Кіріспе

Француздық аспаздық тағам; fwa ɡʁɑ, /lang//audio=En us foie gras. ogg/,/f//w//ɑː/'/ɡ//r//ɑː/) – қаз немесе аққу бауырынан жасалған арнайы тағам. Француз заңдарына сәйкес, фуа-гра – қаздың немесе аққудың бауыры, ол күштеп тамақтандыру (гаваж) арқылы семіртіледі. Фуа-гра француз тағамдарындағы танымал және әйгілі деликатес. Оның дәмі бай, майлы және нәзік, әдеттегі қаз немесе аққу бауырынан өзгеше. Фуа-гра тұтас күйінде сатылады немесе мусс, парфе немесе паштет түрінде дайындалады, сондай-ақ стейк сияқты басқа тағамға қосымша ретінде берілуі мүмкін. Француз заңдарында "Фуа-гра Францияның қорғалатын мәдени және гастрономиялық мұрасына жатады" делінген. Гаваж техникасы б.з.д. 2500 жылға дейін, ежелгі египеттіктер құстарды азық ретінде ұстай бастаған кезде пайда болған, олар құстарды күштеп тамақтандыру арқылы семіртетін. Бүгінде Франция фуа-граны ең көп өндіретін және тұтынатын ел болып табылады, бірақ бүкіл әлемде, әсіресе басқа еуропалық елдерде, АҚШ-та және Қытайда да өндірушілер мен нарықтар бар. Гаважға негізделген фуа-гра өндірісі күштеп тамақтандыру, тығыз жағдайларда ұстау және мал өсіру, сондай-ақ бауырдың қалыпты көлемінен 10 есеге дейін үлкейтілу туралы жануарлардың әл-ауқатымен байланысты алаңдаушылықтарға байланысты даулы. Көптеген елдер мен юрисдикцияларда күштеп тамақтандыруға және фуа-граны өндіруге, импорттауға немесе сатуға қарсы заңдар бар.

Ежелгі заман

2500 жылға дейін ежелгі мысырлықтар көптеген құстарды күштеп тойдыру арқылы семіруге болатынын біліп, осы тәжірибені бастады. Олар құстардың майлы бауырын дәмді тағам ретінде іздеген-ізбегені әлі анықталған жоқ. Саккара некрополінде, патшаның маңызды лауазымды тұлғасы Мереруканың қабірінде, жұмысшылар қаздарды мойнынан ұстап, тамақтарын жұтып қоюға мәжбүрлейтін бейне сурет сақталған. Бір жағына үстелдер қойылған, олардың үстіне тамақ түйіршіктері үйілген және қаздарды тамақтандыру алдында ылғалдандыруға арналған ыдыстар қойылған. Қаз семіру практикасы Мысырдан Жерорта теңізіне тарады. Семірген қаздар туралы ең алғашқы жазба б.з.д. 5 ғасырдағы грек ақыны Кратинге қатысты, ол қаз семіртетін адамдар туралы жазған, бірақ Мысыр семірген қаздардың отаны ретінде танымал болды. Спарта патшасы Агесила б.з.д. 361 жылы Мысырға келгенде, мысырлық шаруалардың қаздар мен бұзауларды семіртетінін көрген. Алайда, foie gras тағамы рим дәуірінде ғана ерекше тағам ретінде айтыла бастады, римдіктер оны iecur ficatum деп атады; iecur – латынша бауыр, ал ficatum – латынша инжір (ficus) сөзінен шыққан. Император Элагабал өзінің төрт жылдық билігі кезінде иттерін foie gras-пен жемдеген. Плиний кіші (б.з. 1 ғасыры) өзінің замандасы, римдік гастроном Марк Гавий Апицийге қаздардың бауырын үлкейту үшін құрғақ инжірмен тамақтандырғанын айтады: сондықтан iecur ficatum, яғни инжірмен толтырылған бауыр деген термин пайда болды. Қаздың бауырын үлкейту үшін инжірмен тамақтандыру грек Александриясынан бастау алған болуы мүмкін, өйткені римдіктердің сәнді тағамдарының көп бөлігі гректердің ықпалында болды. Ficatum жануарлардың бауырымен тығыз байланысты болды және ол осы тілдерде "бауыр" сөзінің түбіріне айналды: француз тілінде foie, испан тілінде hígado, португал тілінде fígado, итальян тілінде fegato, каталон және окситан тілінде fetge, ал румын тілінде ficat – барлығы "бауыр" дегенді білдіреді; осы этимологияның төркіні әртүрлі жолмен түсіндірілген.

