Флоден шайқасы: Англия мен Шотландия арасындағы ең ірі шайқас

Кіріспе

1513 жылы Англия мен Шотландия арасындағы шайқас

Флодден шайқасы, Флодден алаңы, кейде Бранкстон немесе Брейстон Мур – әскер саны тұрғысынан екі корольдік арасында болған ең ірі шайқас. Джеймс бірнеше ағылшын шекаралық қамалдарына шабуыл жасап, басып алғаннан кейін, Флоддендегі биік төбеге орналасты, оған қарсы жіберілген ағылшын әскерін күтті және ашық далада шайқасуға келіспеді. Суррей армиясы шотландтық лагерьдің артына шығу үшін айналып өтті. Шотландтар өз лагерьін тастап, жақын орналасқан Бранкстон төбесін басып алып, оны ағылшындарға беруден бас тартты. Шайқас артиллериялық дуэльден басталды, содан кейін шотландтық жаяу әскері соққылы қарумен төмен қарай шабуыл жасады. Шотландтардың білмегені, олардың жолында батпақты жер жатыр, ол олардың құрамын бұзып жіберді. Бұл ағылшын әскерлеріне олар жақсы дайындалған жақын арадағы шайқасты бастауға мүмкіндік берді. Джеймс IV шайқаста қаза тауып, Ұлыбританиядан соңғы шайқаста қаза тапқан монарх атанды. Осы оқиға және ақсүйектердің көп бөлігінің жоғалуы Шотландияда саяси дағдарыс тудырды. Британдық тарихшылар Флодден шайқасын Британ аралдарындағы орта ғасырдың аяқталуын белгілейтін маңызды оқиға ретінде қарастырады; тағы бір үміткер – 1485 жылғы Босворт алаңындағы шайқас.

Өмірбаян

1502 жылы қол қойылған Мәңгілік бейбітшілік шарты арқылы Англия мен Шотландия арасындағы ғасырлар бойғы үздіксіз соғыс ресми түрде аяқталды. Алайда, қарым-қатынастар көп ұзамай қайталанған шекаралық шабуылдар, теңіздегі бәсекелестік салдарынан шотланд каперы Эндрю Бартонның қазасы және 1511 жылы оның кемелерінің тартылып алынуы, сондай-ақ Англия королі Генри VIII-нің Шотландияның жоғары тұруын талап ету арқылы күшейе түскен соғысқа шақырушы риторикасынан уылды. Конфликт шотланд королі Джеймс IV-нің Франциямен жасалған Ескі Одақты құрметтеу үшін Англияға соғыс жариялауымен басталды, мақсаты Генридің француз королі Людовик XII-ге қарсы жорығынан күшін аудару болатын. Осы кезде Англия Камбрей лигасының соғысында "Католик Лигасының" мүшесі ретінде қатысып, Италияны және Папаны француз шабуылынан қорғады, бұл итальян соғыстарының бір бөлігі еді. Француздарға қарсы Мехлин шартына қол қойған Рим папасы Лео X, 28 маусым 1513 жылы Джеймске Англиямен жасалған бейбітшілік шартын бұзғаны үшін шіркеу тарапынан сөкпеумен қорқытқан хат жіберді, содан кейін Джеймс кардинал Кристофер Бейнбридж тарапынан анафемаға ұшырады. Джеймс теңізшілерді шақырып, Ұлы Михаилды қоса, Шотландия флотын Франция королі Людовик XII-нің кемелеріне қосылу үшін жіберді. 25 шілдеде Джеймс Гамильтон, Арранның 1-графы басқарған жиырма екі кемеден тұратын флот Форт фиртінен Джеймстің Май аралына дейін сүйемелдеп шықты, Шотландияның солтүстігін айналып өтіп, Ирландияда француздермен қосылу үшін Брестке дейін ауытқуды жоспарлады, содан кейін Англия арқылы коммуникация желісін үзуге тырысатын еді. Алайда, флоттың кешігуі соншалық, ол соғысқа қатыспады; өкінішке орай, Джеймс өзінің тәжірибелі артиллериялықтарының көп бөлігін экспедициямен жіберді, бұл шешім оның құрлықтағы науқаны үшін күтпеген салдарға әкелді. Генрих Францияда император Максимилианмен бірге Теруанды қоршауға қатысты. Шотландиялық Лионның қарулы күштерінің патшасы Джеймс IV-тің 26 шілдедегі хатын оған жеткізді. Джеймс одан келісімді бұза отырып, Францияға шабуыл жасамауды сұрады. Генрихтің 11 тамызда қоршаудағы шатырында Ислай Геральды немесе Лион патшасымен болған әңгімесі жазылған. Геральд Генрихке қалаға қарсы күш-жігерін тоқтатып, үйіне қайтуды бұйырды. Ашуланған Генрих Джеймстің оны шақыруға құқығы жоқ екенін және Джеймс оның (Генрихтің) қарындасы Маргаретқа үйленгендіктен, Англияның одақтасы болуы керек екенін айтты. Ол былай деді: "Енді, қорытынды ретінде, мені сіздің мырзаңызға ұсынамын және оған айтыңыз, егер ол менің патшалығыма басып кірсе немесе менің жеріме бір қадам басса, мен оны осындай іске кіріскен әркім сияқты шаршатамын. Мен оған бір нәрсені Англия тажына деген адалдығыммен және патшаның сөзімен сендіремін: ешбір патша не ханзада менмен бейбітшілікке келмейді, оның үлесі болсын. Сонымен қатар, досым, мен тек әпкемді жамандыққа ұшыратқанына қана алаңдаймын, құдай қаласа, ол Англияда болар еді, бірақ ол Шотландия короліне бір тиын да тұрмас еді." Генрих 12 тамыздағы хатында Джеймстің қателескенін және Англияға қарсы кез келген әрекетіне қарсы тұрылатынын жазды. 1508 жылы Джон "Бастард" Херонның қолынан қаза тапқан Шотландияның шығыс маршының басқарушысы Роберт Керрдің өліміне кек қайтаруды желеу етіп, Джеймс 30 000-ға жуық сарбазбен Англияға шабуыл жасады. Шотландия шекарасындағы жеңіл атты әскердің аз бөлігі ғана Францияға жіберілді. Солтүстік армия артиллериямен жабдықталды және оның шығындары 21 шілдеде тіркелді. Алғашқы капитантар Ламбетте жұмысқа алынды. Көптеген сарбаздар жасыл және ақ түсті Тюдор түстерін киді. Суррей шілдеде Донкастерге, содан кейін Понтефрактқа аттанды, онда ол Солтүстік Англиядан қосымша әскер жинады.

