Дат банұсқысы Карл Гьеллерұп және оның шығармалары
Karl Adolph Gjellerup
Даттық жазушы Карл Гьеллеруп (1857-1919) – «Әдебиет бойынша Нобель сыйлығының» иегері, скандинавия әдебиетінің «Жаңа өрбу» дәуірінің өкілі. Өмірбаяны, шығармалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дания жазушысы
Danish writer
Карл Адольф Геллеруп (2 маусым 1857 – 11 қазан 1919) – даниялық ақын және романшы, ол 1917 жылы өзінің елдесі Хенрик Понтоппиданмен бірге әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды. Ол скандинавия әдебиетінің қазіргі заманғы жаңару кезеңімен байланысты. Ол кейде Эпигонос псевдонімін қолданды.
Karl Adolph Gjellerup (; 2 June 1857 – 11 October 1919) was a Danish poet and novelist who together with his compatriot Henrik Pontoppidan won the Nobel Prize in Literature in 1917. He is associated with the Modern Breakthrough period of Scandinavian literature. He occasionally used the pseudonym Epigonos.
Жастық шағы мен дебют
Геллеруп Зеландиядағы пастордың ұлы болды, ол үш жасында қайтыс болды. Карл Геллерупті Йоханнес Фибигердің ағасы тәрбиеледі, ол ұлттық және романтикалық идеалистік атмосферада өсті. 1870 жылдары ол өзінің түбіне қарайтын ортасымен үзіліп, бастапқыда натуралистік қозғалыстың және Георг Брандестің жақтаушысы болды, еркін махаббат пен атеизм туралы батыл романдар жазды. Өзінің тегіне күшті әсер еткен ол Брандестің бағытын біртіндеп тастап, 1885 жылы натуралистермен толығымен үзіліп, жаңа романтикке айналды. Оның өміріндегі маңызды нәрсе – германофилдік көзқарасы болды, ол өзін неміс мәдениетіне қатты тартылған сезінді (оның әйелі неміс еді) және 1892 жылы Германияда қоныстанды, бұл оны Данияда оң және сол қанатта ұнатпайтын етті. Уақыт өте келе ол Германия империясымен, соның ішінде 1914-18 жылдардағы соғыс мақсаттарымен толықтай бірікті. Геллеруптің ерте туындыларының ішінде оның ең маңызды романы «Germanernes Lærling» (1882, яғни «Немістердің шәкірті»), жас адамның конформист дінтанушыдан неміс атеісі мен интеллектуалға айналуы туралы жартылай автобиографиялық әңгіме, және «Minna» (1889) романы бар, сырттай алғанда махаббат туралы оқиға, бірақ көбінесе әйел психологиясын зерттейді. Кейбір Вагнерлік драмалар оның романтикалық қызығушылығын көрсетеді. Маңызды туынды – «Møllen» (1896, яғни «Тор») романы, махаббат пен қызғаныш туралы зұлым мелодрама.
Gjellerup was the son of a vicar in Zealand who died when his son was three years. Karl Gjellerup was raised then by the uncle of Johannes Fibiger, he grew up in a national and romantic idealistic atmosphere. In the 1870s he broke with his background and at first he became an enthusiastic supporter of the naturalist movement and Georg Brandes, writing audacious novels about free love and atheism. Strongly influenced by his origin he gradually left the Brandes line and 1885 he broke totally with the naturalists, becoming a new romanticist. A central trace of his life was his Germanophile attitude, he felt himself strongly attracted to German culture (his wife was a German) and 1892 he finally settled in Germany, which made him unpopular in Denmark on both the right and left wing. As years passed he totally identified with the German Empire, including its war aims 1914–18. Among the early works of Gjellerup must be mentioned his most important novel Germanernes Lærling (1882, i. e. The Germans' Apprentice), a partly autobiographic tale of the development of a young man from being a conformist theologian to a pro German atheist and intellectual, and Minna (1889), on the surface, a love story but more of a study in woman's psychology. Some Wagnerian dramas show his growing romanticist interests. An important work is the novel Møllen (1896, i. e. The Mill), a sinister melodrama of love and jealousy.
Кейінгі жылдар
Өмірінің соңғы жылдарында оған буддизм мен Шығыс мәдениетінің күшті әсері тиді. Оның сыншылар тарапынан жоғары баға алған "Der Pilger Kamanita/Pilgrimen Kamanita" (1906, яғни "The Pilgrim Kamanita") шығармасы "дания тілінде жазылған ең ерекше романдардың бірі" деп аталады. Онда үнді саудагерінің ұлы Каманитаның дүниелік табыс пен сезімтал ғашықтықтан бастап, әлемнің жолымен жоғалып-төмендеуі, белгілі бір монахпен (Каманитаның білмегені, ол Гаутама Будда еді) кездесуі, өлім және нирванаға қарай қайта тууы суреттеледі. Буддистік ел Таиландта Пхрая Ануман Раджадхонмен бірлесіп аударған "Кәжіреші Каманита" кітабының тай тіліндегі аудармасы бұрын мектеп оқулықтарының бір бөлігі ретінде пайдаланылған. "Den fuldendtes hustru" (1907, яғни Кемелділердің әйелі) Дантенің "Құдайлық комедиясынан" шабыттанған, Будданың Сиддхарта ретіндегі жердегі өмірі туралы, оның әйелі Ясодхараның рухани ізденістерін шектеген поэмалық драма. "Verdensvandrerne" (1910, яғни Әлемді шарлаушылар) романының қазіргі заманғы бастауы неміс ғалымының Үндістандағы зерттеу сапарында жатыр, бірақ ол кейіпкерлердің бұрынғы дәуірлердегі оқиғаларды қайта бастан кешіруімен дамиды, осылайша жандардың бір жанынан екіншісіне ауысуын көрсетеді. "Rudolph Stens Landpraksis" (1913, яғни [дәрігер] Рудольф Стеннің ауылдық тәжірибесі) Геллеруптың жастық шағының Зеландия аймағында өтеді. Басты кейіпкер либералдық және беткей көзқарастан, жастық шақтағы махаббат дауларынан, ойлану мен аскетизмге берілген жылдардан өтіп, автордың өмір жолына сілтеме жасайтын толысқан көзқарасқа жетеді. "Das heiligste Tier" (1919, яғни Ең қасиетті жануар) Геллеруптың соңғы туындысы. Өзін-өзі пародиалау элементтері бар, ол оның юморға жасаған жалғыз тырасы ретінде қарастырылады. Бұл жануарлар өлгеннен кейін өздерінің Элизиумдарына жететін ерекше мифологиялық сатира. Олардың арасында Клеопатраны өлтірген жылан, Одиссейдің иті Аргос, Висвамитра (Үндістанның қасиетті сиыры), Исаның есегі және түрлі тарихи қолбасшылардың аттары бар. Ассамблея талқылаудан кейін Будданың аты Кантакты ең қасиетті жануар деп таңдады, бірақ ол иесінің соңынан нирванаға қарай із қалдырмай еріп кетті.
