші рет елшілер жіберіп, күміспен сыйлықтарды одан да көп ұсынды және егер олар қабылданбаса, соғыс жасайтынын уәделеді. Содан кейін Редвальд әлсіреп, Эдвинді өлтіруге немесе елшілерге тапсыруға уәде берді. Паулин Эдвинге өзінің діни үйретімін қабылдайтынына сендірді. Оның Паулинге деген көрігі кейіннен оның христиандықты қабылдауына себеп болды, егер ол аман қалса және билікке ие болса. Егер Паулин оған дене күйінде көрінген болса, онда епископтың Редвальд сарайында болуы патшаның дінге қатысты ұстанымын түсіндіруге көмектесер еді. Редвальдтың пұтқа табынушы патшайымы оны патшаға лайық емес әрекет жасағаны үшін, ақша үшін сенімін сатқаны және қауіпті досын байлық үшін сатуға тырысқаны үшін айыптады.

Идл өзеніндегі шайқас

616 немесе 617 жылы Редвальд әскер жинап, ұлы Регенхермен бірге солтүстікке қарай Әтелфритке қарсы жорыққа шықты. Олар Линдсей патшалығының батыс шекарасында, Идл өзенінің шығыс жағасында кездесті. Шабыс қатты болды және «Идл өзені ағылшындардың қанымен толығымен ластанды» деген сөз ұзақ уақыт бойы еске алынды. Генрих Хантингдонның айтуынша, Редвальдтың әскері үш топқа бөлінген: Редвальд, Регенхер және Эдвин басқарды. Көбінесе тәжірибелі жауынгерлермен қаруланған Әтелфрит, шабуылды жинақы формациясыз бастады. Регенхерді көрген Әтелфриттің әскері, оны Эдвин деп ойлап, оған жетіп, өлтірді. Ұлының қазасынан кейін Редвальд ашуланып, қатарларын жарып, Нортумбриялықтарды қырғынға ұшыратып, Әтелфритті өлтірді. Д. П. Кирби бұл шайқастың екі патшаның жер аударылған ақсүйекке қатысты жанжалы ғана емес, сонымен қатар «сол кезде Англия халықтарының әскери және саяси жетекшілігін анықтау үшін созылған күрестің бір бөлігі» болғанын айтты. Идл өзені шайқасынан кейін Кент патшасы Этельберт қайтыс болды, оның орнына оның пұтқа табынушы ұлы Эдбальд келді. Христиандық Себерт Эссекс қайтыс болғаннан кейін, оның үш ұлы патшалықты бөлісіп, оны пұтқа табынушылардың билігіне қайтарды және Меллитус басқарған григориан миссионерлерін қуды. Кентерберийлік миссия Эдбальдты қайтадан дінге қайтарудан бұрын Галлияға көшкен болатын. Осы кезеңде Англиядағы жалғыз христиандық патшалық алтары Редвальдқа тиесілі болды. Ол қайтыс болған кезде Кенттегі миссия толыққанды түрде жаңадан құрылды. Редвальдтың билігі Беденің оны Этельберттің мұрагері деп мойындауына жеткілікті болды. Беде оны Рекс Англорум, «Англдардың патшасы» деп атады, бұл терминді Редвальдтың замандастары өздерінің үстемдігін тану үшін қолданған. Оның билігінің орталығы қайда болғаны және Англияның шығысындағы Англдарға қалай билік еткені белгісіз. Эдвиннің оған адалдығы арқасында Редвальд Нортумбрияға тікелей ықпал еткен алғашқы шетелдік патша болды. Ол Эдвиннің Дейра және Берницияның патшасы болуына көмектескен болуы мүмкін.

Гипшевиктің дамуы

VII ғасырдың бірінші ширегінде Гипсуиктегі (Ипсвич) кемежайдағы елді мекен маңызды сағалық сауда орталығына айналды, Солтүстік теңіз жағалауындағы басқа сауда орындарынан әкелінген керамика сияқты импортталған тауарларды қабылдады. Стивен Планкетт Гипсуик негізі Вуффингалардың қадағалауымен қаланды деп санайды. Елді мекеннің қалаға айналуына тағы бір жүз жыл кетті, бірақ оның басталуын Редвальдтың билік құрған кезеңдегі жеке маңыздылығының көрінісі деп қарастыруға болады. Гипсуиктегі аңглосаксон зиратынан қазылып алынған қабір заттары, оның ішінде кішкентай обалардың астындағы қабірлерден табылған заттар да аса бай немесе әсем болған жоқ. Олар көршілес VI ғасырдың соңындағы, өзеннің биік жағалауындағы зиратқа тән ерекшеліктерден мүлдем айырылған. Бір ғана ерекшелік – Рейн өңірінен келген қонаққа тиесілі болуы мүмкін жабдықталған қабір.