Centuries of intermittent warfare between England and Scotland had been formally brought to an end by the Treaty of Perpetual Peace which was signed in 1502. However, relations were soon soured by repeated cross border raids, rivalry at sea leading to the death of the Scottish privateer Andrew Barton and the capture of his ships in 1511, and increasingly bellicose rhetoric by King Henry VIII of England in claiming to be the overlord of Scotland. Conflict began when James IV, King of Scots, declared war on England to honour the Auld Alliance with France by diverting Henry's English troops from their campaign against the French king, Louis XII. At this time, England was involved as a member of the "Catholic League" in the War of the League of Cambrai, defending Italy and the Pope from the French, a part of the Italian Wars. Pope Leo X, already a signatory to the anti French Treaty of Mechlin, sent a letter to James threatening him with ecclesiastical censure for breaking his peace treaties with England on 28 June 1513, and subsequently James was excommunicated by Cardinal Christopher Bainbridge. James also summoned sailors and sent the Scottish navy, including the Great Michael, to join the ships of Louis XII of France. The fleet of twenty two vessels commanded by James Hamilton, 1st Earl of Arran, departed from the Firth of Forth on 25 July accompanied by James as far as the Isle of May, intending to pass around the north of Scotland and create a diversion in Ireland before joining the French at Brest, from where it might cut the English line of communication across the English Channel. However, the fleet was so badly delayed that it played no part in the war; unfortunately, James had sent most of his experienced artillerymen with the expedition, a decision which was to have unforeseen consequences for his land campaign. Henry was in France with the Emperor Maximilian at the siege of Thérouanne. The Scottish Lyon King of Arms brought James IV's letter of 26 July to him. James asked him to desist from attacking France in breach of their treaty. Henry's exchange with Islay Herald or the Lyon King on 11 August at his tent at the siege was recorded. The Herald declared that Henry should abandon his efforts against the town and go home. Angered, Henry said that James had no right to summon him, and ought to be England's ally, as James was married to his (Henry's) sister, Margaret. He declared:And now, for a conclusion, recommend me to your master and tell him if he be so hardy to invade my realm or cause to enter one foot of my ground I shall make him as weary of his part as ever was man that began any such business. And one thing I ensure him by the faith that I have to the Crown of England and by the word of a King, there shall never King nor Prince make peace with me that ever his part shall be in it. Moreover, fellow, I care for nothing but for misentreating of my sister, that would God she were in England on a condition she cost the Schottes King not a penny. Henry also replied by letter on 12 August, writing that James was mistaken and that any of his attempts on England would be resisted. Using the pretext of revenge for the murder of Robert Kerr, a Warden of the Scottish East March who had been killed by John "The Bastard" Heron in 1508, James invaded England with an army of about 30,000 men. Only a small number of the light horsemen of the Scottish border had been sent to France. A northern army was maintained with artillery and its expense account started on 21 July. The first captains were recruited in Lambeth. Many of these soldiers wore green and white Tudor colours. Surrey marched to Doncaster in July and then Pontefract, where he assembled more troops from northern England.

