Кіріспе
1520 жылы Англия мен Франция корольдерінің Кале қаласының жанында өткен кездесуі, Алтын матаның алаңы (,) – Англия королі Генрих VIII мен Франция королі Франциск I арасында 1520 жылдың 7-24 маусымы аралығында өткен саммит. Бұл кездесу Францияның Ардрес қаласы мен Англияның Кале аймағындағы Гинь қаласының арасындағы Балингхемде өтті. Екі патшаның да зор құлшынысын көрсету мақсатында ұйымдастырылған бұл саммит 1514 жылғы Англия-Франция келісімінен кейін екі елдің достық қарым-қатынасын нығайтуға бағытталған болатын. Екі монарх 1532 жылы тағы да кездесіп, Франциск I-дің Папа Клемент VII-ге Генрихтің бірінші некесін заңсыз деп жариялау үшін қысым көрсетуге көмектесуіне келісті. Англиялық кардинал Томас Уолсидің жетекшілігімен, бұл еуропалық мемлекеттер христиан халықтары арасындағы соғысты мәңгілікке тоқтатуға тырысты. Балингхемде өткен кездесу орны болған Кале аймағы Франциядағы ағылшынның соңғы иелігі еді. Жүз жылдық соғыстан қалған бұл аумақтық мәселе ағылшындар мен француздар арасында белгілі бір керішіліктер тудырды, себебі француздар шекараға жақын жерді қалаған, бірақ жер бедерінің ерекшеліктері шешуші фактор болып табылды.
The Field of the Cloth of Gold (, kɑ̃ dy dʁa d‿ɔʁ) was a summit meeting between King Henry VIII of England and King Francis I of France from 7 to 24 June 1520. Held at Balinghem, between Ardres in France and Guînes in the English Pale of Calais, it was a very expensive display of wealth by both kings. The summit was arranged to increase the bond of friendship between the two kings following the Anglo French treaty of 1514. The two monarchs would meet again in 1532 to arrange Francis's assistance in pressuring Pope Clement VII to pronounce Henry's first marriage as illegitimate. Under the guidance of English Cardinal Thomas Wolsey, these European states sought to outlaw war forever among Christian peoples. The Pale of Calais, home to the meeting in Balinghem, was the final English possession in France. This territorial leftover from the Hundred Years' War caused some tensions between the English and French, as the latter preferred a location closer to the border, but topographical considerations proved the decisive factor.
Өмірбаян
Бұл кезде Батыс Еуропада екі күш пайда бола бастады: Франциск I тұсында Франция және Карл V тұсында Габсбургтер билеген Киелі Рим империясы. Англия Корольдігі әлі де салыстырмалы түрде әлсіз күш болғандықтан, екі ірі держава одақтас іздеп, оған қызығушылық танытты. 1518 жылғы Лондон шарты, Оңтүстік-Шығыс Еуропаға Осман империясының кеңеюіне қарсы тұру мақсатымен Еуропаның ірі державалары арасында жасалған бейбітшілік келісімі, жаңадан қол қойылды. Генрих Голландиядағы «Алтын матаның алаңына» (Field of Cloth of Gold) бір ай бұрын Карл V-пен кездесіп, содан кейін Генрихтің континенттегі жалғыз иелігі – Каледе тағы да кездесті. Генрих пен Франциск екеуі де Ренессанс дәуірінің ханзадалары ретінде танылғысы келді. Ренессанс идеялары бойынша, күшті билеуші күшті ұстанымнан бейбітшілікті таңдай білуі керек. Кездесудің мақсаты – әрбір сарайдың сәні мен дәулетін көрсету, соның арқасында дәстүрлі жаулар арасындағы өзара құрмет пен бейбітшілікке негіз қалау еді. Генрих пен Франциск шамамен бір жастағы, әйгілі тұлғалар болғандықтан, бір-біріне деген өзара қызығушылықтары болуы әбден мүмкін. Барлық дайындық екі тараптың теңдігін қамтамасыз ету үшін жасалған. Кездесу орны (қазір D231 тас жолында, Маркиз жолындағы ескерткіш тақтамен белгіленген) Кале маңындағы ағылшын жерінің шетінде орналасқан. Алғашқы кездесу өткен аңғар екі үкіметтік делегациясы үшін бірдей биіктіктегі алаңдарды жасау үшін ландшафтталды. Бүкіл шараны ағылшын кардиналы Томас Уолси жоспарлап, жүзеге асырды. Ол харизматикалық, шешен, білікті дипломат және кездесу кезінде Папа Лео X атынан пап легаты ретінде үлкен билікке ие болды. Англиялық қонақтардың арасында Томас Мор, сондай-ақ Анна Болейннің анасы мен қарындасы да болды. Англия мен Франция патшаларының бұрынғы кездесуі осы кездесудің себебін болды. 1396 жылдың 27-30 қазанында Франция королі Карл VI мен Англия королі Ричард II Кале қаласының жанындағы Ардрес қаласында Жүз жылдық соғыс кезінде бейбітшілік туралы келісімдер жасау үшін кездесті. Оның масштабы, сәні мен әсемдігі 1520 жылы сол жерде өткен «Алтын матаның алаңындағы» кездесумен салыстыруға болады.
