Бразилияның әкімшілік-территориялық бірліктері

Кіріспе

Бразилияның субұлттық әкімшілік бірліктері

Бразилияның федеративтік бірліктері (unidades federativas do Brasil) – белгілі бір дәрежеде автономиясы бар (өздік басқару, өздік реттеу және өздік кіріс жинау) және өз үкіметтері мен конституцияларымен жабдықталған субұлттық бірліктер. Олар бірлесіп Бразилия Федеративтік Республикасын құрайды. 26 штат (estados) және бір федералды округ (distrito federal) бар. Штаттар көбінесе уақыт өте қалыптасқан тарихи, дәстүрлі шекараларға негізделген. Штаттар муниципалитеттерге бөлінеді, ал Федералды округ штат пен муниципалитеттің өкілеттіктерін бірдей қабылдайды.

Үкімет

Бразилияның әрбір штатының үкіметі атқару, заң шығару және сот тармақтарына бөлінеді. Штаттың атқару билігін губернатор басқарады, оның құрамында вице-губернатор болады, екеуі де штат азаматтарымен сайланады. Губернатор бірнеше штат хатшыларын (әрқайсысы белгілі бір салаға жауапты) және штаттың бас прокурорын тағайындайды. Барлық штаттар мен Федералды округ Ұлттық конгресте өкілдік етіледі, олардың әрқайсысы үш сенатормен және халық санына қарай сегізден 70 депутатқа дейін ұсынылған. Барлық штаттар мен Федералды округ азаматтары осы ұлттық өкілдерге, сондай-ақ президентке және вице-президентке дауыс береді.

Тарих

Қазіргі Бразилия мемлекеттерінің тарихы Португалия мен Испания арасындағы әлемді бөліп берген Тордесильяс келісімінен кейін Португалия құрған капитандықтарға тікелей байланысты. Бразилияның алғашқы әкімшілік бөліністері мұрагерлік капитандықтар (capitanias hereditárias) болды, бұл жерді отарлау туралы жарғысы бар ақсүйектерге немесе саудагерлерге португал тәжі берген жерлер. 1504 жылы Фернандо де Лороньяға берілген Сан-Жуао аралы бірінші болып тағайындалды. Континенттік жер 1534 жылы капитандықтарға бөлінді, әдетте ендік сызықтары бойынша, кейбіреулері меридиандар немесе диагональдық сызықтар бойынша жүрді. Осы капитандықтардың әрқайсысына капитан donatary (capitão donatário) деп аталды. Капитандықтар иеленушілердің ұрпақтарына мұрагерлікпен берілуі тиіс еді, бірақ Тақ оларды қайта сатып алу құқығын сақтады. 1549 жылы Португалия корольдігі Томе де Сузаны Оңтүстік Америкадағы Португалияның кең аймағының тұңғыш генерал-губернаторы етіп тағайындады, бұл аймақ Бразилия мемлекеті (Estado do Brasil) деп белгіленді. 1621 жылы доминионның солтүстік бөлігі бөлініп, Мараньяо мемлекеті деп аталатын жеке ұйымға айналды. Алайда, капитандықтар екі мемлекет тұсында да аймақтық әкімшілік ретінде жалғасты. Иберия одағы (1580–1640 жж.) кезінде португал қоныстанушыларына испан аумақтарына кіруге мүмкіндік берді, Оңтүстік Америкадағы португал отарларының аумағы екі еседен астамға көбейді, Бразилия мен Мараньяо мемлекеттері батысқа қарай кеңінен кеңейді. Одақ аяқталғаннан кейін Португалия өзінің аумақтық талаптарын бекітті, оны Испания 1750 жылы Мадрид келісімінде қабылдады. Осы кезеңде алғашқы және батыс домендерде бірнеше капитандықтар құрылды немесе біріктірілді, ал кейбіреулері патшалық капитандықтарға айналып, Таққа қайтарылды. Соғыстан кейін көп ұзамай 1946 жылғы Бразилия конституциясы Понта-Пора мен Игуасуды бастапқы штаттарына қайтарып берді. Гуапоре 1956 жылы Рондония деп аталды, ал Рио-Бранко 1962 жылы Рорайма деп аталды, бірақ Амапа және Фернандо де Норонхамен бірге аумақтар қалды. 1962 жылы Акре штаты құрылды. 1960 жылы жаңа астана - Бразилияны орналастыру үшін Гоястан төртбұрышты формадағы Федералды округ бөлінді. Бұрынғы федералды округ Гуанабара штаты болды. 1977 жылы Мату-Гросудың оңтүстік бөлігі Мату-Гросу-ду-Сул штаты болды. 1981 жылы Рондония штаты болды. 1988 жылғы Бразилия конституциясы Гояс штатының солтүстік бөлігін Токантинс штаты етіп құрды, Амапа мен Рорайма штаттарын құрды және Фернандо де Норонха архипелагін Пернамбукоға қайтарып берді. Осылайша конституция қалған барлық аумақтарды тоқтатты, бірақ болашақта басқаларын құру мүмкіндігін сақтады.