Классикалықтан кейінгі Еуропа

Рим империясы құлағаннан кейін, қаз бауыры Еуропа асханасынан уақытша жоғалып кетті. Кейбіреулер галликалық шаруалар фойе-гра дәстүрін сақтап, ғасырлар өткен соң Еуропаның қалған бөлігі оны қайта ашқанға дейін жеткізді деп мәлімдейді, бірақ ортағасырлық француз шаруаларының малдары негізінен шошқа мен қой болды. Басқалары бұл дәстүрді яһудилер сақтап қалғанын айтады, олар қаздың бауырын үлкейту әдісін Римнің Юдеяны жаулап алу кезінде немесе одан бұрын египеттіктерден үйренген. Яһудилер осы аспаздық білімді Еуропаның солтүстігі мен батысына көшіп бара жатып алып кетті. Семіз қаздың бауырының нәзік дәмі көп ұзамай бағаланды; Кассельдік Ханс Вильгельм Кирххоф 1562 жылы яһудилер семіз қаздарды өсіріп, олардың бауырын ерекше жақсы көретінін жазды. Кейбір раввиндер күштеп тойдырылған қаздарды жеудің яһудилердің тамаққа қатысты шектеулерін бұзуы мүмкін деп уайымдады. Ал кейбір раввиндер бұл тыйым салынған тағам (трейф) емес, себебі оның ешбір мүшесі зақымдалмаған және қаздар осы процестен кейін тамақтарында қандай да бір ауыртпалық сезінбегенін айтты. 1581 жылы Майнцтік Маркс Румпольт, бірнеше неміс ақсүйектерінің аспазшысы, «Ein Neu Kochbuch» атты үлкен аспаздық кітабын жариялады, онда Богемия яһудилері үш фунттан астам салмақта бауыр өндіргенін сипаттап, одан рецепттерді тізімдеді, соның ішінде қаз бауыры муссының рецепті де бар. Трансильвания князі Михаэль Апафидің сарайындағы аспазшысы Янош Кесзей 1680 жылы жарық көрген «Тамақ пісіру туралы жаңа кітап» атты кітабына фойе-гра рецептерін қосты, онда аспаздық шеберлерге «қаз бауырын бұзаудың жұқа терісіне орап, пісіріп, оған жасыл немесе қоңыр соус дайындауды» тапсырды. «Мен богемиялық яһудилер өсірген қаз бауырын қолдандым, оның салмағы үш фунттан асты. Сіз одан қою тағам дайындауға болады».

2005 жыл

2005 жылы Франция 18 450 тонна фуа-гра өндірді (әлемдік өндірістің шамамен 23 500 тоннасының 78,5%), оның 96% -ы үйрек бауыры, ал 4% -ы аққу бауыры. Осы жылы Францияда фуа-граның жалпы тұтынымы 19 000 тоннаны құрады. Мадагаскар – жоғары сапалы фуа-гра өндіруші шағын, бірақ қарқынды дамып келе жатқан ел.

2011 жыл

2011 жылы Болгарияда (өндірісі 1960 жылы басталған), 800 шаруашылықта бес миллион есекті үйрек (мүлде қаз) өсіріліп, Болгарияны Еуропадағы екінші ірі фуа-гра өндірушісі етті.

2012 жыл

2012 жылы Франция шамамен 19 000 тонна қаз бауыр өндірді, бұл сол жылы әлемдік өндірістің 75%-ын құрады. Ол үшін шамамен 38 миллион үйрек пен қазды күштеп тамақтандыру қажет болды. 2015 жылы әлемдік өндіріс 27 000 тоннаға бағаланды.

2014-2015 жылдар

2014 жылы ЕО-ның барлығы шамамен 25 000 тонна қауырсын етін өндірді – 23 000 тонна үйрек қауырсын етін және 2 000 тонна аққу қауырсын етін. Сол жылы Франция әлемдегі қауырсын еті өндірісінің 72% -ын өндірді, оның 97% -ы үйректерден алынған. 2014 жылы Франция 19 608 тонна қауырсын етін өндірді (әлемдегі шамамен жалпы өндірістің 74,3%).