Өлім

Редвальд 624 жылы қайтыс болған деп есептеледі: оның өлімі бірнеше жыл ішінде ғана анықталады. Ол Этельберт қайтыс болғаннан кейін біраз уақыт билік жүргізген болуы керек, сондықтан ол bretwalda ретінде белгілі болды. Барбара Йорктың айтуынша, ол 627 жылы Эдвин христиан дінін қабылдамас бұрын, сондай-ақ 625 жылы Паулин Нортумбрияның епископы болмас бұрын қайтыс болған. Оның өлімін Вендовердің Роджері 599 және 624 жылдары екі рет жазған, бұл тарих 13-ғасырдан басталады, бірақ оның ішінде бұрын шыққан және сенімділігі белгісіз жылнамалар бар. Планкетттің айтуынша, 599 жыл деген алғашқы күн Редвальдтің әкесі Титиланың өліміне қатысты қате анықтама ретінде қабылданады, ал кейінірек Редвальдтің өлімі үшін берілген күн. 1939 жылы Саттон-Худағы 1 үйіндіде ағылшын-саксондықтардың кемесі табылды. Могильник теңізде қолданылған және жөнделген ұзын кемені қоршап алды. Кеменің ортасында зергерлік бұйымдар мен басқа да бай қабір бұйымдары, соның ішінде күміс табақтар, сусын ыдыстар, киім-кешек пен қару-жарақтар жиналған камера болды. Бір ерекше нәрсе - бұрын құрал ретінде қолданылғанына ешқандай белгісі жоқ, орақ тасы түріндегі үлкен "тақта" болды: бұл bretwalda лауазымының символы болған деп болжалды. Басқа тауарлармен бірге табылған алтын және гранат корпус жабдықтары Еуропадағы кез-келген алтыннан тең немесе одан да жақсы алтын шеберді жұмысқа алған меценаттың қолынан шыққан және императорлық биліктің бейнесін көрсетуге арналған. Қабірдегі Жерорта теңізі өлкесіндегі күміс бұйымдар - Еуропадағы сол кезеңдегі бірегей жиынтық. Руперт Брюс Митфордтың айтуынша, мәйіттің көріктілігі, жеке меншігі мен өлген адамның билігін көрсетуге арналған заттар патша сарайымен байланысты адамның өліміне нұсқайды. Йорк кемемен бірге көмілген қазыналар Редвальдтің bretwalda кезеңінде оған бағынысты патшалар төлеген сый-тартудың мөлшерін көрсетеді деп болжайды. Брюс Митфорд қазыналардың арасында табақтар мен қасықтарды енгізу Беданың Редвальдтың дінге айналуы туралы баяндауына сәйкес келеді деп болжады: қасықтар жалған дінге айналған адамға сыйлық болған болуы мүмкін, ал табақтар христиандық мәні бар. Жерлеуден табылған монеталар Редвальд қайтыс болған шамамен сол уақытқа таандық. Топыраққа кімнің қанық болғаны туралы даулар Оксфордтың ұлттық биография сөздігіне жазылған Редвальд туралы мақаладағы пікірлерде көрінеді ("Саттон-Худағы 1-топыраққа көмілген адам Редвальд болуы керек деп айтуға болады, бұл сенімді түрде дәлелденгеннен гөрі") және МакКлюр мен Коллинз, Редвальд туралы дәлелдің "ежелгі жоқ" екенін атап өтті. Ал, басқа ұсыныстар бойынша, басқа шығыс Англия патшалары немесе беделді шетелдік қонақтар болуы мүмкін. Басқа да түсініктемелер бар: адам патша емес, бай мәртебе іздеуші болуы мүмкін, бірақ Шығыс Англия патшаларының белгілі резиденциясы Рендлшем тек алыста. Саттон-Худа швед мәдени ықпалы байқалды: қару-жарақ пен жерлеуде Швециядан Вендель кезеңіндегі табылған заттармен қатты ұқсастықтар бар. Брюс Митфорд бұл байланыс Вуффингс әулеті Скандинавияның сол бөлігінен шыққан деп айтуға жеткілікті деп болжады. Сондай-ақ, елеулі айырмашылықтар бар, ал Саттон Ху бұйымдарының жасалуы мен стилімен дәл ұқсас нәрселерді басқа жерден табу мүмкін емес; нәтижесінде байланыс жалпыға дәлелденбеген болып саналады. Сондай-ақ, үйінді қабір емес, шын мәнінде cenotaph болуы мүмкін, дененің жалғыз белгісі химиялық дақ болуы мүмкін, ол басқа да шығу тегі болуы мүмкін; шын мәнінде, сайтта ет пен серікті жануарлардың жерлеуі бар. Сонымен қатар, сүлгіге байланған байламдар жоқ, және денені әшекейлеуге болатын заттардың дақтарға қатысты күтілетін орында қалдырылуы туралы нақты дәлел жоқ. Алайда, соңғы зерттеулер топырақта фосфат бар екенін анықтады – бұл жерде адам денесі бір кезде тынышталған екендігін көрсетеді. Кенотаф теориясы пұтқа табынудан христиандыққа көшуге байланысты болуы мүмкін; әрине, Редвальдқа қатысты болса, ол христиандық қабірге қойылуы мүмкін еді, ал үйінді, ол өзінің түрленуі алдында немесе кейін аяқталса да, естелік ретінде және Шығыс Англияның корольдік мәртебесінің символы ретінде пайдаланылуы мүмкін.