The present states of Brazil trace their history directly to the captaincies established by Portugal following the Treaty of Tordesillas which divided the World between Portugal and Spain. The first administrative divisions of Brazil were the hereditary captaincies (capitanias hereditárias), stretches of land granted by the Portuguese Crown to noblemen or merchants with a charter to colonize the land. The first such captaincy was the island of São João, granted in 1504 to Fernão de Loronha. The continental land was divided into captaincies in 1534, generally following lines of latitude, although some followed meridians or diagonal lines. Each of the holders of these captaincies was referred to as a captain donatary (capitão donatário). The captaincies were to be inherited by the holders' descendants, but the Crown retained the power to reacquire them. In 1549, the Portuguese Crown appointed Tomé de Sousa as the first governor general of the vast Portuguese dominion in South America, known as the State of Brazil (Estado do Brasil). In 1621, the northern part of the dominion was detached, becoming a separate entity known as the State of Maranhão. However, captaincies continued existing under both states as regional administrations. During the Iberian Union (1580–1640), which allowed Portuguese settlers to enter Spanish domains, the territory of Portuguese colonial domains in South America was more than doubled, with both states of Brazil and Maranhão greatly expanding westward. After the union ended, Portugal asserted its territorial claims, which Spain eventually accepted with the Treaty of Madrid in 1750. Several captaincies were created or merged during this period, in both the original and western domains, and some were returned to the Crown, becoming royal captaincies. Shortly after the war, the Brazilian constitution of 1946 returned Ponta Porã and Iguaçu to their original states. Guaporé was renamed Rondônia in 1956, and Rio Branco was renamed Roraima in 1962, while remaining territories along with Amapá and Fernando de Noronha. Acre became a state in 1962. In 1960, the rectangular shaped Distrito Federal was carved out of Goiás to contain the new capital, Brasília. The previous federal district became the state of Guanabara,

In 1977, the southern part of Mato Grosso became the state of Mato Grosso do Sul. In 1981, Rondônia became a state. The Brazilian constitution of 1988 created the state of Tocantins from the northern portion of Goiás, established Amapá and Roraima as states, and returned the archipelago of Fernando de Noronha to Pernambuco. The constitution thus ended all remaining territories, although it maintained the possibility of creating others in the future.

Параның бөлінуінің ұсынысы

2011 жылдың 11 желтоқсанында Пара штатында оның бір бөлігінен екі жаңа штат құру (Тапажос және Каражас) туралы кеңесші референдум өтті. Штат бойынша сайлаушылардың шамамен 66% екі ұсынысты да қабылдамады, бірақ бұл күшті географиялық бөліністі көрсетті: ұсынылып отырған аймақтардағы сайлаушылардың 90% -нан астамы қолдап, штаттың қалған бөлігіндегі сайлаушылардың 90% -нан астамы қарсылық білдірді.