Қаздар

Дәстүр бойынша, фойе гра қаздың ерекше тұқымдарынан дайындалатын. Алайда 2004 жылы қаздар әлемдік фойе гра өндірісінің 10% азырақ бөлігін, ал 2014 жылы Франциядағы өндірістің 5% ғана құрады. Қазіргі заманғы фойе гра өндірісінде қолданылатын қаз тұқымдарының басым бөлігі – сұр Ландес қазы (Anser anser).

2016 жылы Венгрия әлемдегі қаздың фойе грасының 80% өндірді, бірақ 2017 жылы құс тұмауының таралуына байланысты өндіріс көлемі азаюы мүмкін.

Қарындар

2014 жылы үйректер фойе-гра өндірісінің 95%-ын құрады. Бұл жаңа әдіс бірнеше жыл ішінде жұмыртқадан шыққан аналықтарды союды тоқтатуға мүмкіндік беруі керек.

Физиологиялық негіз

Фуа-гра өндірісінің негізі – кейбір су құстарының өңешін кеңейту және көші-қонға дайындалу үшін, әсіресе бауырда салмақ жинау қабілеті. Жабайы қаздар күніне 300 грамм ақуыз және тағы 800 грамм шөп жейді. Сәбізді жайылымға жіберген шаруашылықтағы қаздар 100 грамм ақуызға бейімделеді, бірақ күніне 2500 граммға дейін сәбіз жеуі мүмкін. Күштеп тамақтандыру алдында және күштеп тамақтандыру кезінде берілетін жем мөлшерінің артуы өңештің төменгі бөлігінің кеңеюіне себеп болады. Үшінші кезең – "алдын ала майлау" кезеңі 63-81 күн (9-12 апта) аралығында жалғасады. Құстарды бірте-бірте ұзақ уақытқа ішке кіргізіп, жоғары крахмалға толы диетамен тамақтандырады. Бұл – тамақтануға өту кезеңі, онда тамақ порцияларға бөлінеді, бастапқыда шектеулі мөлшерде және уақытта, содан кейін мөлшері күрт арттырылады.

Баламалы өндіріс

Этикалық мәселелер майландырусыз бауыр өндіретін балама өндіріс әдістеріне жақында қызығушылықты жақтатты, және 2023 жылға қарай кем дегенде 16 өндіруші ет негізіндегі фойе-гра баламасын ұсынды, өйткені қазы бауырына жасалған қарапайым алмастырулар қанағаттанарлық нәтиже бермейді. Қазіргі әдіс Испанияның Экстремадура аймағында жасалған, ол құстарды қысқы көші-қон кезінде сою уақытын дөп басуды қамтиды, осы кезде бауырлар табиғи түрде майланады. Сою алдында құстар еркін, қалауынша тамақтанады. Бұл жаңалық үшін өндіруші Patería de Sousa 2006 жылы жүлде жеңіп алды. Қазы бауыры бауырды табиғи көлемінен әлдеқайда үлкен етіп майландырады, сондықтан де Соузаның әдісі белгілі бір мөлшерде фойе-гра өндіруде тиімділігі төмен және нарықтың шағын бөлігін құрайды. Массалық тиімділікке ұқсас нәтижеге жету үшін британдық Waitrose супермаркеті faux gras деп аталатын өнімді сатады (қараңыз), ол бос жайылымда өсірілген британдық қаз немесе үйрек бауырынан және қосымша майдан тұрады. Кейін неміс зерттеушілері мен GMT компаниясы үйрек бауырына жоғары қысыммен май жағу процесін жасады. Тіпті тәжірибелі шеф-аспаз да нәтижені дәстүрлі фойе-градан ажыратуға қиналады. Тағы да радикалды тәсілдер бар. Гипоталамустағы ventromedial ядросы зақымдалған үйрек немесе қаз тамақтанғаннан кейін аз тойып, көбірек жейді. Зертханалық тәжірибелерде бұл әсер құстың қалауынша жеген тағамын екі еседен астам арттырды. Сонымен қатар, адам микробиомы мен семіздік туралы зерттеулер француз зерттеушілерін Aviwell компаниясында алты ай ішінде қаздың майлы бауырын майландырусыз өндіретін пробиотик препаратты жасауға итерді.

