Кіріспе

Италиялық қайта өрлеу дәуірінің суретшісі

Паоло Калиари (1528, 19 сәуір – 1588), Паоло Веронезе (,/v//ɛr//ə/'/n//eɪ//z//eɪ//, // //z//i/ VERRəNAYzay, зи, сондай-ақ /US// //eɪ//s//i/ си, ˈpaːolo veroˈneːze, еːсе) – Венециядағы итальяндық қайта өрлеу дәуірінің суретшісі, діни және мифологиялық тарихи суреттерімен, мысалы, «Қанадағы той» (1563) және «Леви үйіндегі той» (1573) суреттерімен танымал. Тицианнан бір буын үлкен, ал Тинтореттодан он жыл үлкен Веронезе, 16 ғасырдың «cinquecento» және соңғы Ренессанс кезеңінде Венеция суретшілігіне үстемдік еткен «үш ұлы суретшінің» бірі. Ол керемет колорист ретінде танылды және маньеризммен ерте кезеңнен кейін Тицианның ықпалымен сурет салудың натуралистік стилін дамытты. Оның ең танымал туындылары – драмалық және түрлі-түсті стильде орындалған, сәулеттің салтанатты бейнелері мен жарқыраған мерекелік көріністерге толы күрделі сюжеттік циклдар. Венеция мен Веронадағы монастырлардың асханалары үшін салған библейлік тойлардың үлкен суреттері ерекше танымал, сонымен қатар ол Венецияның ең көрнекті төбе суретшісі болды. Бұл туындылардың көпшілігі әлі де өз орнында немесе кем дегенде Венецияда сақталып тұр, ал мұражайлардағы оның өкілдігі көбінесе оны ең жақсы немесе ең типік жағдайда көрсетпейтін кішкентай портреттерден тұрады. Ол әрқашан «палитрасының түсті жарқырауы, қылқаламның шеберлігінің сән-салтанаты мен сезімталдығы, суреттерінің аристократиялық әдемілігі және тамашалық әсері» үшін бағаланған, бірақ оның туындылары «терен, адамгершілік немесе рухани биіктікті білдіруге қабілетсіз» деп есептелген, ал «үш ұлы суретшінің» ішінде ол қазіргі сыншылар тарапынан жиі ең аз бағаланған.

Туған жері мен аты

Веронезе өзінің әдеттегі есімін туған жері Веронадан алды, ол кезде Венецияның материктегі ең ірі иелігі саналды. Веронадағы халық санағы 1528 жылы Габриэль есімді тас кесуші және оның әйелі Катерина отбасында дүниеге келгенін көрсетеді. Ол олардың бесінші баласы болды. Әкесінің кәсібінен тегін алу қалыпты жағдай еді, сондықтан Веронезе Паоло Спезапреда деп танылды. Кейіннен ол өзінің есімін Паоло Калиари деп өзгертті, себебі оның анасы Антонио Калиари деген ақсүйек адамның заңды емес қызы еді. Оның ең ерте белгілі суретіне "П. Калиари F." деп қол қойылған, бұл оның осы тегін қолданған алғашқы жағдай еді. Венецияда бірнеше жыл "Паоло Веронезе" деген атпен танымал болғаннан кейін, шамамен 1575 жылдан бастап ол суреттеріне "Паоло Калиари" деп қол қоюды қайта бастады.