"Адамдар шабуылы"

5 тамызда лорд Хоум басқаратын, шамамен 7000 шотланд шекаралық қарақшысы Нортумберлендке өтіп, фермалар мен ауылдарды тонауға кірісті, үйлерді өртеп жібермес бұрын бар құнды заттарын алып кетті. Суррей алдын ала шара ретінде сэр Уильям Булмерді 200 атты садақшымен солтүстікке жіберді, ол жергілікті халықтан қосымша әскер жинап, күшін 1000-ға жуық деңгейге жеткізді. 13 тамызда олар тоналған олжаларымен солтүстікке қайтып келе жатқан шотландтарға қарсы тықсыруға дайындалды, Милфилд жазығында иыққа дейін жеткен шұбалшын арасында жасырынып күтті. Күтпеген жерден жебе шабуылымен шотландтарды таң қалдырып, ағылшыздар 600-ға дейін шотландты өлтірді, олар қашпас бұрын олжаларын және Хоум отбасының туын қалдырып кетті. «Жаман шабуыл» алдағы науқанға көп әсер етпесе де, ол Джеймстің Суррейге қарсы сол жерде ашық шайқасқа түспеу шешіміне ықпал еткен болуы мүмкін. Бұл шабуылды лорд Хоум жеке бастамамен жасады ма, әлде Джеймс рұқсат берді ме – белгісіз.

Инвазия

18 тамызда Эдинбург қамалынан Нэтербоу портына жеткізілген бес зеңбірек Сент-Мэри Уиндке дейін ағылшынға қарай тартылды. 19 тамызда екі ірі зеңбірек, төрт пикмоянс және алты (орта өлшемді) кальверін, зеңбірекші Роберт Бортвик пен шебер ағаш шебері Джон Драммондпен бірге келді. Сол түні король өзі екі дайындалған "Сент Маргарет" және "Сент Эндрю" туларын алып, жолға шықты. Арагондық Екатерина Англияның регенті болды. 27 тамызда ол Англиядағы барлық шотландтардың мүлкін тәркілеу туралы жарлық шығарды. 3 қыркүйекте шабуыл туралы естігеннен кейін ол Томас Ловеллге Мидленд округтерінде әскер жинауға бұйрық берді. Король Джеймс орта ғасырлық ерлік кодексін ұғынып, ағылшындарға басып алу ниеті туралы бір ай бұрын хабарлады. Бұл ағылшындарға әскер жинауға уақыт берді. Эдинбургтегі Бург Мьюрде жиналғаннан кейін шотланд әскері Элемфордқа, Шотландия шекарасындағы Данстың солтүстігіне көшіп, Ангус пен Хоумды күтуге орналасты. Шотландия әскері, шамамен 42 000 сарбаздан тұратын, Твид өзенінен Англияға, Колдстримге жақын жерде өтті; өтудің нақты күні тіркелмеген, бірақ көбінесе 22 тамыз деп есептеледі. Шотланд әскерлері жалақысыз болды және тек феодалдық міндеттеме бойынша қырық күн қызмет етуге міндетті болды. Шекарадан өткеннен кейін, бір отряд Твидтегі Уарк қамалын шабуылдау үшін оңтүстікке бұрылды, ал әскердің басым бөлігі Твид өзенінің бойымен солтүстік-шығысқа қарай қалған шекаралық қамалдарды алу үшін жылжыды. 24 тамызда Джеймс IV Твизельхоу қаласында кеңес немесе парламент өткізді және осы шабуыл кезінде қаза тапқандардың мұрагерлері үшін жариялады. 29 тамызда, алты күндік қоршаудан кейін, епископ Томас Руталлдың Норхэм қамалы алынып, шотландтық ауыр артиллерия жаңадан жөнделген сыртқы қабырғаларын бұзғаннан кейін ішінара қиратылды. Шотландтар оңтүстікке қарай жылжып, Этал және Форд қамалдарын басып алды. Кейінгі шотландтық жылнамашы Роберт Линдсей Пицкотти Джеймс Фордта леди Херон мен оның қызының қомпанисында уақыт өткізіп, құнды уақытын жоғалтқанын айтады. Эдвард Холл леди Херон тұтқын болған (Шотландияда) және Джеймс IV пен Суррей графымен өзінің босатылуы және Форд қамалы тұтқындарды айырбастау шартымен бұзылмауы туралы келіссөздер жүргізгенін мәлімдеді. Англиялық херальд Руж Круа 4 қыркүйекте Фордқа шайқас орны белгілеу үшін келді, сондай-ақ Суррейге жіберілген шотланд херальдтарын ағылшын әскерін көре алмайтын жерде қарсы алу туралы нұсқау берді. Рафаэль Холиншедтің айтуынша, шотланд әскерінің бір бөлігі Шотландияға қайтты, ал қалғаны Фордта Норхэмнің берілуін күтіп, келесі қадамдарын талқылады. Джеймс IV соғысуға ниеттенді және Твидтегі Бервикке шабуылдауды қарастырды, бірақ Ангус графы бұған қарсы шығып, Шотландия Франция үшін жеткілікті жасады деді. Джеймс Ангусты үйге жіберді, Холиншедтің сөзіне сүйенсек, граф жылап, екі ұлын, Ангустың мұрагері мен Гленбервиді, Дуглас туыстарының көпшілігімен бірге соғысуға қалдырды. Сол кезде Суррей әскерін ертерек жіберуге асықпады, өйткені олар далаға шыққаннан кейін өте қымбатқа ақы төлеуге және тамақтандыруға тура келді. Понтефракттағы лагерінен ол 1 қыркүйекте солтүстік округтерінен жиналған күштерге Тайндағы Ньюкаслға жиналуға бұйрық берді. Суррейдің 500 сарбазы болды, оған Ньюкаслде 1000 тәжірибелі сарбаз бен теңізшілер, өздерінің артиллериясымен қосылды, олар Суррейдің ұлы, сондай-ақ Томас Говард, Англияның лорд-адмиралының басшылығымен теңіз арқылы келеді. 28 тамызда Суррей Дурхам соборына келді, онда оған 1138 және 1346 жылдары шотландтарға қарсы жеңістерде ағылшындар көтерген Сент-Кутберт туы табыс етілді. 3 қыркүйекте Суррей өзінің алдыңғы қарауылдарын Альнуикке көшірді, ол жиналыстың аяқталуын және Лорд-Адмиралдың кемелерінің дауылдардан кешігуін күтті.