Вегандық баламалар

2022 жылы испандық компания Fuah деп аталатын үйрек бауырға (фо-гра) вегандық баламасын сата бастады. Бұл өнім кешью жаңғағы, кокос майы және қызылшадан жасалған. Америкалық Faux Gras өнімі – жаңғақ негізіндегі вегандық майлы тағам. Соңғы деректер бойынша, жануарлар әл-ауқатын қорғайтын үкіметтік емес ұйым кем дегенде 14 үйрек бауырына (фо-гра) вегетариандық немесе вегандық балама өндірушіні анықтады.

Дайындықтар

Жалпы алғанда, француздық фойе-гра дайындамалары төмен қызықтықта жасалады, себебі дәстүрлі қаздың фойе-грасынан май, әлемнің көптеген аймақтарында өндірілетін үйрек фойе-грасына қарағанда жылдам қорытылады. Америка және басқа Жаңа әлемдік дайындамалар, көбінесе үйрек фойе-грасын қолданады, ыстық күйде берілетін фойе-граға арналған рецепттер мен тағамдық дайындамалардың көбірек болуын қамтиды, ал салқын немесе суық емес. Венгрияда қаздың фойе-грасын қаз майында қуырады, содан кейін майымен бірге құйып, салқындатуға қалдырады; оны қуырылғаннан немесе пісірілгеннен кейін ыстық күйде де жейді, кейбір шеф-аспазшылар қаздың фойе-грасын шұбатыр ағашының түтінімен пісіреді. Әлемнің басқа аймақтарында фойе-граны фойе-гра суши ролдары, макаронның түрлі түрі немесе стейк тартармен бірге, немесе стейктің үстіне гарнир ретінде ұсынады.

Салқын препараттар

Дәстүрлі, төмен температурада пісіру әдістері фойе градан террин, паштет, перфайт, көбік және мусс жасауға мүмкіндік береді, олар көбінесе трюфель, саңырауқұлақ немесе коньяк немесе арманьяк сияқты брендімен дәмделген. Мұндай ұзақ пісірілген фойе гра түрлері салқындатылып, бөлме температурасында немесе одан төмен температурада беріледі. Терриннің өте дәстүрлі түрі, "au torchon" ("қолма-қолқа") деп аталады, онда фойе граның толық бөлігі қалыпқа келтіріліп, матаға оралып, байн-мариде баяу пісіріледі. Дәмді күшейту үшін (Майяр реакциясының нәтижесінде) бауырды жүзімнің сабақтарынан (сармент) жасалған отта қысқаша қуырып, содан кейін байн-мариде баяу пісіруге болады; одан кейін оны сығып, суық күйде кесіп беруге болады. Шикі фойе гра да тұзға салып ("cru au sel") аздап салқындатылған күйінде беріледі.

Страсбург пірті

"Страсбург пирогы" деп аталатын кондитерлік өнімде майлы қаз бауыры және басқа да ингредиенттер болады, себебі Страсбург қаз бауырының ірі өндірушісі еді. Уильям Макеписс Такеррейдің "Ванти-Фейр" романында "Страсбург пирогы" дипломатиялық корпуста танымал деп айтылады. Т. С. Элиоттың "Мысықтарға арналған киім" поэмасы, "Практикалық мысықтар кітабы" ("Old Possum's Book of Practical Cats") бөлігі және оның музыкалық адаптациясы "Мысықтар" ("Cats") мюзиклындағы соңғы әнге енген "Және сіз кейде / Бірқатар икра немесе Страсбург пирогымен қамтамасыз ете аласыз" деген жол бар. Капитан Обри мен доктор Матурин Патрик О'Брайанның 1988 жылғы "Марк хаты" ("The Letter of Marque") атты Наполеон дәуіріндегі теңіз оқиғасында "Страсбург пирогынан" ләззат алады.

