Кіріспе
1995 жылы Ричард Лонкрейннің Шекспирлік фильмі
Ричард III – 1995 жылы шыққан тарихи драмалық фильм, режиссері Ричард Лонкрейн. Фильм Уильям Шекспирдің осы аттас пьесасы негізінде түсірілген. Фильмде пьесаның оқиғасы мен кейіпкерлері 1930 жылдардағы Ұлыбританияға бейімделген, Ричард тақты басып алуды мақсат тұтқан фашист ретінде бейнеленген. Иан МакКеллен атақты Ричард рөлін ойнайды, сонымен қатар Лонкрейнмен бірге сценарийді жазуға қатысады. Актерлік құрамында Аннет Бенинг – Елизавета патшайым, Джим Бродбент – Букингем герцогы, Роберт Дауни – Риверс, Кристин Скотт Томас – Энн Невилл, Найджел Хоторн – Кларенс герцогы, Мэгги Смит – Йорк герцогинясы, Джон Вуд – король Эдуард IV және Тим МакИннерни – сэр Уильям Кэйтсби бар. Фильмнің премьерасы Бразилияда 1995 жылдың 20 тамызында, АҚШ-та 1995 жылдың 29 желтоқсанында, ал Ұлыбританияда келесі жылдың 26 сәуірінде өтті. Бұл фильм кассада үлкен табыс әкелмесе де, сыншылардың жоғары бағасын алды.
Екі армия жақын арада қираған Баттерси электр стансасында кездеседі. Ричард пен Ричмонд бір-бірін іздейді, бірақ Ричардтың көлігі істен шыққанда ол ғимаратқа қашады. Ричмондтың қудалауынан қашқан Ричард өртеніп жатқан шайқас алаңынан биік металл балкаларға шығуға мәжбүр болады. Ричмонд оны қоршап алып, қарсылық көрсетуден бас тартқан Ричард тозаққа құлайды, ал оның маньяк күлімсірі Ричмондтың көзіне шағылысады.
Тұжырымдама
Фильмнің тұжырымдамасы Ричард Эйрдің Корольдік ұлттық театрға арналған сахналық қойылымына негізделген, онда МакКеллен де ойнаған. Фильмді МакКеллен экрандастырып, режиссері Ричард Лонкрен болды. Фильм танымал британдық ескерткіштерді әдеттегіден тыс пайдалануымен ерекшеленеді, оларды жаңа жерлерге көшіру үшін арнайы эффекттерді жиі қолданады. Өзгертілген көрнекі орындарға мыналар жатады: Вестминстер сарайының орнына Сент-Панкрас теміржол вокзалы – король Эдуардтың үкімет ордасы. Баттерси электр станциясы Кент жағалауына көшірілді және қатты зақымдалған әскери база ретінде суреттелді. Банксэйд электр станциясы, Лондон мұнарасының орнына, Кларенстің қамалған түрмесі ретінде суреттелген. Фильм түсірілген кезде, станция қазіргі уақытта Tate Modern ретінде қолданылмай тұрып, ішінара бос қалды. Брайтон павильоны, король Эдуардтың жағалаудағы жартастағы елдік баспанасы. Лондон университетінің Сенаттық үйі, Ричардтың үкімет орыны, ішкі және сыртқы көріністер үшін пайдаланылады. Шелл Мекс үйінің әйгілі арт-деко фасады мен сағаты сыртқы кадрларда да көрінеді. Визуалды бай өндірісте фашистік эстетикадан ашық түрде алынған әртүрлі символдар, киім-кешектер, қару-жарақтар мен көліктер бар, олар нацистік Германияның нацистік үгіт-насихатта (әсіресе, ерік-жігердің жеңісі) және соғыс фильмдерінде бейнеленгеніне ұқсас. Ричардтың сыртқы келбеті (шаш кесу және мұрты) британдық фашистер одағының жетекшісі сэр Освальд Мослидің үлгісіне негізделген, бірақ Ричардтың сыртқы келбетіне шекспирдің сахналық нұсқаулары бойынша көрсетілген басқа деформациялар кіреді – соқыр сол көз және соқыр қол. Сонымен қатар, тоталитарлық сілтемелерді жұмсарту және танымал британдық және американдық киім-кешектермен, реквизиттермен және визуалды мотивтермен араластыруға айқын көңіл бөлінген. Нәтижесінде пайда болған әскери киімдер, мысалы, жақсы кейіпкерлер үшін 1930 жылдардағы британдық армия мен әуе күштері киімінен бастап, Ричардтың жан-жағына арналған британдық киімдердегі эскадрильстер мен СС-тен шабыт алған белгілерге дейін, SS жағалары жапсырмаларды алмастырып, Ричардтың киімінде патшалық тәжді алмастырған ақ шошқа. Жол көлігі үшін фильм түсіру кезінде барлық көліктердің соғыстан бұрынғы үлгідегі болуына үлкен көңіл бөлінді. Әуе тасымалында аутентиктікті қамтамасыз ету үшін соғысқа дейінгі үлгілер қайтадан қолданылды. Лорд Риверс Pan Am DC 3 әуе кемесімен келеді. Йорк герцогинясы (Мэгги Смит) Францияға De Havilland Dragon Rapide екіұшақты ұшағымен барады. Соңғы шайқаста қалпына келтірілген Бристоль Бленхаймы Лорд Стэнлидің әуе шабуылын бейнелеу үшін қолданылады, бұл RAF орналасуы үшін дұрыс кезең, фильм аяқталған кезең үшін. Өндірістік жобалаудың теңгерімді тәсілінің тағы бір мысалы – Ричмонд пен Ричард әскерлерінің арасындағы шайқас сахналары үшін танктерді таңдау: екеуі де кеңес танкілерін (Т 55 және Т 34) қолданады, олар неміс, американдық және британдық Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі көліктермен араластырылған. Қарапайым туылған Елизаветаның орынсыз табиғатын жеткізу үшін ол Уоллис Симпсонға ұқсас американдық қоғамның мүшесі ретінде қайта құрылады, ал соттың мүшелері оған және оның ағасына айқын қарсылық білдіреді. Пьесаның ең танымал жолдарының бірі – "Ат! Ат! Менің патшалығым бір жылқыға!" 20 ғасырдың ортасына қайта оралады; биылғы шайқастың шарықтау шегінде Ричардтың джипі қалдықтар үйірмесінде қалады, ал оның зарлануы дөңгелектер емес, аяқпен жүретін көлік түрі туралы өтініш. Фильмде Йорк герцогинясының рөлі едәуір кеңейтіледі, оның кейіпкері Королева Маргаретпен біріктіріледі, бұл Лоренс Оливьедің 1955 жылғы пьесасының фильмдік нұсқасымен салыстырғанда, герцогиня мүлдем пайда болмады және Королева Маргарет мүлдем жойылды. Риверс, Грей, Вон және Дорсет рөлдері Риверске біріктіріледі. Өлім көріністері пьесадағыдай емес, көрсетіліп, уақытқа сәйкес өзгертіледі (Хестингс бас кесудің орнына асылып өлді) және тарихи дәлдігіне сәйкес (Кларенс шарап бөшкесіне батып қалудың орнына, ваннада мойнын кесу арқылы қайтыс болды). Риверс – әдетте сахнадан тыс өледі (немесе Оливье фильмінде экраннан тыс) – қонақ үй бөлмесінде әйелмен жыныстық қатынас кезінде төсекте жатқанда, төсегінің түбінен шыққан өткір тікенмен түйреледі. Әрбір кейіпкердің өлім алдындағы монологы да алынып тасталады, Кларенс пен Бэкингемнен басқа. МакКеллен жазды: "Осы керемет ескі оқиғаны сенімді заманауи ортаға қойғанда, сіздің мойныңыздағы қылдар тік тұрады деп үміттенемін, және сіз оны 'жалғыз фильм' деп қабылдамайсыз, тіпті 'ескі сәулетті Шекспир' деп те қабылдамайсыз".