Жастық шақ

1541 жылы Веронезе кейіннен қайын атасы болған Антонио Бадилемен шәкірттікке түсті, ал 1544 жылы Джованни Франческо Каротоның шәкірті болды; екеуі де Веронадағы белгілі суретшілер еді. Пармадағы манерлік стильде тәрбиеленгенімен, ол тез арада жарқыраған түстерге бейімділігін дамытты. Жастығында Веронадағы маңызды шіркеулер үшін жұмыс істеді, ал 1551 жылы ықпалды Джустиниани әулетінің Венециялық бөлімінен Сан-Франческо-делла-Винья шіркеуіндегі капелласы үшін құрбандық алтарінің суретін салуға тапсырыс алды, ол кезде бұл шіркеу Жакопо Сансовиноның жобасы бойынша толығымен қайта жаңартылып жатқан еді. Сол жылы ол Тревизо маңындағы Вилла Соранцоны безендіруде өзінің қалаласы Веронезе Джованни Баттиста Зелотти және Ансельмо Каннеримен бірге жұмыс істеді; фрескалардың тек фрагменттері ғана сақталған, бірақ олар оның атағын қалыптастыруда маңызды рөл атқарғанға ұқсайды. Шамамен бір ғасырдан кейін Карло Ридольфи жазған сипаттамада мифологиялық сюжеттердің бірі – «Александрдың алдындағы Дарий отбасы» деп аталады, бұл Веронезенің тарихи сюжеттерді ең әсем бейнелеген туындысы, қазір ол Лондонның Ұлттық галереясында сақталуда. 1552 жылы Мантуя герцогы Гульельмо Гонзаганың туысы, кардинал Эрколь Гонзага Мантуя соборы үшін (қазір Франциядағы Каендегі Музей де Бё-Артс де Каенде сақталуда) «Святой Антонийдің құлқына түсуі» алтарінің суретін жасауды Веронезеге тапсырды, ол оны сол жерде салған. Ол Мантуядағы уақытын Джулио Романоның төбелік суреттерін зерттеуге пайдаланғаны сөзсіз; ол Венецияда төбелік фрескалармен суретші ретінде танымал болды, және келесі жылдан бастап сонда тұрақты түрде қоныстанды.

Венеция

Веронезе өзінің алғашқы мемлекеттік тапсырысын алғаннан кейін 1553 жылы Венецияға көшіп келді. 1547 жылы өртте жоғалған бөлмелердің орнына Дож сарайындағы жаңа бөлмелерде фрескамен төбелерді безендірді – бұл Sala dei Consiglio dei Dieci (Он кеңесінің залы) және оған іргелес Sala dei Tre Capi del Consiglio еді. Оның бұрынғысы үшін салған "Жұпітердің Күн күркіретін жіберуі" атты панносы қазір Луврде сақталуда. Содан кейін ол Сан-Себастьяно шіркеуінің төбесіне Естер тарихын суреттеді (1556–57). Осы төбе суреттері және 1557 жылғы Марциана кітапханасы үшін салған суреттері (оны Тициан мен Сансовино бағалаған сыйлықпен марапаттады) оны Венециялық өнердестері арасында шебер ретінде бекітті. Бұл туындыларында Веронезе Корреджионың фигураларын перспективалық түрде бейнелеудегі және Микеланджелоның қаһармандық бейнелеудегі шеберлігін көрсетті.