Жиналыс
Әр патша бірін-бірі басып өтуге тырысты, таңғажайып шатырлар мен киімдер, зор тойлар, музыка, атпен жарыстар мен ойындармен өзгешеленді. Шатырлар мен киімдерде алтын жіппен тоқылған, жібек пен алтын жіптен жасалған қымбат мата көп болғандықтан, кездесу орны сол матаның атымен аталып кетті. Екі монарх пен олардың ірі сүйемелдеушілерін орналастыру үшін ең күрделі шаралар жасалды; және Генрих тарапынан осы кездесу арқылы Еуропада үлкен әсер қалдыру үшін бар күш салынды. Гин қамалының алдында ағылшын королін қабылдау үшін шамамен 600 м² аумақты қамтитын уақытша сарай салынды. Сарай төрт бөліктен тұрды, ортасында аула орналасқан. Тек 2 метр биіктіктегі кірпіш негізі ғана берік болды. Кірпіш қабырғалардың үстінде 10 метр биіктіктегі қабырғалар ағаш қаңқаға тартылған мата немесе кенептен жасалған, тас немесе кірпіштей боялған. Генрих патшаның сүйемелдеушілерінің арасында алтын жапырақпен жабылған екі патша маймылы болды; олардың Осман сұлтаны Селим I-нің сыйы болғандығы мәлім, және Франциск I-ден көп күлкі мен қуаныш алды, замандас кардинал Вулси былай деп еске алды: "Француз королі оның кеңесшілерін ұрлап, мазалауға тырысқан осы кішкентай алаяқтармен ойнауға қызығушылық танытты, бірақ оларды әрбір тойға шақыруын қалады". Еңкейтілген шатырдың төбесі майланған матадан тігіліп, қорғасын түсіне боялып, қыштарға ұқсату үшін суреттелді. Замандастар үлкен мөлшердегі әйнекке назар аударды, ол келушілерге ашық ауада жүргендей сезім тудырды. Хроникалық сипаттамалар безендірулердегі мүсіндемелер мен суреттердің әскери символиканы қамтығанын көрсетеді; ғимарат ең сәнді түрде безендіріліп, алтынмен әшекейленген. Шатырлардың бірінің ағаш төбесі кейіннен Игтам Мотедегі Жаңа капеллаға орнатылған болуы мүмкін, онда түсі сарғыш болғанмен, тиісті ерекшеліктері бар нұсқасы әлі де көрініп тұр. Ағылшын жағындағы музыкалық өндіріс, Генрих VIII патшалық капелласының шебері Уильям Корниш кіші композиторы басқарды. Генрихтің қаншалықты көп адамнан тұратынын білу үшін бір ай ішінде 2200 қой және осыған ұқсас пропорцияда басқа да тағамдар тұтынылғаны белгілі. Қаладан тыс жерлердегі далаларда, кем мәртебелі қонақтар үшін 2800 шатыр тігілді.
