Кіріспе
Бұрынғы совет авиалайнері Туполев Ту-104 (НАТО-ның атауы: Camel) – орта қашықтықтағы, тар корпусты, екі турбореактивті қозғалтқышпен жабдықталған, пайдаланудан шығарылған совет авиалайнері. Бұл ұшақ британдық де Хавиланд Comet ұшағынан кейін тұрақты қызметке енген екінші реактивті ұшақ болды және 1956 жылдан 1958 жылға дейін қауіпсіздік мәселелеріне байланысты британдық ұшақ тоқтатылған кезде әлемдегі жалғыз реактивті авиалайнер болып жұмыс істеді. 1957 жылы Чехословакияның ČSA әуекомпаниясы (қазіргі Czech Airlines) Прага мен Мәскеу арасындағы бағытты тек Tu-104A нұсқасындағы реактивті ұшақтармен жүзеге асырып, әлемдегі алғашқы әуекомпания атанды. Азаматтық қызметте Ту-104 ұшағы Аэрофлот (сол кездегі әлемдегі ең ірі әуекомпания) арқылы 90 миллионнан астам жолаушыны, ал ČSA арқылы азырақ жолаушыны тасымалдады, сонымен қатар Кеңес Әуе күштері де оны пайдаланды. Оның ізбасарлары – Tu-124, Tu-134 және Tu-154 ұшақтары болды.
The Tupolev Tu 104 (NATO reporting name: Camel) is a retired medium range, narrow body, twin turbojet powered Soviet airliner. It was the second to enter regular service, behind the British de Havilland Comet and was the only jetliner operating in the world from 1956 to 1958, when the British jetliner was grounded due to safety concerns. In 1957, Czechoslovak Airlines – ČSA (now Czech Airlines), became the first airline in the world to fly a route exclusively with jet airliners, using the Tu 104A variant between Prague and Moscow. In civilian service, the Tu 104 carried over 90 million passengers with Aeroflot (then the world's largest airline), and a lesser number with ČSA, while it also was operated by the Soviet Air Force. Its successors included the Tu 124, Tu 134, and Tu 154.
Жобалау және әзірлеу
1950 жылдардың басында Кеңес Одағының "Аэрофлот" авиакомпаниясына сол кездегі поршеньді қозғалтқыштармен жұмыс істейтін ұшақтардан гөрі сыйымдылығы мен көрсеткіштері жақсырақ заманауи авиалайнер қажет болды. Бұл жобалау тапсырысын Туполев ОКБ орындады, ол жаңа авиалайнерін Ту-16 "Баджер" стратегиялық бомбалаушысының негізінде жасады. Ту-16 ұшағының қанаттары, қозғалтқыштары және құйрық бөлігі сақталды, бірақ жаңа конструкция 50 жолаушыға арналған кең, герметикалық фюзеляжбен жабдықталды. Прототиптік үлгі "Опит" зауытында салынды және 1955 жылдың 17 маусымында Ю.Л. Алашев басқаруымен алғашқы ұшысын жасады. Қону қашықтығын қысқарту үшін, сол кезде көптеген әуежайларда жеткілікті ұзын ұшу-қону жолақтары болмағандықтан, ол сүйреу парашютымен жабдықталды. Tu-104 екі Mikulin AM 3 турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталды, олар қанаттардың түбіне орналастырылған (де Хавилланд "Комет" ұшағының конфигурациясына ұқсас). Ұшу экипажы екі ұшқыштан, навигатордан (әйнектелген "бомбалаушы" мұрнында отырды), ұшқыш-инженерден және радиооператордан (кейіннен қызметі тоқтатылды) тұрды. Ұшақ пайдаланған материалдары – магони, мыс және кружево – салдарынан кейбір батыс байқаушылары оны "Викториялық" стильдегі сәнді интерьерімен үлкен қызығушылық тудырды.
Өлім-жітім саны
Механикалық немесе ұшқыштардың қатесінен болған апаттардың тізімі бойынша, Борисполь әуежайында 1976 жылы болған оқиғаны есепке алмағанда, қаза тапқандардың саны 939-ға жетеді. Атып түсірілген немесе бомбаланған ұшақтар бұл жалпы санына кірмейді.
Филателияда
Ту-104 1958 және 1969 жылғы советтік пошта маркаларында суреттелген.