On 18 August, five cannons brought down from Edinburgh Castle to the Netherbow Port at St Mary's Wynd for the invasion set off towards England dragged by borrowed oxen. On 19 August two gross culverins, four culverins pickmoyance and six (mid sized) culverins moyane followed with the gunner Robert Borthwick and master carpenter John Drummond. The King himself set off that night with two hastily prepared standards of St Margaret and St Andrew. Catherine of Aragon was regent in England. On 27 August, she issued warrants for the property of all Scotsmen in England to be seized. On hearing of the invasion on 3 September, she ordered Thomas Lovell to raise an army in the Midland counties. In keeping with his understanding of the medieval code of chivalry, King James sent notice to the English, one month in advance, of his intent to invade. This gave the English time to gather an army. After a muster on the Burgh Muir of Edinburgh, the Scottish host moved to Ellemford, to the north of Duns, Scottish Borders, and camped to wait for Angus and Home. The Scottish army, numbering some 42,000 men, crossed the River Tweed into England near Coldstream; the exact date of the crossing is not recorded, but is generally accepted to have been 22 August. The Scottish troops were unpaid and were only required by feudal obligation to serve for forty days. Once across the border, a detachment turned south to attack Wark on Tweed Castle, while the bulk of the army followed the course of the Tweed downstream to the northeast to invest the remaining border castles. On 24 August, James IV held a council or parliament at Twiselhaugh and made a proclamation for the benefit of the heirs of anyone killed during this invasion. By 29 August after a siege of six days, Bishop Thomas Ruthall's Norham Castle was taken and partly demolished after the Scottish heavy artillery had breached the recently refurbished outer walls. The Scots then moved south, capturing the castles of Etal and Ford. A later Scottish chronicle writer, Robert Lindsay of Pitscottie, tells the story that James wasted valuable time at Ford enjoying the company of Elizabeth, Lady Heron and her daughter. Edward Hall says that Lady Heron was a prisoner (in Scotland), and negotiated with James IV and the Earl of Surrey her own release and that Ford Castle would not be demolished for an exchange of prisoners. The English herald, Rouge Croix, came to Ford to appoint a place for battle on 4 September, with extra instructions that any Scottish heralds who were sent to Surrey were to be met where they could not view the English forces. Raphael Holinshed's story is that a part of the Scottish army returned to Scotland, and the rest stayed at Ford waiting for Norham to surrender and debating their next move. James IV wanted to fight and considered moving to assault Berwick upon Tweed, but the Earl of Angus spoke against this and said that Scotland had done enough for France. James sent Angus home, and according to Holinshed, the Earl burst into tears and left, leaving his two sons, the Master of Angus and Glenbervie, with most of the Douglas kindred to fight. In the meantime, Surrey was reluctant to commit his army too early, since once in the field they had to be paid and fed at enormous expense. From his encampment at Pontefract, he issued an order for forces raised in the northern counties to assemble at Newcastle on Tyne on 1 September. Surrey had 500 soldiers with him and was to be joined at Newcastle by 1,000 experienced soldiers and sailors with their artillery, who would arrive by sea under the command of Surrey's son, also called Thomas Howard, the Lord High Admiral of England. By 28 August, Surrey had arrived at Durham Cathedral where he was presented with the banner of Saint Cuthbert, which had been carried by the English in victories against the Scots in 1138 and 1346. On 3 September, Surrey moved his advanced guard to Alnwick while he awaited the completion of the muster and the arrival of the Lord Admiral whose ships had been delayed by storms.