The building was decorated in the most sumptuous fashion and furnished with a profusion of golden ornaments. The wooden ceiling for one of the tents may later have been installed in the New Chapel at Ightham Mote where, with its colours faded, one with appropriate features can still be seen. Musical production on the English side was probably led by composer William Cornysh the Younger, master of the Royal Chapel for Henry VIII. Some idea of the size of Henry's following may be gathered from the fact that in one month 2200 sheep and other viands in a similar proportion were consumed. In the fields beyond the castle, 2800 tents were erected for less distinguished visitors.
Салдарлар
Бұл кездесу замандастарына зор әсер етті, бірақ оның саяси нәтижелері өте шала болды. Оқиғадан кейін көп ұзамай екі елдің қарым-қатынасы нашарлады, себебі кардинал Вулси Карл V-пен одақ жасады, ол сол жылдың аяғында Францияға соғыс жариялап, 1521–26 жылдардағы Италия соғысын басталды.
Қатысушылар тізімі
Қатысушылар тізімінің жазбасы кем дегенде екі жерде сақталған: Ратланд қағаздарында, 1519 жылғы 12 наурыздағы шартқа сәйкес, король мен королеваның Франциск I-мен кездесуіне қатысатын лордтардың, ханымдардың және джентльмендердің саны мен шені көрсетілген хаттар түрінде тізімделген. Бұл дереккөз келесілерді тізімдейді:
Генрих VIII патша үшін
Патша үшін: Йорк кардиналының 300 қызметшісі, олардың 12-сі – капеллан, 50 – джентльмен, 50 жылқы; бір архиепископ 70 қызметшісімен, оның 5-і – капеллан, 10 – джентльмен, 30 жылқы; 2 герцог, әрқайсысы 70 қызметшісімен, 5-і – капеллан, 10 – джентльмен, 30 жылқы. 1 маркиз 56 қызметшімен, 4 – капеллан және 8 – джентльмен; 26 жылқы. 10 граф, әрқайсысында 42 қызметші, 3 – капеллан, 6 – джентльмен; 20 жылқы. 5 епископ, оның ішінде Винчестер епискобының 56 қызметшісі, 4 капеллан және 8 джентльмен; 26 жылқы; қалғандарының әрқайсысы 44 қызметші, 4 капеллан және 6 джентльмен; 20 жылқы. 20 барон, әрқайсысында 22 қызметші, 2 капеллан және 2 джентльмен; 12 жылқы. 4 рыцарь, әрқайсысының 22 қызметшісі, 2 дін қызметкері және 2 джентльмені; 48 жылқы. 70 рыцарь, оның ішінде сэр Уильям Мэтью, Уэльс патшасы сэр Дэвид Ап Мэтьюдің немересі. Әр рыцарьдің 12 қызметшісі, оның бірі – капеллан, 8 жылқысы болады. Ұзын халатты кеңесшілер; атап айтқанда, Патшаның хатшысы, вице-канцлер, Капелдің деканы және садақа тарататын, әрқайсысының 12 қызметшісі, біреуі капеллан және 8 жылқысы болады. 12 патшаның капелландары, әрқайсысында 6 қызметші және 3 жылқы. 12 сержант, әрқайсысында 1 қызметші және 2 жылқы. Патшаның 200 сақшысы 100 жылқымен. 70 сарай күзетшісі, олардың ішінде 150 қызметші мен 100 жылқы; 266 сарай қызметкері, 216 қызметші мен 70 жылқы; 205 сарай күзетшісі және қару-жарақ сақтаушысы, 211 жылқы. Ессекс графы, граф маршал болғандықтан, жоғарыда көрсетілген сандардан өзге 130 қызметшісі мен 100 жеңіл аттысы болады. Патшаның жасағының жалпы саны – 3997 адам және 2087 жылқы.