Ыстық препараттар

Асхана мен азық-түлік өнімдерінің халықаралық деңгейде кеңеюіне байланысты, фуа-гра АҚШ, Франция және басқа елдерде ыстық тағамдарда жиі кездеседі. Ұсақ қаздың бауырлы қауырсыны ("foie gras de canard") майлылығы жағынан сәл төмен және қаздың бауырлы қауырсынына ("foie gras d'oie") қарағанда жоғары температурада пісіруге қолайлырақ, бірақ аспазшылар ұсақ қазға арналған әдістерді қолдана отырып, қаздың бауырлы қауырсынын да пісіруге қол жеткізеді, бірақ оған көбірек көңіл бөлу қажет. Шикі фуа-граны қуыруға, табаға салуға, табада пісіруге (poêlé) немесе (сақтықпен) грильге салуға болады. Фуа-граның майлылығы жоғары болғандықтан, оны қысқа уақытқа және жоғары температурада қыздыру керек, әйтпесе күйіп немесе еріп кетуі мүмкін. Пісіру кезіндегі ең жақсы құрылымдық тұрақтылық үшін фуа-граны 15-25 мм (½ – 1 дюйм) қалыңдықпен кесу керек, нәтижесінде ортасы сирек пісірілген болады. Кейбір аспазшылар фуа-граны тамырларымен бірге қалдыруды ұсынады, себебі тамырлар майлы бауырдың тұтастығын сақтауға көмектеседі. Фуа-граны бір жағынан ғана пісіріп, екінші жағын пісірмей қалдыру жиі кездеседі. Молекулалық гастрономия шеберлері, мысалы The Fat Duck мейрамханасының Хестон Блюменталы, дайындау процесінің бір бөлігі ретінде фуа-граны сұйық азотта жылдам тоңдырады. Ыстық фуа-граға аздаған дәмдеуіштер қажет, әдетте қара бұрыш, паприка (Мажарстанда) және тұз. Аспазшылар ыстық фуа-граға дәм беру үшін fleur de sel тұзын қолданады, оның хрусттығы "маңызды текстуралық акцент" қосады.

Жануарлардың әл-ауқаты

Гаваж негізінде жасалған қауырсын өндірісі, мәжбүрлеп тамақтандыру процедурасының жануарлардың денсаулығына тигізетін әсері, интенсивті ұстау және күтім, бауырдың үлкейіп кетуі және адам денсаулығына зиян келтіру мүмкіндігіне байланысты әдебиетке толы даулы мәселе. Кейбір елдер қауырсынды "адамгершілікке қайшы" деп санайды. Еуроодақтың бір комитетінің 1998 жылға дейінгі баяндамасында қауырсын өндірісінде қолданылатын құстардың денсаулығына қатысты ғылыми зерттеулердің саны аз болғаны көрсетілген. Алайда, комитет мәжбүрлеп тамақтандырудың қазіргі қолданылу тәсілі құстардың денсаулығына зиян екеніне жеткілікті дәлелдер тапты.

Тұқымдар мен түрлердің жарамдылығы

Фуа-гра өндірісі көшіп-қонып жүретін жабайы құстардың маусымдық жемі арқылы бауырларының табиғи түрде үлкейетінімен байланысты делінеді. Дегенмен, фуа-гра өндірісінде басымдықпен қолданылатын құс – еркек москвалық үйрек пен әйел пекин үйрегінің буданы. Мәскеу үйрегі көшіп-қонуға бейім емес, ал Пекин және мулярд гибридтері ұша алмайды. Үйректер (оның ішінде Пекин) көшіп-қонып жүретін және көшіп-қонбайтын қаздардан шыққан. Сондықтан, үй қаздары көшіп кетер алдында қоректік заттарды жинауға бейімделген болса да, мулярд гибридті үйректе осындай мүмкіндік болуы күмәнді. AVMA (Жануарлар әл-ауқаты бөлімі) фуа-гра өндірісін қарастырғанда былай деді: "Фуа-гра өндірісінде қолданылатын салыстырмалы түрде жаңа мулярд тұқымы, оның ата-аналық тұқымдарына қарағанда, адамдардан көбірек қорқуға бейім".

Стресс

Ер Mulard қаздарының физиологиялық параметрлерін өлшеген бір зерттеуде, күшпен тамақтандырудың тудырған жедел стресінің жүрек қарын өндірісінің басында да, соңында да бірдей екені анықталды. Muscovy қаздарымен жасалған ұқсас зерттеуде, қазға тамақ берудің тыныс алу жиілігінің артуымен және сарысудағы кортикостерон деңгейінің жоғарылауымен байланысты екені анықталды, бұл осы тамақтандыру тәсіліне байланысты стрестің күшеюін көрсетеді.