Вилла Барбаро мен асхана суреттері

1556 жылы Веронезеге өзінің монументалды қонақасы көріністерінің біріншісін, 1570 жылға дейін аяқталмайтын Симон үйіндегі мейрамды суретке салу тапсырылды. Бірақ, оның шашыраңқы композициясы мен фокус жоқтығына байланысты, бұл оның ең сәтті асханалық қабырғалық суреті емес еді. 1550-ші жылдардың соңында, Сан-Себастьянодағы жұмысынан үзіліс жасағанда, Веронезе Мазердегі Вилла Барбароны безендірді, бұл архитектор Андреа Палладионың жаңадан аяқтаған ғимараты еді. Фрескалар гуманистік мәдениетті христиандық руханилықпен біріктіру мақсатымен жасалған; қабырға суреттерінде Барбаро отбасының портреттері бейнеленген, ал төбелер көк аспан мен мифологиялық кейіпкерлерге ашылды. Веронезедің безендірулерінде күрделі перспектива мен trompe l'œil қолданылып, нәтижесінде жарқыраған және шабыттандыратын визуалды поэзия туды. Архитектор мен суретшінің кездесуі – сәттілікке жеткен жайт. 1562–1563 жылдары салынған "Канадағы үйлену тойы" да Палладиомен бірлесіп жасалған туынды. Оны Венециядағы Сент-Марк шіркеуінің қарама-қарсысындағы сол атпен аталатын шағын аралда орналасқан Сан-Джорджо-Маджоре монастырының бенедиктин монахтары тапсырған. Келісімшартта суреттің үлкен өлшемде болуы (66 шаршы метрді қамтуы) және пигменттер мен бояулардың жоғары сапалы болуы талап етілді. Мысалы, келісімшартта көк түстің құрамында құнды минерал – лазурит болуы міндетті еді. Сондай-ақ, келісімшартта суретте мүмкіндігінше көп адам бейнеленуі керек екені де көрсетілген. Он метрге жуық ені бар сурет бетіне Тициан мен Тинтореттоның портреттері, сондай-ақ Веронезедің өзінің автопортреті салынған. Жаңа өсиеттен алынған Жохан кітабының II тарауы, 1–11 тармақтарындағы оқиға, Исаның жасаған алғашқы керекулі – Галилеядағы Қанадағы үйлену тойында судан шарап жасауы бейнеленген. Алдыңғы жолақтағы той, ең жарқыраған киімдермен киінген кейіпкерлердің фризі, террасаға, римдік колоннадаларға және жарқыраған аспанға алып кететін екі қабатты баспалдақпен шектеледі. Веронезе архитектураны сурет жазықтығына параллель орналастырып, композицияның процессиялық сипатын күшейтті. Суретшінің сәндік шеберлігі – драмалық перспективалық эффектілердің тұрғын үй немесе капеллада шаршатушы боларын түсіну және суреттің мазмұны көрерменге түсті әсер қалдыру арқылы жақсы сіңірілетінін мойындау болды. Бұл суреттер эмоцияны бейнелеуде шамалы, керісінше, кейіпкерлердің негізінен көлденең бағыттағы қозғалысын мұқият көрсетеді. Ең бастысы, олар жарық пен түстің жарқырауы туралы. Мұндай визуалды эффекттердің жоғарылатуы суретшінің жеке өміріндегі жақсы жағдайдың көрінісі болуы мүмкін, өйткені 1565 жылы Веронезе өзінің алғашқы ұстазының қызы Елена Бадилеге үйленді, одан кейін ол қыз бен төрт ұлға ие болды. Көркемдік тұрғыдан алғанда, Леви үйіндегі мейрам Веронезедің текстура үшін қарқынды және жарқыраған түстерді пайдаланудағы техникалық дамуын, баяндаудың үйлесімділігіне назар аударуын, адам сезімінің өткір бейнелеуін және сахнаға жиналған кейіпкерлер арасындағы психологиялық нәзік өзара әрекеттесуін көрсетеді. Сурет тақырыбын ескере отырып, Киелі кітаптағы соңғы кешкі ас, кейіпкерлердің гуманистік бейнелері Мәсіхтің кейіпкерін және оның өміріндегі оқиғаларды бейнелейтін Рим-католик өнеріндегі әдеттегі тақуалықтан айырылды; және Инквизиция Веронезедің дінсіздігін тез байқады. 1570-ші жылдарға қарай, Контрреформация теологиясы Венецияда Рим-католик доктринасына заңды билік берді, бұл Веронезе сияқты суретші үшін жаңа саяси даму болды. Кешкі Ренессанс кезеңіндегі Венеция республикасында суретші үшін көпшілік сахналарын сурет салу, тапсырыс берушіге қарамастан, кім және не бейнеленгеніне қатысты саяси салдарларға ие болды. Осыдан он жыл бұрын "Канадағы үйлену тойын" (1563) тапсырған бенедиктин монахтары Веронезеге той сахнасына қанша адам сыйса, сонша адамды бейнелеуге рұхсат берген. Керісінше, он жылдан кейін Веронезе суретте кімді және не бейнелеудің жарамдылығын (теологиялық, саяси, әлеуметтанулық) анықтайтын заңды, діни шектеулерге тап болды. Осылайша, 1573 жылдың 18 шілдесінде Веронезе Венецияның Киелі Инквизициясына шақырылды. Трибуналдың Веронезеге қойған сұрақтары жазалау емес, ескерту сипатында болды; сот емес, саяси; дегенмен, Веронезе инквизиторларға "біз суретшілер ақындар мен ақындар сияқты еркіндікпен оқиғаны айтамыз" деп түсіндірді. Инквизиция трибуналы Веронезеге соңғы кешкі асқа қатысты сахнаны қайта бояуға бұйрық бергенімен, ол олардың теологиялық кінәларына қарсы шықты, бірақ суреттің атауын қасиетті "Соңғы кешкі ас" есімнен "Леви үйіндегі мейрам" деп өзгертуге мәжбүр болды. Веронезе сияқты суретшінің Инквизицияның күдікті айыптауына қарсы сәтті тұруы, оның өнерге демеушілік ететін ақсүйек меценаттарының құпия саяси қолдауы болғанын көрсетті.