Арагонның патшасы Екатерина үшін
Патшайым үшін: 1 герцогиня, 4 әйел, 6 қызметші және 12 жылқы; 10 графша, әрқайсысы 3 әйел, 4 қызметші және 8 жылқы; 12 баронесса, әрқайсысы 2 әйел, 3 қызметші және 6 жылқы. 20 шөкімдердің әйелдері, әрқайсысы 1 әйел, 2 қызметші және 4 жылқымен; 14 әйел, әрқайсысы 1 әйел, 2 қызметші және 3 жылқымен; 6 палата әйелдері, әрқайсысы 1 қызметші және 2 жылқымен; 1 граф, 42 қызметші, 3 капеллан және 9 мырза; 20 жылқы. 3 епископ, 44 қызметші, 4 капеллан және 6 мырза; 60 жылқы. 4 барон, 22 қызметші, 2 капеллан және 2 мырза; 48 жылқы. 30 шөкім, әрқайсысы 12 қызметші және 1 капеллан; 240 жылқы; 6 капеллан, әрқайсысы 3 қызметші және 2 жылқымен. 50 атты, патшаның палатасының қызметкерлері, 20 қызметші және 30 жылқымен; патшаның тұрақтарының қызметкерлері 60, 70 жылқымен. Патшайымның сарайының жалпы саны – 1175 адам және 778 жылқы.
Француз патшасының ізбасарларын бақылайтын комиссарлар
Франция королімен бірге жүретіндерді қадағалауға тағайындалған комиссарлар: Эссекс графы, Абергавенни лорды, сэр Эдуард Понингс, сэр Роберт Уингфилд.
Комиссия мүшелері мырзаларға бұйрық беруі тиіс
Комиссия мүшелері мырзаларға нұсқау беруі керек: сэр Эдвард Белнапп, сэр Николас Вокс, сэр Джон Печ, сэр Морис Беркли.
Комиссия мүшелері жаяу әскерлерге бұйрық беруі тиіс
Комиссарлар жаяу әскерге бұйрық беру үшін: Сэр Уэстон Браун, Сэр Эдв. Фэрис, сэр Роб. Констебль, сэр Ральф Эгертон, сэр Томас Люси, сэр Джон Марни.
Екі патшаның құшақтауында
Англия королімен бірге екі патшаның кездесуіне қатысушылар: Легат, Кентерберия архиепискобы, Букингем және Саффолк герцогтары, Дорсет маркизі. Епископтар: Дурхам, Армаг, Эли, Чичестер, Рочестер, Эксетер, Херефорд. Графтар: Стаффорд, Нортумберленд, Вестморленд, Шрусбери, Вустер, Девон, Кент, Уилтшир, Дерби, Килдэр. Барондар: Малтраверс, Монтегю, Герберт, Англияның Сент-Джон орденінің ұлы преоры, Рус, Фицвальтер, Гастингс, Делавэр, Дейкр, Феррерс, Кобам, Доубени, Ламли, сэр Генри Марни, сэр Уильям Сэнди, Томас Болейн, Лорд Хауард.
Кезең тәртібі
Англия патшасының қызметшілері патшаларынан кейін жүреді, алдарында легаттың ақсүйектері мен джентльмендері, олар басқа лордтардың джентльмендерін ұстап жүреді. Патшаның күзеті әдеттегі орындарында оны ұстап жүреді.
Екі патшаның кездесуі
Англия патшасымен кездескенде француз патшасымен бірге болатын адамдардың есімдері: Наварра королі; Аленсон, Бурбон, Вендом және Лотарингия герцогтары; Сент-Поль графы; Ла-Рош-сюр-Йон принці; Дрекс және Ретель графы, Сиер Дорваль және Шампань губернаторы; Бенон графы, Сиер де ла Тремуйль, бірінші камергер, Гвиеннің адмиралы және Бургундия губернаторы; Этамп және Карават графы, Сиер де Буасси, Дофиннің ұлы шебері және губернаторы [1519 жылы қайтыс болған]; Бонниве, Франция адмиралы, Лотрек, Ла Палис және Шатийон, маршалдар; Гиз графы, Лотарингия герцогінің інісі; Савойяның бастамасы, Виллар графы және Бофорт, Прованс губернаторы; Лаваль графы; де Шатобриан; Харкур графы; Оранж және Талемон князьдері; Неверс графы; д’Эспаррокс, Гвиеннің лейтенанты және Монфорт графы; Лескун және Монморенси мырзалары; Ұлы сүйеуші; Ла-Шамбр, Тоннер, Бриенн, Жоиньи, Бреми және Мон-Рёйль графтары; Альбре мырзасы. Орденнің басқа да рыцарьлары. Патшаның үйі, 200 дворян; Сен-Валье және Нормандияның ұлы сенашалы, капитан. 400 гвардия садақшысы және 4 капитан; 100 швейцарлық, Флорендж, капитан; ас үй шеберлері, нан пісірушілер, валеттер және т.б.; кеңес пен қаржының дворяндары. Қалған зейнеткерлер өз үйлерінде қалады. Франсис, егер Англия патшасы оны лайықты деп тапса, жоғарыда аталған топты әкеледі, әйтпесе оны қысқартады. Бұл ақсүйектермен бірге шамамен 200 жылқы болады.