Суррейдің сынағы

Жексенбі күні 4 қыркүйекте Джеймс және шотланд армиясы Бранкстонның оңтүстігіндегі Флодден Ейдж төбесінде орналасты. Бұл өте күшті табиғи нысан болды, өйткені екі жағы да батпақтармен және тік беткейлермен қорғалған, тек тікелей шабуылға мүмкіндік қалдырды. Джеймс төбеде қанша бекініс салғаны туралы пікірлер қарама-қайшы; бірнеше зерттеушілер ғасырлар бойы сонда болған деп санайтын қамалдар мен бастиондарды картаға түсірді, бірақ 2009 және 2015 жылдар аралығында жүргізілген қазбалар 16 ғасырға тән ешқандай із қалдырмады және Джеймс темір ғасырына жататын төбе бекінісінің кейбір элементтерін қайта пайдаланған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Суррей графы 7 қыркүйекте Вулер Хоуде жазған хатында, бұл позицияны Джеймс IV-ге оның хабаршысы Томас Хоули, Rouge Croix Pursuivant арқылы жіберген шақырудағы бекініспен салыстырды. Суррей Джеймстің Ислей хабаршысын жібергеніне наразылық білдіріп, олардың жұма күні сағат 12-ден 15-ке дейін шайқасқа түсуге келіскенін және Джеймстің оны Милфилд жазығында белгіленген жерде күтіп отыруын сұрады. Джеймс мұқият дайындалған позициясын тастауға ниеті болмады, мүмкін сол жазықтағы Ill Raid-тің тағдырын еске түсіріп, ол Суррейге "графтың патшаға бұйрық беруі жөн емес" деп жауап берді. Бұл Суррейді қиын жағдайға түсірді; таңдау Флодден Ейджге қарсы майданға шабуыл жасау, шотландтықтардың дайындық жағдайындағы оқтарына қарсы тұру және, әдетте, жеңілу немесе шайқастан бас тарту, соның салдарынан патша Генридің ашуын қоздыру және ұятқа қалу. Джеймстің қимылын күтуге болмады, өйткені оның 26 000 сарбазына қатты қайта жарақтандыру қажет болды, себебі Ньюкаслдан әскерге азық-түлік пен сыра жеткізген керуен жергілікті ағылшындар тарапынан тоналып, талқандалған еді. Сәрсенбі күні кешке өткен соғыс кеңесінде, ағылшын лагеріне жақында келген және жергілікті жағдайды жақсы білетін "Бастард" Геронның кеңесімен тапқыр балама жоспар жасалды.

Бастапқы маневрлер

Бейсенбіде, 8 қыркүйекте Суррей әскерін Вулер-Хоудан жылжытты және Флодденге солтүстік-батысқа қарай барудың орнына, Тил өзенінен шығысқа бұрылды. Содан кейін ағылшындар ежелгі римдік жол – Ібіліс жолымен солтүстікке бет алып, Ловикке жақын Бармурде лагерь құрды. Джеймс Суррейдің Бервикке қайта жабдықтану үшін бара жатқанын ойлаған болуы мүмкін, бірақ ол шотландтарды қанатын айналып, арт жағынан шабуыл жасау немесе қоршауға алуды жоспарлаған. 9 қыркүйек күні, жұма сағат 5-те, ылғалды түнден кейін аз ғана азықпен және сыра бітіп кеткендіктен өзеннен су ішуге мәжбүр болған Суррейдің әскері маневрді аяқтау үшін батысқа қарай аттанды. Олардың мақсаты – Флоддендегі Джеймстің лагерінен солтүстікке қарай орналасқан Бранкстон төбесі еді. Тил өзенін қайта кесу үшін ағылшын армиясы екіге бөлінді: Суррей басқаратын күш Хитон қамалының жанындағы бірнеше арналарды кесіп өтті, ал Лорд-адмирал басқаратын, артиллерия паркін қоса алғанда, шамамен 15 000 сарбаздан тұратын үлкен авангард Твизелл көпірінен өтті. Питскоттидің айтуынша, авангард сағат 11-де көпірден өтіп, Джеймс шотландтық артиллериясына осы маневр кезінде әлсіз ағылшындарға оқ атуға рұқсат бермеген. Бұл сенімсіз, себебі көпір Флодденнен шалқары қашықтықта, бірақ Джеймстің барлаушылары олардың жақындағанын хабарлаған болуы керек. Джеймс қауіпті дереу байқап, әскеріне лагерьді талқандап, Бранкстон төбесіне көшуге бұйрық берді. Бұл ағылшындарға төбеге ие болуға мүмкіндік бермейді және мүмкіндік туса, оның садақшыларына төменнен шабуыл жасауға артықшылық береді. Бірақ кемшілігі – шотландтар бұрын таныс емес жерге көшіп отырды. Лорд-адмирал авангардымен Бранкстон ауылына келгенде, шотландтардың жаңа орналасқан жерін білмеді, ол өрттен пайда болған түтінмен жасырылған. Ол Бранкстон төбесінде орналасқан шотландтық армияны көргенде, әкесіне жеделхатшы жіберіп, оны асығуға шақырды және жағдайдың ауырлығын көрсету үшін Agnus Dei белгісін жіберді. Ол сол уақытта әскерін шотландтар оның күшін бағалай алмайтын төмен жерге орналастырды. Джеймс осал авангардқа шабуыл жасаудан бас тартып, "барлығын бір жазыққа жинап, маған қарсы не істей алатынын көруге ниеттендімін" деді.