Жұмыс тәжірибесі

Төбедегі суреттері мен қабырғалық бояуларынан өзге, Веронезе алтарьдық суреттерді де (Сан-Николайдың қасиетке ие етілуі, 1561–62, Лондонның Ұлттық галереясы), мифологиялық сюжеттердегі суреттерді (Венера мен Марс, 1578, Нью-Йорк Метрополитен өнер мұражайы) және портреттерді (Айел портреті, 1555, Лувр) жасады. Оның қалам, сия және сумен салынған эскиздері, құрлы қарындашпен салынған фигуралардың зерттеулері, жарық-көлеңке модельдері мен эскиздері көптеп сақталған. Веронезе отбасылық шеберхананы басқарды, онда кіші інісі Бенедетто (1538–1598), ұлдары Карло мен Габриэль, және туысы Луиджи Бенфатто (сонымен қатар даль Фризо деп те аталды; 1559–1611) жұмыс істеді. 1588 жылы Венецияда қайтыс болғаннан кейін шамамен он жыл бойы олар "Паолоның мұрагерлері" ("Haeredes Pauli") деген атпен жұмыстарын қол қойып, оның суреттерін пайдалана берді. Николас Пеннидің сөзіне сүйенсек, "шеберхананың рөлі үнемі артқан сияқты, және 1580 жылдан кейін Веронезе жеке өзі салғанына сену қиын". Калиари әулеті өздерінің қызметін жалғастырды, ал тағы бір Паоло Калиари 1888 жылы оның атасы туралы алғашқы монографиясын жариялады.