Тұрғын үй және мал шаруашылығы

Францияда 2015 жылдың соңында жануарлардың әл-ауқатын жақсарту мақсатында жеке қызылшаларға тыйым салынды. Олардың орнына 4-5 құсқа арналған қызылшалар қолданылатын болды. Күшпен тамақтандыру жалғастырылса, өлім жағдайы туындайды. Өлім-жітім көрсеткіші күшпен тамақтандыру кезеңі мен оған дейінгі өсіру кезеңінде шамамен 2,5% болып, ешқандай айырмашылықты көрсетпейді.

Дау

Foie gras өндірісінің даулы мәселесі "foie gras өндірісі – адамдар жасаған қатыгездікпен ет өндірісінің шыңы, ал оны адам мен жануарлардың бірлескен өнімі деп санайтындар" деген көзқарастарды салыстыратын мақалада айқындалды. Жануарлардың құқықтары мен әл-ауқатын қорғайтын «Жануарлар теңдігі», PETA, Viva!, АҚШ-тың Адамгершілік қоғамы және FOUR PAWS сияқты ұйымдар foie gras өндіріс әдістерінің, әсіресе мәжбүрлеп тамақтандырудың жануарларға қатыгездік көрсету екенін мәлімдейді. Ipsos MORI жүргізген сауалнамаға сәйкес, Ұлыбритания халқының 63% -ы Ұлыбританияда foie gras сатуға толық тыйым салуды қалайды. 2011 және 2012 жылдары «Жануарлар теңдігі» Франциядағы төрт және Испаниядағы бес foie gras шаруашылығында тергеу жүргізіп, мәжбүрлеп тамақтандырудың қатыгездігін аңғартты. Hudson Valley компаниясы Amazon.com-ға foie gras жеткізгендіктен, Mercy for Animals Amazon-нан foie gras сатуды тоқтатуға шақырып, науқан бастады, бұл қадамды бұрын Costco, Safeway және Target компаниялары жасаған. 2013 жылдың қараша айында Daily Mirror газеті француз фирмасы Ernest Soulard-қа тиесілі шаруашылықта қаздарға қатыгездік көрсетілгенін бейнелейтін видео негізіндегі баяндама жариялады, ал бұл фирма танымал шеф-аспаз Гордон Рамзидің мейрамханаларын қамтамасыз етеді. Тергеу нәтижесінде ресторан тізбегі осы жеткізушіден тауар сатып алуды тоқтатты.

Жануарлар зерттеулері

Қатты тамақтандыру процесі бауырға күш түсіріп, жануарларды ауыр қалпына келтіруі мүмкін. Егер стресс созылса, артық ақуыздар жиналып, амилоидтар түрінде түйіледі, оларды жеу зертхана тышқандарында амилоидозды қоздырады. Бұл адамдарға да жұғу жолы болуы мүмкін, сондықтан ревматоидты артрит сияқты қабынулы аурулары бар адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін деп есептеледі.

Заңнама және тыйым салулар

Бірнеше елде және аймақта күшпен тамақтандыруға, фуа-гра сатуға немесе импорттауға қарсы заңдар бар; тіпті ол заңды болған жерлерде де кейбір саудагерлер оны сатуды тоқтатты. Швейцарияда 1978 жылдан бері фуа-гра өндірісіне тыйым салынған, ал 2008 жылдан бері күшпен тамақтандыру тікелей тыйымдалған. Еуропадағы 27 мүше мемлекеттің ішінде тек 5-і ғана күшпен тамақтандыруды заңды деп санайды: Франция, Бельгия, Венгрия, Болгария, Испания. 2017 жылы Брюссельде фуа-гра өндірісіне тыйым салынды, бірақ қала шегінде өндірушілердің саны аз болғандықтан бұл шара көбінесе символдық болды. 2019 жылы Нью-Йорк қаласы фуа-граға тыйым салды, бірақ 2022 жылы Нью-Йорк штатының Ауыл шаруашылығы және нарық департаментінің бұйрығымен тыйым "көзге түспейтін", "негіссіз" және "заңнамалық шектен шығу" деп танылды. 2022 жылдың қарашасында Бэкингем сарайы ПЕТА науқанына жолдаған хатында фуа-гра корольдік резиденцияларында сатып алынбайтынын және берілмейтінін мәлімдеді. Бэкингем сарайының жануарлар құқығын қорғаушыларға жолдаған хатында: "Корольдік резиденцияларда фуа-гра берілмейді" делінген. Израиль, Түркия және Австралияда да күшпен тамақтандыруға тыйым салынған.