St Pancras railway station, instead of the Palace of Westminster, is King Edward's seat of government. Battersea Power Station, relocated to the coast of Kent and portrayed as a heavily damaged military base. Bankside Power Station, rather than the actual Tower of London, depicted as the prison where Clarence is imprisoned. At the time of filming, the station was partially derelict, before its current use as the Tate Modern. Brighton Pavilion, King Edward's country retreat on a coastal clifftop. Senate House of the University of London, Richard's seat of government, used for interior and exterior scenes. The famous art deco facade and clock of Shell Mex House are also featured in exterior shots. The visually rich production features various symbols, uniforms, weapons, and vehicles that draw openly from fascist aesthetics, similar to those of the Nazi Germany as depicted in Nazi propaganda (especially Triumph of the Will) and war films. Richard's appearance (in terms of haircut and moustache) is modelled on that of Sir Oswald Mosley, leader of the British Union of Fascists, though the remainder of Richard's appearance includes the other deformities specified within Shakespeare's stage directions of a hunchback and withered arm for the film in addition, a blinded left eye, the same side as the withered arm. At the same time, obvious care is put into diluting and mixing the totalitarian references with recognizable British and American uniforms, props, and visual motifs. The resulting military uniforms, for instance, range from completely standard 1930s British Army and Air Force uniforms for good characters to heavily squadristi and SS inspired insignia on British uniforms for Richard's entourage, with SS collar tabs replacing the gorget patches and a white boar replacing the royal crown on Richard's uniform. For road transport, great care was taken to ensure that all cars in filming were of pre war vintage. For air transport, pre war types were used again to ensure authenticity. As Lord Rivers arrives, he does so in a Pan Am DC 3 airliner. As the Duchess of York (Maggie Smith) departs for France, she does so in a De Havilland Dragon Rapide biplane airliner. For the climactic final battle, the restored Bristol Blenheim is used to represent Lord Stanley's air attack, which is also period correct for RAF deployment immediately before and during the start of the Second World War, for the period at which the film ends. Another example of this balanced approach to production design is the choice of tanks for battle scenes between Richmond's and Richard's armies: both use Soviet tanks (T 55s and T 34s respectively), mixed with German, American, and British World War II era vehicles. To convey the out of place nature of the common born Queen Elizabeth, she is reconfigured as an American socialite similar to Wallis Simpson, and members of the court treat her and her brother with marked disapproval. One of the play's most famous lines—"A horse! A horse! My kingdom for a horse! "—is re contextualized by the 20th century setting; during the climactic battle, Richard's jeep becomes stuck in a pile of debris, and his lament is a plea for a mode of transport with legs rather than wheels. The film enlarges the role of the Duchess of York considerably by combining her character with that of Queen Margaret, as compared with Laurence Olivier's 1955 film version of the play, in which the Duchess hardly appeared at all and Queen Margaret was completely eliminated. The roles of Rivers, Grey, Vaughan, and Dorset are combined into Rivers. The death scenes are shown rather than implied as in the play, and changed to suit the time (Hastings is hanged rather than beheaded) and historical accuracy (Clarence dies by having his throat cut in a bathtub, rather than being drowned in a wine barrel). Rivers—who usually dies offstage (or, in the case of Olivier's film, offscreen)—is impaled by a sharp spike spurting up from the bottom of his mattress while he lies in bed during sex with a woman in a hotel room. Each character's pre death monologue is also removed, except those of Clarence and Buckingham. McKellen wrote, "When you put this amazing old story in a believable modern setting, it will hopefully raise the hair on the back of your neck, and you won't be able to dismiss it as 'just a movie' or, indeed, as 'just old fashioned Shakespeare'."
Қабылдау
Ричард III сыншылар тарапынан жақсы қабылданы. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 51 шолу негізінде 96% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал орташа бағасы 8.2/10. Metacritic сайтында 24 шолу бойынша орташа бағасы 86, бұл "көпке танылған" екенін көрсетеді. Empire журналы фильмге 5 балдық шкала бойынша 4 бал беріп, оны "құмарландыратын" және "ойға толы" деп сипаттады. Джеффри Лайонс фильмді "гипнотикалық" деп атады, ал Ричард Корлис Time журналында оны "киноға лайық" деп бағалады. Сан-Франциско хроникасының Мик Ласселл: "Бұл фильм сізді бір сәт те тыныш қалдырмайды" деп жазды.
Саундтрек
Рихард III саундтрегі 1996 жылдың 27 ақпанында жарық көрді. "Come Live With Me" – 1930 жылдар стиліндегі свинг ән, оны Стейси Кент Эдуард IV жеңісін тойлаған бал кешінде орындады. Бұл Тревор Джонстың анахронизмдік мәтіндері бар, Кристофер Марлоудың "Сүйіктісіне құштар шопан" ("The Passionate Shepherd To His Love") поэмасынан бейімделген түпнұсқа композициясы. Аталған поэма, пьесада бейнеленген оқиғалардан бір ғасыр кейін жазылған.
Мұра
Фильмде пайдаланылған Т-34 танктерінің бірі, бұрын Чехия армиясында болған, қазір Лондонда, Бермондсидегі Мандела Уэй және Пейджс Уок көшелерінің қиылысындағы жер учаскесінде тұрақты түрде орналасқан. Оны граффити суретшілері үнемі қайта бояп жатады.