Таңдалған шығармалар

Атауы Жасалды Орташа өлшем (см) Иесі Қалалық арахна немесе диалектика (1520) Фреска ? ? Палаццо Дукале Венеция, Италия Леда және лебедь (тақырып) ? ? Майлы бояудан матаға ? ? Musée Fesch Ajaccio, Корсика Мария Магдалинаның тәңірге айналуы (1545–1548) 163.5 × 117 Ұлттық галерея Лондон Сент-Антонидің азғырылуы (1552–1553) 198 × 151 Музей де Бё-Артс Каен Зевс зұлымдықтарды құлатуда (1553?) Кенептегі майлы бояу 650 × 330 Лувр Париж Сент-Марк Әдептілікпен тәжденіп (1554?) Кенептегі сурет 330 × 317 Лувр Париж Мәриямның таққа отырғызылуы (1555) Кенептегі сурет ? Сан-Себастьяно Венеция Ла Белла Нани (Әйелдің портреті) (1555–1560?) Кенептегі майлы сурет 119 × 103 Лувр Париж Жарнама (1555?) Кенептегі сурет 193 × 291 Уффици Флоренция Венера Купидонды қарусыздандыру (1555 ж.) Кенептегі майлы бояу 62.52 x 54.49" (158.8 x 138.4 см) Вурчестер өнер мұражайы Вурчестер, Массачусетс Ғибадатханадағы дәрігерлердің арасында Иса (1558) Кенептегі сурет 236 × 430 Прадо Мадрид Қасиетті Ананы мойындау (1558?) Кенептегі сурет 340 × 455 Сан-Джованни-э-Паоло Венеция Еммаустағы кешкі ас 1559–1560 Кенептегі сурет 241 × 415 Лувр Париж Қанадағы үйлену тойы (1560?) Кенептегі майлы бояу 207 × 457 Gemäldegalerie Alte Meister Дрезден Адамның портреті (1560?) Кенептегі майлы бояу 120 × 102 Көркем өнер мұражайы Будапешт Иса Мәсіхтің қайта тірілуі (1560) Кенептегі майлы бояу Сан-Франческо делла Вигна Венеция Вилла Барбароның безендіруі: Бахх ерлерге шарап беру, Джустиниана Джустиниани өзінің мейірбикесімен және басқа да көріністермен (1560–1561) Фреска ? ? Вилла Барбаро, Мазер Мазер, Тревизо Венера және Адонис (1561+) Кенептегі майлы бояу 123 × 174 Staatliche Kunstsammlungen Аугсбург Қасиеттілермен бірге даңқталған Мәриям (1562?) Кенептегі майлы бояу ? ? Сан-Себастьяно Венеция Қасиетті Иоанн Креститель уағыздау (1562?) Кенептегі майлы бояу ? ? Боргезе галереясы Рим Мадонна қасиеттілермен бірге таққа отырды (1562?) Кенептегі сурет 339 × 191 Галерея дель'Академия Венеция Қанадағы үйлену тойы (1563) Кенептегі майлы бояу 677 × 994 Лувр Париж Петробелли алтарі (1563 ж. шамасында) Кенептегі майлы бояу Қазір Дулуич сурет галереясы, Шотландияның Ұлттық галереясы, Канаданың Ұлттық галереясы, Блантон өнер мұражайы Оттава, Дулуич, Эдинбург және Остин, Техас Қанадағы май (Сан-Закария алтарі; 1564) 1564 Кенептегі майлы бояу 328 × 188 Галерея дель'Академия Венеция Қанадағы ерлік (1564) Кенептегі майлы бояу 426 × 305 Сан-Джорджио Брайдада Венеция Марко мен Марцелианды шейіт болуына әкелгендер (1565) ? Сан-Себастьян Венеция Сент-Себастьян шейітлігі (1565) ? Сан-Себастьяно Венеция Даналық пен күш-қуат аллегориясы (1565) Кенептегі майлы бояу 214.6 × 167 Фрик жинағы Нью-Йорк Адалдық пен жамандық аллегориясы (1565) Кенептегі майлы бояу 219.1 x 169.5 Фрик жинағы Нью-Йорк Александр алдындағы Дарийдің отбасы (1565–1570) Кенептегі майлы бояу 236.2 × 475.9 Ұлттық галерея Лондон Мадонна мен Бала Сент-Елизаветамен, Сәби Жақия Баптистпен және Сент-Жюстинамен (1565–1570) Кенептегі майлы бояу 40 7/8 x 62 1/4 дюйм. Тимкен өнер мұражайы Сан-Диего Даниэле Барбароның портреті (1565–1567) Кенептегі майлы бояу 121 × 105.5 Амстердамдағы Риксмюзей Сүйіспеншіліктің аллегориясы төрт көрініс (1570) Кенептегі майлы бояу 191 × 191 Ұлттық галерея Лондон Мәсіхтің қайта тірілуі (1570?) Кенептегі майлы бояу 136 × 104 Gemäldegalerie Alte Meister Дрезден Мадонна Куччина отбасымен (1570?) Кенептегі майлы бояу 167 × 416 Gemäldegalerie Alte Meister Дрезден Мұсаның табылуы (1570?–1575?) Кенептегі майлы бояу ? ? Кунст-хисторикалық мұражай Вена Батшеба моншасы (1575?) Кенептегі сурет 191 × 224 Лион көркем өнер мұражайы Лион мүсіншінің портреті (1550?