Кіріспе

Француз протестант жазушысы (1549–1623)

Филипп де Морней (5 қараша 1549 – 11 қараша 1623), Плессис-Марли сеньоры, көбінесе Дю Плессис Морней немесе Морней Дю Плессис деп белгілі, француз протестант жазушысы және монархияға қарсы Monarchomaques тобының мүшесі болған.

Өмірбаян

Ол қазіргі Валь-д'Уаз департаментінде орналасқан Бухи қаласында дүниеге келген. Анасы протестантизмге жақын болған, бірақ әкесі оның ықпалын жоюға тырысып, оны Париж университетінің колледжіне жіберді. Дегенмен, 1559 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, отбасы ресми түрде реформаланған дінді қабылдады. Морней 1565 жылы Гейдельберг университетінде құқық және юриспруденцияны, ал келесі жылы Падуа университетінде еврей және неміс тілдерін оқыды. 1567 жылы Францияның дін соғыстары кезінде ол Конде ханзадасы Людовик I де Бурбонның әскеріне қосылды, бірақ аттан құлап, активті қатысу мүмкін болмады. Оның гугеноттардың қорғаушысы ретіндегі мансабы 1571 жылы «Көрінетін шіркеу туралы диссертация» еңбегімен басталды. 1572 жылы дипломат ретінде адмирал де Колиньидің Оранж князі Вильгельмге құпия тапсырмасын орындады. Католик досының көмегімен Англияға қашып, Сент-Бартоломей күніндегі қырғыннан аман қалды. 1573 жылдың соңында Францияға оралған ол келесі екі жылда болашақ Генрих IV Франция королі, содан кейін Наварра королі болған науқандарға түрлі деңгейде қатысты. 10 қазан күні 1575 жылы Гиз герцогы тұтқындады, бірақ Шарлотта Арбалесте төлеген шағын сомаға босатылды, оған ол Седанда жақын уақытта үйленді. Морней Генрихтің сенімді серігі ретінде танылып, 1577 жылдан 1578 жылға дейін және 1580 жылы Англияда, ал 1581 және 1582 жылдары Төмен елдерде оның өкілі болды. Англияда ол әйелімен бірге Фрэнсис Уолсингхэм, Мэри Сидни және оның інісі Филип Сидни сияқты ағылшын протестанттарымен достық қарым-қатынас орнатты. 1584 жылы Аленсон-Анжу герцогының қайтысымен Генрих Франция тағына жақындады, Морнейдің саяси белсенділігінің ең жоғары нүктесі басталды. 1588 жылы Конде ханзадасы Генрих I қайтыс болғаннан кейін оның ықпалы соншалықты үлкен болды, ол халық арасында «гугенот папасы» деп аталды. Ол Дипптің қоршауында болды, Ивриде шайқасты, 1591-92 жылдары Руанды қоршауда болды, содан кейін Елизавета патшайымның сарайына елшілікпен жіберілді. 1593 жылы Генрих IV-нің протестантизмнен бас тартуына қатты ренжіді және біртіндеп саяси өмірден шеттеді, 1683 жылы Людовик XIV-тің бұйрығымен жабыққан Саумр академиясына өзінің күшін жұмсады. 1605 жылы жалғыз ұлы, ал 1606 жылы адал әйелі қайтыс болғаннан кейін, оның соңғы жылдары қайғыға толы болды, бірақ ол гугеноттар ұйымын жетілдіруге арнады. 1618 жылы француз протестанттарының атынан Дорт синодына депутат ретінде сайланды. Людовик XIII оның қатысуын тыйым салған, бірақ жазбаша хабарламалар арқылы оның жұмысына үлес қосты. 1621 жылы гугеноттардың көтерілісі кезінде Саумр губернаторы лауазымынан алынды, өйткені Саумр француз корольдік әскерлерімен басып алынды, және өзінің Ла-Форе-сюр-Севр, Дю-Севр еліндегі жеке меншігінде зейнеткерлікке шығып қайтыс болды.

Шығармалары

1598 жылы ол ұзақ уақыт бойы жұмыс істеген «De L'institution, usage et doctrine du saint sacrement de l'eucharistie en l'église ancienne» атты еңбегін жариялады, онда 5 мыңға жуық Киелі кітаптан, Әулиелерден және теологтардан алынған цитаталар бар. Эвр епискобы Жак Дэви Дю Перрон (кейін кардинал және Сен архиепискобы болды) Морнайды кем дегенде 500 цитатаны дұрыс келтірмеген деп айыптады, ал 1600 жылдың 4 мамырында Фонтенблода ашық пікірсайыс өтті. Морнейдің ауруына байланысты пікірсайыс үзілген кезде, ұсынылған тоғыз мәселе бойынша шешім Дю Перронға берілді. Солли герцогы Морнейдің «өзін қорғауға тым нашар дайындалғанын, кейбіреулерді күлдіргенін, ал басқаларын ашуландырып, үшіншілеріне аяныш тудырғанын» хабарлады. Морней гугеноттарға саяси құқықтар мен діни бостандық берген Нант жарлығының (1598) жобасын дайындауда маңызды рөл атқарды. Оның басқа да маңызды еңбектері: «Excellent discours de la vie et de la mort» (Лондон, 1577) – Шарлотта Арбалестеге үйлену тойына сыйлық ретінде берілген кітап; «Traité de l'Église où l'on traite des principales questions qui ont été mues sur ce point en nostre temps» (Лондон, 1578); «Traité de la vérité de la religion chrétienne contre les athées, épicuriens, payens, juifs, mahométans et autres infidèles» (Антверпен, 1581); «Le mystère d'iniquité, c'est à dire, l'histoire de la papauté» (Женева, 1611). 1572 жылдан 1589 жылға дейінгі кезеңді қамтитын «Мемори» екі томдығы «La Forêt» басылымында (1624–1625) және 2 томдық жалғасы Амстердамда (1652) жарық көрді; толық емес, бірақ өте дәл емес басылым («Mémoires, correspondances, et vie») 12 томдық түрі Парижде 1624–1625 жылдары жарық көрді. Ол сонымен қатар француз тәжіне қарсылық көрсетуді жақтаған «Vindiciae contra tyrannos» (1579) атты памфлеттің авторы болуға ең лайықты кандидаттардың бірі саналады.