Кіріспе

Швейцариядағы теміржол көлігінің шолуы

|ogauge =
|ogaugelength =
|gauge = sg
|hsgauge = стандартты кеңдік
|gauge1 = метрлік кеңдік
|gauge1length = қызметтердің үйлестірілуі, басқа көлік түрлерімен интеграциясы, уақтылылығы және дамыған ішкі және Альпі арқылы жүк жүйесі. Бұл жүк тасымалына қатысты қатаң ережелердің болуымен және дұрыс үйлестірілген интермодальдық логистикамен қамтамасыз етіледі. Желі ұзындығы бойынша Швейцария тығыз теміржол желісіне ие және жүрілген шақырымдар бойынша Еуропа көшбасшысы болып табылады: бір тұрғынға және жылына 2,505 км (2019). Әлемде тек жапондықтар ғана пойызбен көбірек саяхаттайды. Желісінің шамамен 100% электрлендірілген, тек туристік мақсаттар үшін жұмыс істейтін бірнеше жолдардан басқа. Швейцарияда 74 теміржол компаниясы бар. Жұмысқа баратын тұрғындардың қоғамдық көлікпен (негізгі көлік түрі ретінде) жүретіндерінің үлесі 30% құрайды. Жүк тасымалының жол және теміржолмен (модальдық бөлініс) көрсеткіштерінде теміржолдың үлесі 39% құрайды. Швейцария 2017 жылғы Еуропалық теміржол өнімділігі индексінде пайдалану қарқыны, қызмет сапасы және қауіпсіздік деңгейі бойынша еуропалық ұлттық теміржол жүйелері арасында бірінші орынды иеленді. Швейцарияда пайдаланудың жоғары қарқыны, әсіресе жолаушылар тасымалы, қызмет сапасы бойынша жақсы баға және қауіпсіздік бойынша өте жақсы баға байқалды. Швейцария барлық еуропалық елдердегі орташа көрсеткіштен асып түсетін шығын-тиімділік қатынасы арқасында мемлекеттік инвестицияларға жоғары құн әкелді. Швейцария Халықаралық теміржол одағының (UIC) мүшесі болып табылады. Швейцарияның UIC ел коды 85.

Стандартты темір жолдар

Швейцария темір жол желісінің үштен екі бөлігі стандартты өлшемде, және оны негізінен үш компания басқарады. Маңызды темір жол станциялары: Цюрих HB (2022 жылы жұмыс күнінде 367 000 жолаушы), Берн (күн сайын 276 000 жолаушы), Женева (күн сайын 156 000 жолаушы), Люцерн (күн сайын 132 000 жолаушы), Базель SBB (күн сайын 124 000 жолаушы), Винтертур (күн сайын 121 000 жолаушы), Лозанна (күн сайын 117 000 жолаушы) және Цюрих Оерликон (күн сайын 104 000 жолаушы).

Швейцарияның темір жолдары

Швейцарияның мемлекеттік темір жолдары (SBB CFF FFS) – Швейцарияның ең ірі темір жол компаниясы және ұлттық және халықаралық көліктің көп бөлігін қамтамасыз етеді. Ол Швейцария жазығындағы орталық шығыс-батыс бағытын, елдің барлық ірі қалаларына және көптеген шағын қалаларына қызмет көрсетеді, сонымен қатар Готтард желісі арқылы Готтард базалық туннелі (Милано-Кьяссо-Лугано-Люцерн/Цюрих-Базель желісі) және Симплон туннелі (Домодоссоладан Бригке, содан кейін Лозаннаға және Женеваға дейінгі желі) арқылы Альп тауларындағы солтүстік-оңтүстік бағыттарын пайдаланады. Жолдардың жалпы ұзындығы: .

БЛС

BLS (Bern Lötschberg Simplon) стандартты кеңдіктегі теміржол желісінің 10%-ын пайдаланады. Ол екінші маңызды Альпілік бағыт – Берн-Бригті, екі Лётшберг туннелі (негізгі және үстіңгі) арқылы және Бригте SBB-нің Италияға қарайтын Симплон туннелімен қосылысын басқарады. Жолдың жалпы ұзындығы: .

СОБ

Schweizerische Südostbahn AG (SOB) компаниясының бастапқы желісі Романшорн мен Люцерн арасында (оның ішінде өздеріне тиесілі учаскелер бар) жүреді. Бұл бағыт бойынша сағат сайын жүретін экспресс поезды Voralpen Express деп аталады, бұл атау Солтүстік-Шығыстан Орталық Швейцарияға дейін өтетін Альпі алдындағы ландшафтымен байланысты. Желі шағын Аппенцель Аусерроден кантонының бас қаласы Херизау, Тоггенбург аңғары, Цюрих көліндегі жағалау бөгеті, Ротентурмнің жоғары батқылықтары, Цуг және Люцерн көлдерінен өтеді.