–1585?) Кенептегі майлы бояу 110.5 × 89 Метрополитен өнер мұражайы Нью-Йорк Лепанто шайқасы (1572?) Кенептегі сурет 169 × 137 Галерея дель'Академия Венеция Ұлы Григорийдің кешкі ас ас (1572) Кенептегі сурет ? ? Монте-Берико, Виченца Виченца Леви үйіндегі мейрам (1573) Кенептегі сурет 555 × 1,280 Галерея дель'Академия Венеция Магияларды құлшылық ету (1573) Кенептегі сурет 356 × 320 Ұлттық галерея Лондон Қасиетті Юстинаның шейіт болуы (1573?) Кенептегі майлы бояу 103 × 113 Уффици Флоренция Церера Венецияға құрмет көрсетеді (1575) Кенептегі майлы бояу 309 × 328 Галерея дель'Академия Венеция Қасиетті Екатеринаның мистикалық некесі (1575?) Кенептегі майлы бояу 337 × 241 Галерея дель'Академия Венеция Венера, Марс және Атпен махаббат (1575?) Кенептегі сурет 47 × 47 Galleria Sabauda Turin Pietà (1576–1582) Кенептегі майлы бояу 147 × 115 Эрмитаж Санкт-Петербург Мәсіхтің қайта тірілуі (1578?) Кенептегі майлы бояу 273 × 156 Шәжіре, Челси және Вестминстер ауруханасы Лондон Марс және Венера Сүйіспеншілікпен біріктірілген (1578?) Кенептегі майлы бояу 205.7 × 161 Метрополитен өнер мұражайы Нью-Йорк Гермес, Герсе және Аглаул (1576?–1584?) Кенептегі майлы бояу 232.4 × 173 Фицвильям мұражайы Кембридж, Ұлыбритания Еуропаның зорлануы (1580) Кенептегі майлы бояу 240 × 303 Сала делл Антиколлежио, Дож сарайы Венеция Венера және Адонис (1580) Кенептегі майлы бояу 212 × 191 Прадо Мадрид Венера және Адонис (1580?) Кенептегі сурет 224.5 x 168.275 Сиэтл өнер мұражайы Сиэтл Христиан және жүздік (1580?) Кенептегі майлы бояу 99.2 × 130.8 Толедо өнер мұражайы Толедо, Огайо Лукреция (1580-жылдар) Кенептегі майлы бояу 109 × 90.5 Кунст-хисторикалық мұражай Вена Мәсіх періштемен қолдау көрсетілген бақта (1580?) Кенептегі майлы бояу 80 × 108 Пинакотека ди Брера Милан Сент-Антони балықтарға уағыздау (1580?) Кенептегі майлы бояу ? ? Боргезе галереясы Рим Сент-Еленаның көруі (1580?) Кенептегі майлы бояу 166 × 134 Пинакотека Ватикана Рим Юдит және Холоферн (1580?) Кенептегі майлы бояу 195 × 176 Палаццо Россо галереясы Генуя Мира халқы Сент-Николасқа қарсы шығу (1582?) Кенептегі сурет диаметрі: 198 Галерея дель'Академия Венеция Венецияның құдайлануы (1585) Кенептегі майлы бояу 904 × 579 Дож сарайы Венеция Скутари қамалы (1585) Кенептегі майлы бояу 904 × 579 Дож сарайы Венеция Сент-Панталеймонның айналуы (1587) Кенептегі майлы бояу 277 x 160 Сан-Панталон Венеция Агостино Барбароның портреті ? ? Кенептегі майлы бояу 60 × 48 Көркем өнер мұражайы Будапешт Христианның крещениесі және тәртібі ? ? Кенептегі майлы бояу 245 × 450 Пинакотека ди Брера Милан Әдемі Нанидің портреті (Ла Белла Нани) ? ? Кенептегі майлы бояу 117.3 × 100.8 Alte Pinakothek Munich Ваннадағы Сусанна ? ? Кенептегі майлы бояу 198 × 198 Лувр Париж Өкінішті Сент-Джером ? ? Кенептегі майлы бояу 80 x 95 Павия қалалық мұражайлары Павия Мені тиіспейтін ? ? Кенептегі майлы бояу ? ? Гренобль мұражайы Христианның діңгекпен тәжді болуы шамамен 1585 жыл Кенептегі майлы бояу 75.5 x 57.3 Монреальдің Көркем өнер мұражайы Монреаль Отыратын иттің суреті ? ? Кенептегі майлы бояу 44 × 82 Ұлттық галерея Осло Еммаустағы кешкі ас 1565–1570 Кенептегі майлы бояу 66 × 79 Музей Бойманс Ван Бейнинген Роттердам Давид Голиаттың басымен (1575) Кенептегі майлы бояу ? ? Лобокович сарайы Прага

Веронездер халықтық мәдениетте

Монти Пайтонның "Соңғы кеш" эскизі, "Монти Пайтон Голливудта" концертінде Веронезедің "Леви үйіндегі мереке" картинасының сюжетіне негізделген. "La Morte dil Cesare" деп аталатын ойдан шығарылған Веронезе суреті, жүлделі "100 Bullets" комикстер сериясының сюжеттік желісінде маңызды рөл атқарады.

Вероналықтардың діні

Теософиялық авторлар Паоло Веронезені «Венециялық» деп танылатын, Үшінші сәуленің Басы болып саналатын Даналық шебері немесе Махатмамен байланыстырды. Элизабет Клэр Профет бұл ақпаратты өз «Көтерілген шеберлер» ілімінде қайталады.