Кіріспе

Ашытылған сүт сусындары

Майлы сүт – ашытылған сүт сусындары. Дәстүр бойынша, бұл майды ашытылған қаймақтан айырғаннан кейін қалған сұйықтық болатын. Батыс елдеріндегі қазіргі майдың көп бөлігі ашытылған қаймақтан емес, ашытылмаған тәтті қаймақтан жасалатындықтан, Батыс елдеріндегі қазіргі майлы сүт көбінесе жеке ашытылады. Бұл жылы климатта, егер сүт тоңазылмаса, тез қышқылданатын жерлерде жиі кездеседі. Майлы сүтті өздігінен ішуге болады, сонымен қатар оны тамақ дайындауда да қолдануға болады. Содалы нан жасағанда, майлы сүттегі қышқыл натрий бикарбонатымен (аскорбин қышқылы) реакцияласып, көмірқышқыл газын бөліп шығарады, ол қамырды көтеруге көмектеседі. Майлы сүт маринадтау үшін де қолданылады, әсіресе тауық пен шошқа етіне.

Дәстүрлі сүт

Бастапқыда, айран – дәнді немесе ашытылған қаймақтан май айырған кезде қалған жұқа сұйықтық болатын. Дәстүр бойынша, гомогендеу пайда болғанға дейін сүтті біраз уақытқа қалдырып, қаймақ пен сүттің бөлінуіне мүмкіндік берілді. Осы уақыт ішінде сүттегі табиғи сүт қышқылы өндіретін бактериялар оны ашытатын. Бұл май айыру процесін жеңілдетеді, себебі pH деңгейі төмен қаймақтан алынған май, жаңа қаймақтан гөрі оңайрақ бірігеді. Қышқыл орта зиянды микроорганизмдердің өсуіне тосқауыл қойып, сақтау мерзімін ұзартады. Дәстүрлі айран бүгінгі күнге дейін көптеген бербер, араб, үнді, непал, пакистан, фин, поляк, голланд және неміс отбасыларында кең таралған, бірақ басқа батыс елдерінде сирек кездеседі. Ол көптеген үнді және непалдық үйлерде танымал сусын, көбінесе қуырылған жүгерімен бірге беріледі. Дәстүрлі және мәдени айранның екеуінде де сүт қышқылы бар, бірақ дәстүрлі айран мәдени айранға қарағанда жұқарақ.

Америка Құрама Штаттары

Өркенді айран тұңғыш рет 1920 жылдары АҚШ-та коммерциялық түрде таныстырылды. Бастапқыда ол иммигранттардың арасында танымал болды және қартаю процесін баяулатуға көмектесетін тағам деп есептелді. 1960 жылы айранның жылдық сатылымы 517 000 000 кг (1,14 миллиард фунт) шамасына жетті. Халық санының артуына қарамастан, айранның танымалдылығы төмендеді және 2012 жылы жылдық сатылымы бұл көрсеткіштің жартысынан да аспады. Дегенмен, концентрленген айран және кептірілген айран азық өнеркәсібінде маңызды өнімдер болып табылады. Сұйық айран негізінен нан-нан өнімдерін және ірімшіктерді коммерциялық түрде дайындау үшін қолданылады. Айран құрамы балмұздақ өндірісінде пайдаланылады, сондай-ақ, құймақтарға айрандық дәм беру үшін құймақ қоспасына қосылады.

Қышқылданған сары сүт

Қышқылданған айран – сүтке ақ сірке немесе лимон шырыны сияқты тағамдық қышқыл қосу арқылы жасалған алмастырғыш. Оны 1 ас қасық қышқылды 1 стақан сүтке араластырып, шамамен 10 минуттан кейін ұйысқанша күтіп тұру арқылы дайындауға болады. Сүт ингредиентінің майлылығы кез келген деңгейде болуы мүмкін, бірақ нан пісіру үшін әдетте толық майлы сүт қолданылады.

Тамақ

Коммерциялық өндірістегі айран, азықтық құндылығы және майлылығы жағынан әдеттегі сүтке шамалас. Бір стақан (237 мл) толық майлы сүтте 8,9 грамм май болады. Бір стақан толық майлы айранда 8,1 грамм май болады. Төмен майлы айран да қолжетімді. Айран витаминдерге, калийге, кальцийге және аздаған мөлшерде фосфорға толы.