On Thursday, 8 September, Surrey moved his army from Wooler Haugh and instead of heading northwest towards Flodden, he turned east across the River Till. From there, the English picked up the old Roman road known as the Devil's Causeway and headed north, making camp at Barmoor, near Lowick. James may have assumed that Surrey was heading for Berwick upon Tweed for resupply, but he was actually intending to outflank the Scots and either attack or blockade them from the rear. At 5 am on the morning of Friday, 9 September, after a damp night on short rations and having to drink water from streams because the beer had run out, Surrey's men set off westwards to complete their manoeuvre. Their objective was Branxton Hill, lying less than north of James's camp at Flodden. To re cross the River Till, the English army split into two; one force under Surrey crossed several fords near Heaton Castle, while a larger vanguard numbering some 15,000 commanded by the Lord Admiral and including the artillery train, crossed at Twizell Bridge downstream. Pitscottie says the vanguard crossed the bridge at 11 am and that James would not allow the Scots artillery to fire on the vulnerable English during this manoeuvre. This is not credible, since the bridge is some distant from Flodden, but James's scouts must have reported their approach. James quickly saw the threat and ordered his army to break camp and move to Branxton Hill, a commanding position which would deny the feature to the English and still give his pike formations the advantage of a downhill attack if the opportunity arose. The disadvantage was that the Scots were moving onto ground that had not been reconnoitred. The Lord Admiral, arriving with his vanguard at Branxton village, was unaware of the new Scottish position which was obscured by smoke from burning rubbish; when he finally caught sight of the Scottish army arrayed on Branxton Hill, he sent a messenger to his father urging him to hurry and also sending his Agnus Dei pendant to underline the gravity of his situation. In the meantime, he positioned his troops on the dead ground from where he hoped that the Scots could not assess the size of his force. James declined to attack the vulnerable vanguard, reportedly saying that he was "determined to have them all in front of me on one plain field and see what all of them can do against me".

Қарсылас күштер

Жеймс әскері, бастапқы 42 мыңнан ауру мен дезертирлік салдарынан біршама азайғанмен, шамамен 34 мыңға жететін, ағылшын әскерінен 8 мыңға артық болатын. Шотландия әскері төрт бөлімге немесе шайқасқа бөлінді. Сол қанатты Хоум және Хантли графтары басқарды, олардың құрамында шекаралық және таулы аймақтардан келген сарбаздар болды. Келесі қатарда Шотландияның солтүстік-шығысынан келген сарбаздардан құралған Эрролл, Кроуфорд және Монтроз графтарының басқаруындағы шайқас орналасты. Үшінші бөлімге Джеймс өзі, ұлы Александр және Кассилис, Ротс және Кейтнес графтары қолбасшылық етті. Оң жақта Аргилл мен Леннокс графтары Таулы жерлер мен аралдардан келген күштерге басшылық етті. Кейбір дереккөздерде Ботуэлл графы басқарған қосымша резервтік шайқас болғаны айтылады. Шотландиялық жаяу әскері француздық одақтастарынан ұзын найза алды; континенттік Еуропада өте тиімді болған жаңа қару, бірақ оны тиімді пайдалану үшін жаттығу, тәртіп және қолайлы жер қажет болды. Шотландия артиллериясының көп бөлігі ауыр қоршау қаруларынан тұрды, оның ішінде бес үлкен кортал, екі үлкен кульверин ("Жеті қарындас" деп аталды), төрт сакер және алты үлкен серпентин болды. Бұл заманауи қарулар темір доптарды, салмағы шамамен 500 мм дейін, атуға қабілетті болды. Дегенмен, ең ауырларының әрқайсысын жылжыту үшін 36 өгізден тұратын команда қажет болды және олар ең көп дегенде жиырма минут сайын бір рет оқ атуға ғана шамасы келді. Оларға король хатшысы Патрик Панитер басшылық етті, ол шебер дипломат болғанымен, артиллерия саласында тәжірибесі жоқ еді. Суррей келгеннен кейін, ол өз әскерін шотландтықтардың орналасуына сәйкес Пайпер төбесінің алдыңғы беткейіне орналастырды. Оның оң жағында, Хьюм мен Хантлиге қарсы, Суррейдің үшінші ұлы лорд Эдмунд Говард басқарған Чешир, Ланкашир және Йоркширден келген сарбаздардан құралған шайқас орналасты. Орталық шайқастардың бірін лорд-адмирал, екіншісін Суррей өзі басқарды. Сэр Эдвард Стэнлидің атты әскері мен садақшылары Бармурдан соңғы болып шығып, сол күні кешке дейін сол жақ қанатқа жетпеді. Барон Дейкрі Томас басқарған атты шекарашылар артқа орналастырылды. Ағылшын жаяу әскері дәстүрлі ұзақ сапты қарулармен жабдықталды, көбінесе олардың сүйікті қаруы болған шоттармен. Сонымен қатар, ағылшынның ұзын садағымен қаруланған жақсы даярланған садақшылар да болды. Ағылшын артиллериясы ескі үлгідегі жеңіл далалық қарулардан тұрды, олар әдетте шамамен 100 мм диаметріндегі доптарды атып, тез атуға және оңай басқаруға мүмкіндік берді.