In his last years he was clearly influenced by Buddhism and Oriental culture. His critically acclaimed work Der Pilger Kamanita/Pilgrimen Kamanita (1906, i. e. The Pilgrim Kamanita) has been called 'one of the oddest novels written in Danish'. It features the journey of Kamanita, an Indian merchant's son, from earthly prosperity and carnal romance, through the ups and downs of the world's way, a chance meeting with a stranger monk (who, unbeknownst to Kamanita, was actually Gautama Buddha), death, and reincarnation towards nirvana. In Thailand, which is a Buddhist country, the Thai translation of The Pilgrim Kamanita co translated by Phraya Anuman Rajadhon was formerly used as part of the school textbooks. Den fuldendtes hustru (1907, i. e. The wife of the perfect) is a versified drama, inspired by Dante's Divine Comedy, about Buddha's earthly life as Siddharta, being inhibited in his spiritual efforts by his wife, Yasodhara. The giant novel Verdensvandrerne (1910, i. e. The world roamers) takes its contemporary starting point in a German female academic on a study tour in India, but evolves across chronological levels, in which characters re experience what has happened in former eons, thus featuring souls roaming from one incarnation to another. Rudolph Stens Landpraksis (1913, i. e. The country practice of [physician] Rudolph Sten) is set in the rural Zealand of Gjellerup's youth. The main character develops from a liberal, superficial outlook on life, including youthful romantical conflicts, through years of reflection and ascetic devotion to duty towards a more mature standpoint, hinting at the author's own course of life. Das heiligste Tier (1919, i. e. The holiest animal) was Gjellerup's last work. Having elements of self parody, it is regarded as his only attempt at humour. It is a peculiar mythological satire in which animals arrive at their own Elysium after death. These include the snake that killed Cleopatra, Odysseus' dog Argos, Wisvamitra (the holy cow of India), the donkey of Jesus and the horses of various historical commanders in field. The assembly select, after discussion, Buddha's horse Kantaka as the holiest of animals, but it has left without a trace to follow its master to nirvana.
Салдары
Данияда Геллеруптің Нобель сыйлығы шамалы ғана ықыласпен қабылданды. Ол көптен бері неміс жазушысы деп есептелген. Мансабының әртүрлі кезеңдерінде ол Георг Брандестің айналасындағы натуралистік солшыл және консервативті оңшыл топтардың екеуімен де қарым-қатынасын нашарлатқан. Дегенмен, оның Нобель сыйлығына үміткерлігі бірнеше рет Дания тарапынан қолдау алды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Швеция бейтарап болғандықтан, сыйлықты екіге бөлу саяси болжамдарға орын бермеді, керісінше, скандинавиялық көрші елдердің бір-біріне адалдығын көрсетті. Бүгінде Геллеруп Данияда көбінесе ұмытылып кеткен. Осыған қарамастан, әдебиет тарихшылары оны шындықты іздеуге адал адам деп санайды. Геллеруптің туындылары көптеген тілдерге аударылған, оның ішінде неміс (көбінесе өзі аударған), швед, ағылшын, голланд, поляк, тай және тағы да басқа тілдерге. "Саяхатшы Каманита" – оның ең көп аударылған кітабы, ол бірнеше еуропалық елдерде және АҚШ-та жарық көрген. Буддистік ел Таиландта Каманитаның тай тіліне аудармасының бірінші бөлігі орта мектеп оқулықтарында пайдаланылған.
In Denmark, Gjellerup's Nobel award was received with little enthusiasm. He had long been regarded as a German writer. During various stages of his career, he had made himself unpopular with both the naturalist left surrounding Georg Brandes and the conservative right. His nomination for the Nobel award was, however, supported from Danish side for several times. Because Sweden was neutral during World War I, the divided prize did not arouse political speculations about partial decision, but showed on the other hand allegiance between the Nordic neighbors. Today Gjellerup is almost forgotten in Denmark. In spite of this, however, literary historians normally regard him as an honest seeker after truth. Gjellerup's works have been translated into several languages, including German (often translated by himself), Swedish, English, Dutch, Polish, Thai and others. The Pilgrim Kamanita is his most widely translated book, having been published in several European countries and the United States. In Thailand, a Buddhist country, the first half of the Thai translation of Kamanita have been used in secondary school textbooks.