Ағылшын корольінің ағылшын қызметшісі
Француз (sic) (ағылшын?) патшасы Каледегі кездесуге қатысатын ақсүйектердің тізімі. Патшалық кеңес. Кардинал мырза. Құпия мөр. Линкольн, Норвич, Херефорд және Рочестер епископтары. Норфолк және Бэкингем герцогтары. Дорсет маркизі. Суррей, Шрусбери, Ворчестер, Дерби, Нортумберленд, Эссекс және Уилтшир графтары. Сент-Джон, Бурджвенни, Девоншир, Монтегю, Монтейгл, Кобхам, Феррерс, Фицвальтер, Дадли, Оңтүстік Дакрес, Дарси, Кониерс, Одли, Брук және Фицваррен лордтары. Капелла және Святой Павел соборларының декандықтары. Ричмонд архидиаконы. Солсбери декандықтары. Доктор Сикстин. Доктор Кларк. Гластонбери, Вестминстер, Бьюри және Винчекомб аббаттары. Патша кеңесінің барлық рыцарьлары және басқалары. Латын, француз және ағылшын тілдеріндегі хатшылар. Құпия мөр және мөртаңба кеңселерінің клерктері. Геральдықтар. Шаруашылық қызметкерлері. Музыканттар.
Танымал мәдениетте
Британдық романдар жазушысы Г. П. Р. Джеймс өзінің екінші романында – «Дарнли: немесе алтын матаның өрісі» (1830) – осы кездесуді драмалық оқиғаға айналдырды. «Тюдорлар» сериалының бірінші маусымы (2007) да осы кездесуді драмалық түрде бейнеледі. Магнус Миллстің 2015 жылы жарық көрген «Алтын матаның өрісі» романының сюжеті осы кездесудің кейбір элементтерін қайталайды. Солтүстік Англиядағы Бишоп-Окленд қаласындағы ашық аспандағы тарихи түнгі шоу – «Кинрен» – осы «Алтын матаның өрісіне» арналған көріністі қамтиды. Starz телеарнасының «Испандық принцесса» сериалының екінші маусымында (2020) осы кездесудің қияли нұсқасы көрсетілген. Испания королі Карл V-нің Екатерина Арагонның шақыруымен осы саммитте болғаны туралы ақпарат қате көрсетілген, себебі ол Генрих VIII-ді алты жасар Мэри ханшайымын жиырма жасар Карлға, Франциск I-нің екі жасар ұлына емес, үйлендіруге көндіруді қалайды. Марсель Прусттың «Сванн жолы» еңбегінде, басты кейіпкер Гилбертамен кездескен сахнада ол «Алтын матаның өрісіне» сілтеме жасайды: «Шындығында, ол [Гилберта] мені қарлы газонды кесіп өтіп, оның лагеріне, күннің қызғылт сәулесі мен ескі, тозған брокаттардың металл жылтырымен «өріске шығуға» шақырды, бұл оны «Алтын матаның өрісіне» айналдырды». Өткенді еске алу, 1-том, «Сванн жолы», Марсель Пруст, 433-бет, Бірінші Vintage Books басылымы, 1982 жыл.