Кіріспе
Канопиялық құмыралар – ежелгі египеттіктер мұмиялау процесі кезінде қолданған ыдыстар. Олар иесінің ішкі органдарын сақтап, кейіннен өмірге сақтау үшін пайдаланылған. Ең ерте және кең таралған түрлері тастан жасалған, бірақ кейінгі стильдер ағаштан қашалған. Бұл құмыраларды діни мақсатта қолдану Ежелгі мемлекет кезеңінен басталып, Соңғы кезеңге немесе Птолемей дәуіріне дейін жалғасты, одан кейін ішкі органдар жай ғана оралып, денемен бірге қойылды. Ежелгі мемлекет кезеңіндегі канопиялық құмыралар көбінесе жазусыз және қарапайым қақпақтары болған, бірақ Орта мемлекет кезеңінде жазулар жиірек кездеседі, ал қақпақтар көбінесе адам басының пішінінде болған. Он тоғызыншы династия кезінде әрбір төрт қақпақтың үстінде Хорустың төрт ұлының бірі бейнеленген, олар құмырадағы тиісті органның қорғаушысы ретінде тағайындалған.
Canopic jars are containers that were used by the ancient Egyptians during the mummification process, to store and preserve the viscera of their owner for the afterlife. The earliest and most common versions were made from stone, but later styles were carved from wood. The ritual use of the jars dates back as far as the Old Kingdom and stayed in practice until the Late Period or the Ptolemaic Period, by which time the viscera were simply wrapped and placed with the body. Canopic jars of the Old Kingdom were rarely inscribed and had a plain lid, but by the Middle Kingdom inscriptions became more usual, and the lids were often in the form of human heads. By the Nineteenth Dynasty each of the four lids depicted one of the four sons of Horus, actings as guardians for the respective organ in their jar.
Этимология
Канопиялық термині ерте египтологтардың грек аңызындағы Канопусқа жасаған қате байланысын көрсетеді – ол Трояға сапар барысында Менелайдың кеме капитаны, «Дельтадағы Канопус қаласында жерленген және құмыра түрінде құдайы ретінде табынылған». Басқа нұсқаларда, бұл атау Александрияға жақын, Батыс Нил дельтасындағы Канопус (қазіргі Абукир) жерінен шыққан, онда адам басы бар құмыралар Озирис құдайының бейнесі ретінде құдайы ретінде табынылған.
Дизайн
Канопиялық сауыттар – ортасынан ойылып жасалған, үстіне қарапайым немесе иконографиялық тығындар жабылатын V пішіндес ыдыстар. Олардың биіктігі шамамен 14 см-ден 50 см-ге дейін (қақпағымен бірге), ал диаметрі 6 см-ден 20 см-ге дейін болған. Сауыттарды жасау үшін көбінесе ағаш, әк тас, фаянс және саз қолданылған, ал кейде оларға бет-әлпет суреттелген, немесе қайтыс болған адамның не құдайлардың есімдері, сондай-ақ жерлеу дұғалары жазылған. Ертедегі канопиялық сауыттар канопиялық сандыққа салынып, саркофагпен бірге қабірге жерленген. Кейіннен олар кейде табыттың астына немесе бөлменің төрт бұрышына тізіліп қойылған. Адам бастары – Хорус ұлдарының адам кейпіндегі бейнесі болған және Ежелгі Египеттің Жаңа Патшалық дәуіріне дейін, одан кейін жануар бастарының көбірек танымал бейнесіне ауысқанға дейін, сауыттардың басты стилі саналған. Осы кезеңдегі көптеген жоғары сапалы жиынтықтар алабастр, арагонит, әктас және көк немесе жасыл глазурленген фарфор сияқты минералдардан жасалған.
Мақсаты
Іш-аяқты құрту практикасы Ескі патшалық дәуірінде басталды, бірақ мүшелерді сақтау үшін ыдыстарды нақты қолдану Бірінші аралық кезеңге дейін толық қалыптаспады. Мүмиялау кезінде өкпе, бауыр, асқазан және ішектер денеден алынып тасталатын, олардың қалған денеге зиян келтірмеуі үшін. Әрбір мүше натрон тұзында сақталып, төрт канопалық ыдыстың біріне жеке-жеке салынатын. Егер ол жамандықтардан ауыр болса, онда ол жартылай арыстан, жартылай бегемот және жартылай қолтырауын құрастыратын Аммит деген құбыжыққа жем болар еді. Ескі патшалық дәуірінен табылған канопалық ыдыстар бұзылған және бос болған, тіпті бұзылмаған қабірлерде де, олардың мүшелерді сақтау үшін емес, жерлеу рәсімінің бөлігі болғанын көрсетеді. Үшінші аралық кезең және одан кейінгі кезеңдерде де ұқсас тәжірибе сақталды, мүшелерді қоспай, әлдеқайда кішкентай, макеттік ыдыстар қабірлерге қойылды. Бальзамдаудың жақсартылған әдістері ішкі органдардың денеде қалуына мүмкіндік берді; дәстүрлі ыдыстар қабірлердегі маңызды элемент болып қала берді, бірақ енді мүшелерді сақтау үшін тесілмеді.
Canopic jars from the Old Kingdom were found empty and damaged, even in undisturbed tombs, suggesting that they were part of the burial ritual rather than being used to hold the organs. The Third Intermediate Period and beyond adopted a similar practice, placing much smaller dummy jars in the tombs without including the organs. Improved embalming techniques allowed the viscera to remain in the body; the traditional jars remained a feature of tombs, but were no longer hollowed out for storing the organs.
Қосымша ақпарат
2020 жылы Саққарадағы қазба жұмыстары Дидибастет есімді әйелдің 2600 жылдық, бұрынғы қалпында сақталған қабірі тас қабырғаның артында табылғанын көрсетті. Ол дәстүрлі төрт орнына алты канопиялық құмырамен бірге жерленген. КТ сканилеуі құмыралардың ішінде адам тіндері бар екенін анықтады, бұл Дидибастеттің мумиялануы белгілі бір сұраныс бойынша жасалған болуы мүмкін екенін көрсетеді.