RhB және MGB

Rhätische Bahn (RhB) – Швейцариядағы ең ұзын метрлік темір жол, Ароса, Дисентис, Давос, биік Альп тауларындағы Сент-Мориц және Италиядағы Тираноны Шурмен, СББ темір жол торабымен байланыстырады. Ол Рейн өзенінің жоғарғы аңғары мен бірнеше қосымша аңғарлар арқылы өтеді, сондай-ақ Инн өзенінің жоғарғы аңғары – Энгадин арқылы өтеді. Бернина асуы осы желідегі ең биік нүкте, 2253 метрде орналасқан. Бұл сонымен қатар Еуропадағы ең биік темір жол өткелі. Жалпы ұзындығы: 366 шақырым. Бұрынғы Furka Oberalp Bahn (FO) – Оңтүстік Альп тауларындағы метрлік темір жол. Оның аты екі асуға сілтеме жасайды: Фурка асуы және Оберальп асуы. Фурка асуы Рона аңғарының жоғарғы бөлігінде орналасқан. Оберальп асуы – бұл желідегі ең биік нүкте, 2033 метрде, ол Рейн аңғарының жоғарғы бөлігінде орналасқан. Темір жолдың жалпы ұзындығы 100 шақырымды құрайды және желі Дисентистен Бригке дейін созылады. Бриг – СББ және БЛС темір жол торабы, Миланнан Лозаннаға дейінгі СФФ және Миланнан Бернге дейінгі БЛС желілеріндегі Симплон туннелінің солтүстік жағында орналасқан. Бұрынғы BVZ Zermatt Bahn (BVZ; BVZ – Brig Visp Zermatt дегенді білдіреді) Бриг пен Зерматт арасындағы қысқа желі болды. Ол Ронаның салалары – Висп және Матт аңғарлары арқылы өтеді. Жалпы ұзындығы: 43 шақырым. 2003 жылы FO және BVZ бірігіп Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) құрды. Glacier Express (GEX) St. Moritz/Davos Filisur Chur Disentis Andermatt Brig Visp Zermatt үш желілік маршрутымен жүреді. Панорамалық вагондардағы бір күндік саяхат туристерді Сент-Мориц/Давостан Зерматқа немесе кері бағытта Альп тауларының ең таңғажайып көріктері арқылы алып жүреді. Бұл ең ұзақ қашықтыққа жүретін пойыз, Зерматтан Сент-Морицке дейінгі сапар шамамен 8 сағатқа созылады.

Көлік түрлері арасында

Пойыз кестесіне сәйкес, таудағы Лес-Хаудер ауылынан сағат 10:35-те шыққан пойыз Сион қаласына сағат 11:20-де жетеді, ал ондағы стансадан (автобус станциясының қасында орналасқан) сағат 11:24-те Виспаға пойыз кетеді. Шындығында, келген поезға күтіп тұрып, станса сыртында қатар тұрған пошта машиналарын көру – әдеттегі жағдай. Осы тұрғыдан алғанда, Швейцария теміржол желісі кең ауқымды қоғамдық көлік желісінің негізгі бөлігі болып табылады. Біріктірілген кестеге басқа да көлік түрлері жатады, мысалы, қайықтар (Тун теміржол стансасында) және кабельдік көліктер (Фейш теміржол стансасында).

Шығындар мен субсидиялар

Мемлекеттік инвестициялар нақты бір теміржол жүйесінің көрсеткіштерімен тікелей байланысты болғанымен, Еуропалық теміржол өнімділігі индексі елдердің мемлекеттік қаржыға қол жеткізетін пайданың әртүрлі екенін көрсетеді. 2017 жылғы индекс бойынша Швейцария еуропалық елдер арасындағы өнімділік пен шығын арақатынасының орташа көрсеткішіне қарағанда ақшаның жоғары құнын қамтамасыз еткені анықталды.

Жолаушылар тасымалы

2012 жылы Швейцария теміржол желісіндегі жолаушылар тасымалының жалпы құны 8,88 млрд швейцариялық франк құрады, оның ішінде 4,46 млрд швейцариялық франк (50%) инфрақұрылымдық шығындарға, 3,98 млрд швейцариялық франк (45%) көлік құралдарының құнына, 427 млн швейцариялық франк қоршаған орта және денсаулық сақтау шығындарына, ал 25 млн швейцариялық франк апаттарға жұмсалды. Жолаушылар 4,28 млрд швейцариялық франк (немесе 48,2%) төлесе, 4,15 млрд швейцариялық франк (немесе 47%) федералдық, кантондық және коммуналдық үлестер арқылы берілген теміржол субсидияларынан түсті. 426 млн швейцариялық франк (немесе 4,8%) жалпы қоғамдық мүдде (апаттар мен денсаулық сақтандыру, экологиялық қорлар және т.б.) есебінен қаржыландырылды.

Жүк тасымалы

2012 жылы Швейцария теміржол желісіндегі жүк тасымалының жалпы құны 2,063 миллиард швейцариялық франк құрады, оның ішінде 779 миллион швейцариялық франк (37,8%) инфрақұрылымдық шығындарға, 900 миллион швейцариялық франк (43,6%) көлік құралдарының құнына, 59 миллион швейцариялық франк қоршаған орта және денсаулық сақтау шығындарына, ал 325 миллион швейцариялық франк (15,8%) оқиғаларға байланысты болды. 1,058 миллиард швейцариялық франк, немесе 51,3% тұтынушылар төлесе, 122 миллион швейцариялық франк (5,9%) тасымалдау компаниялары төледі, ал 555 миллион швейцариялық франк (26,9%) федералдық, кантондық және коммуналдық қаражат есебінен субсидияланды. 328 миллион швейцариялық франк (15,9%) жалпы қоғамдық мүдде (апаттар мен денсаулық сақтандыру, экологиялық қорлар және т.б.) арқылы қаржыландырылды.