Кіріспе
Рим саясаткері және генералы (149–87 б.з.д.), латын поэзиясының одан да белгілі өкілі Квинт Лутаций Катул (149–87 б.з.д.) б.з.б. 102 жылы Рим Республикасының консулы болды. Оның консулдық әріптесі Гай Мариус болды. Консулдық мерзімінде Цимбри және Тевтон тайпалары тағы да оңтүстікке жылжып, Республикаға қауіп келтірді. Мариус Галлияда Тевтондарға қарсы жорыққа шыққанда, Катул Цимбрилердің Италияға басып кіруін тоқтатуға тиіс болды. Бірақ ол мұнда сәтсіздікке ұшырады; Цимбрилер По алқабына енуге қол жеткізді. Б.з.б. 101 жылы Катул проконсул ретінде Цимбрилерге қарсы соғысты жалғастырды. Бесінші рет консул сайланған Мариус оған қосылды, және олар бірлесіп По алқабында германдық шабуылшыларға қарсы күресті. Верцелла шайқасында Мариус пен Катул Цимбрилерді түпкілікті жеңіп, германдықтардың басып кіруіне тоқтатты. Верцелла шайқасынан кейін екеуі араздасып, Катул б.з.б. 87 жылы азаматтық соғыста Мариус жеңіске жеткеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады.
the more famous Latin poet
Quintus Lutatius Catulus (149–87 BC) was a consul of the Roman Republic in 102 BC. His consular colleague was Gaius Marius. During their consulship the Cimbri and Teutones marched south again and threatened the Republic. While Marius marched against the Teutones in Gaul, Catulus had to keep the Cimbri from invading Italy. In this he failed; the Cimbri succeeded in invading the Po Valley. In 101 BC Catulus, as proconsul, continued the war against the Cimbri. Marius, elected consul for the fifth time, joined him and together they campaigned against the Germanic invaders in the Po Valley. At the Battle of Vercellae Marius and Catulus decisively defeated the Cimbri and ended the Germanic invasion. After Vercellae the two feuded, and Catulus consequently committed suicide following Marius's victory in the civil war of 87 BC.
Генерал ретінде
Катул консулдығы кезінде римдіктер көшпелі кімбрилер мен тевтондықтардың Италияға шабуыл жасауды жоспарлап отырғанын білді. Катул кіші консул ретінде Альп таулары арқылы Норикумнан кімбрилерге қарсы өту жолдарын қорғауға жіберілді, ал аға консул Гай Мариус тевтондарға және олардың одақтастары амброндарға қарсы жорық жүргізді. Альп тауында болған кезде Катул Лүций Корнелий Сулланың көмегімен аймақтың көптеген тайпаларын бағындырды. Катул өз тапсырмасын орындау қиын екенін түсінді, себебі өтулер көп болды және ол әскерін бөліп, әлсіретуі керек еді; сондықтан ол қорғанысқа қолайлырақ позицияға шегінуді шешті. Шегіну кезінде Катул кімбрилердің әскерін қоршауға алуы мүмкін деген алаңдаушылыққа түсті; сондықтан ол әскерін аймақтан шығару үшін шағын жеңіске қол жеткізуге тырысуды шешті. Ол әскерін тау басына бастап, кімбрилердің лагерін қарап тұрды, содан кейін әскеріне шайқасқа дайын болуды бұйырды, ал ол өз лагерін жаудың көз алдында құрды. Түн түскенде Катул кімбрилерге шабуыл жасады, содан кейін тудырған хаосты пайдаланып, өзеннен өтіп, оңтүстікке қарай жорығын жалғастырды. Катул Атезис өзеніне жеткенше жүріп кетті. Сол жерде ол өз әскеріне өзеннің екі жағына бекіністер салуды және араларына көпір тұрғызуды бұйырды. Кімбрилер келген соң лагерь құрып, Катулдың қорғанысын зерттеді. Олардың барлаушылары өзеннің жақын маңайында кез келген жерінен өте алмайтындығын хабарлады, сондықтан олар Атезисті құрғақ жер, тас және ағаштармен толтырып, уақытша бөгет жасауды шешті. Су ағысының азаюынан алаңдаған римдіктер лагерьті тастауға кірісті. Катул әскерін өз орындарына қайтаруға тырысты, бірақ сәтті болмады. Кімбрилер шабуылға шыққанда, өзеннің арғы жағында лагерьді қорғап тұрған бір ғана когортаны тапты. Бұл әскерлер батыл күресіп, қалай болса солай қашып құтылуға қол жеткізді. Катул жаудың алдынан екі рет шегінді, бірақ әскерін сақтап қалды. Келесі жылы (101) оның өкілеттігі ұзартылды және оған проконсулдық құқықтар берілді. По аңғарына енген кімбрилер ақырында Верцелле маңындағы Раудин жазығында Катул мен Гай Маридің біріккен әскерлерімен жеңілді. Катул шайқаста рим орталығына басшылық етті және өз әскерін жеңіске жетеледі. Кімбрилерді жеңгені үшін ол "Триумф"пен марапатталды. Бірлескен табысқа қарамастан, екі қолбасшы бір-бірін қатал бәсекелес ретінде қарастырды және соғыс аяқталғаннан кейін құдайдың құрметін көрсету үшін бәсекелес храмдар салды. Кімбрилерді жеңгені үшін басты құрмет Мариусқа берілгенде, Катул бұрынғы серігіне қарсы шығып, Мариусты, Корнелий Циннаны және олардың жақтастарын Римнен қуу үшін Сулламен бірікті. 87 жылы Цинна мен Мариус қаланы қайта басып алғанда, Катулға Мариустың шөбересі Маркус Мариус Гратидианнан сот процесі жасалды. Ол кінәлі деп танылатынын түсініп, өз-өзіне қол жұмсады.
Құрылысшы ретінде
Катул зор байлыққа ие адам еді және ол осы байлығын Римді әдемілеуге жұмсады. Екі ғимарат Катул ескерткіштері (Monumenta Catuli) деп белгілі болды: Верцелла шайқасының құрметіне салынған Fortuna Huiusce Diei ("Осы күннің бақыты") ғибадатханасы және кимвр олжасын сатудан түскен қаражатқа салынған Porticus Catuli.
Көркем шығармаларда
Катул Колин МакКаллоның "Римнің шеберлері" романдарынан көрінеді. Цезарь Страбон мен Луций Цезарьдың жартылай бауыры емес, МакКалло Катулды Цезарь туысы ретінде дүниеге келгенін және Лутаций Катул отбасына асырап алынғанын көрсетеді; ол бұрынғы атын сақтап қалу дәстүрі бойынша оны "Катул Цезарь" деп атайды. Осы нұсқадағы Катул – Римдегі алғашқы адамда Мариуспен консулдық кезінде мақтанғақ аристократ және нашар генерал. Цимбрлермен шайқасқанда оның аға легаты Сулла, бүлік-қозғалыс болмауы үшін, оны қорғанысқа ыңғайлырақ жерге шегінуге мәжбүр етеді.