James' army, somewhat reduced from the original 42,000 by sickness and desertion, still amounted to about 34,000, outnumbering the English force by 8,000. The Scottish army was organised into four divisions or battles. That on the left wing was commanded by the Earls of Home and Huntley and consisted of a combination of Borderers and Highlanders. Next in the line was the battle commanded by the Earls of Erroll, Crawford and Montrose composed of men from the northeast of Scotland. The third was commanded by James himself together with his son Alexander and the Earls of Cassillis, Rothes and Caithness. On the right, the Earls of Argyll and Lennox commanded a force drawn from the Highlands and Islands. Some sources state that there was a fifth battle acting as a reserve, perhaps commanded by the Earl of Bothwell. The Scottish infantry had been equipped with long pikes by their French allies; a new weapon which had proved devastating in continental Europe, but required training, discipline and suitable terrain to use effectively. The Scottish artillery, consisting mainly of heavy siege guns, included five great curtals and two great culverins (known as "the Seven Sisters"), together with four sakers, and six great serpentines. These modern weapons fired an iron ball weighing up to to a range of However, the heaviest of these required a team of 36 oxen to move each one and were only able to fire once every twenty minutes at the most. They were commanded by the king's secretary, Patrick Paniter, an able diplomat, but who had no artillery experience. Upon Surrey's arrival, he deployed his troops on the forward slope of Piper Hill to match the Scottish dispositions. On his right, facing Hume and Huntley, was a battle composed of men from Cheshire, Lancashire and Yorkshire, commanded by Surrey's third son, Lord Edmund Howard. Of the central battles, one was commanded by the Lord Admiral and the other by Surrey himself. Sir Edward Stanley's force of cavalry and archers had been the last to leave Barmoor and would not arrive on the left flank until later in the day. A reserve of mounted Borderers commanded by Thomas, Baron Dacre were positioned to the rear. The English infantry was equipped with traditional polearms, mostly bills which were their favoured weapon. There was also a large contingent of well trained archers armed with the English longbow. The English artillery consisted of light field guns of rather old fashioned design, typically firing a ball of only about , but they were easily handled and capable of rapid fire.

Қатысу

Жұма күні сағат 16:00 шамасында, жауынды және желді ауа райында Джеймс артиллериялық екіайқаспен шайқасты бастады, бірақ оның ауыр артиллериясы күткендей тиімді болмады. Заманауи деректер бұл шотландтардың төмен қарай ату қиындығына байланысты деп есептейді, бірақ тағы бір себебі олардың қарулары мұқият орналастырылмаған, әдетте мұндай ауыр қаруларға қажетті тиісті бекіту болмаған болуы мүмкін, бұл олардың атыс жылдамдығын баяулатты. Бұл ағылшындардың шотландтықтардың қаруларын жауапты атыстан жойғанын айтуына себеп болуы мүмкін, бірақ шындығында шайқастан кейін олар зақымдалмаған күйде тұтқындалды. Шотландтық артиллерияның үнсіздігі ағылшынның жеңіл артиллериясына жаяу әскердің қатарына қарсы жылдам атуға мүмкіндік берді, бірақ бұл бомбалаудың тиімділігін бағалау қиын. Келесі кезең Хоум мен Хантлидің шотландтық сол жақтағы әскері Эдмунд Ховард басқаратын қарсыластарға қарай төменге жылжуымен басталды. Ағылшындардың айтуынша, олар "аламандық [яғни неміс] тәртібімен, тіпті бір сөз айтпастан" жылжыды. Шотландтар алдыңғы қатарға ең қарулы сарбаздарын орналастырды, сондықтан ағылшын садақшыларының тиімділігі шектеулі болды. Ағылшын әскері сандық артықшылыққа ие болмағандықтан, кері шегінуге мәжбүр болды. Суррей ұлын апаттан сақтап қалды, Дакренің жеңіл атты әскерін шайқасқа кіргізіп, олар бұрынғы қадамдық жасақ пайдаланған өлі жерге байқаусыз жақындады. Нәтижесінде екі тарап та бір-бірінен алшақтап, шайқасқа қатысуын тоқтатты. Кейінгі есептерде Хантли оларға шайқасқа қайта қосылуды ұсынғанда, Хоум: "Бүгін өзін құтқара білген адам жақсы, біз қарсыласқандармен соғысып, жеңдік, енді біздің басқа жасақтарымыз да солай істесін!" деді. Осы уақытта Джеймс Хоум мен Хантлидің алғашқы табысын байқап, Эррол, Кроуфорд және Монтроз басқаратын келесі жасақтың шабуылын бұйырды. Бранкстон төбесінің етегінде олар күтпеген кедергіге тап болды – сулы, батпақты жер, қазіргі гидрологтардың пікірінше, жер асты суларының шығуынан пайда болған, ал күндер бойы жауған жаңбыр оны нашарлатқан. Су баскан жерді қиып өтуге тырысқанда шотландтар пика формацияларының табысқа жетуіне қажетті біріктіру мен қарқынды жоғалтты. Шегініс басталғаннан кейін ұзын пикалар қолға келмейтін ауыр жүкке айналды, шотландтар оларды "ағаш құлап жатқандай" тастай бастады, - делінген кейінгі ағылшын өлеңінде. Қылыштар мен балталарын қолға алғанда, олар жақын арадағы шайқаста ағылшынның қылыштарынан оқшау қалды. Джеймс үш графтың шайқасындағы қиындықтарды көрді ме, жоқ па белгісіз, бірақ ол олардың соңынан төменге түсті, Суррейдің құрамасына бағытталды. Джеймс өзін алдыңғы қатарға қойғаны үшін, жеке қауіпке ұшырап, жағдайды бақылаудан шығарғаны үшін сынға ұшырады. Алайда, ол шайқаста тәуекелге барумен танымал болды және кері қарай тұру оның мінезіне қайшы келер еді. Бұрынғы шабуылдағыдай қиындықтарға тап болған Джеймстің әскері Суррейдің қасқорғаушыларына жетті, бірақ одан әрі жылжамады. Шотландияның соңғы құрамасы, Аргилл мен Леннокстың жоғарғы жерлері, бұйрық күтіп тұрды. Соңғы ағылшын құрамасы Стэнлидің әскері болды, олар Бармурдан айналып келгеннен кейін, ақыры шотландтық сызықтың оң жағына жетті. Олар Аргилл мен Леннокстың жасағына жебелер жіберді, олардың әскерлерінде қару-жарақ немесе садақшыларға қарсы басқа тиімді қорғаныс болмады. Ауыр шығынға ұшырағаннан кейін жоғарғы жерліктер шашырап кетті. Аса қатыгез шайқас Суррей мен Джеймс арасындағы жекпе-жекке центрленді. Басқа ағылшын құрамалары бастапқыда шайқасқан шотландтық күштерді жеңгеннен кейін, олар өздерінің басшыларын нығайту үшін жылжыды. Ағылшын әскерлеріне тұтқынға алмау туралы берілген нұсқау шотландтық дворяндар арасындағы жоғары өлім-жітімнің себебін түсіндіреді. Джеймс шайқастың соңғы кезеңінде қаза тапты; оның денесі Эттрик орманнан алынған және "орман гүлдері" деп аталған, оның садақшылар гвардиясының дене сақшыларының мәйіттерімен қоршалған күйде табылды. Патшаның денесінде ең жақсы қару-жарақ болғанмен, оның екі жебе жарасы, біреуі жаққа, ал мойын мен білезікте қарудың жаралары болды. Ол Ұлыбритания аралдарында шайқаста қаза тапқан соңғы монарх болды. Хоум, Хантли және олардың әскерлері аман қалған жалғыз құрама болды; басқалары ағылшындардың тығыз ізімен кішігірім топтарда қашып кетті.

At about 4 pm on Friday in wet and windy weather, James began the battle with an artillery duel, but his big guns did not perform as well as he had hoped. Contemporary accounts put this down to the difficulty for the Scots of shooting downhill, but another factor must have been that their guns had been poorly sited instead of being carefully emplaced, which was usually required for such heavy weapons, further slowing their ponderous rate of fire. This may explain English claims that the Scottish guns were destroyed by return fire, when in fact they were captured undamaged after the battle. The apparent silence of the Scottish artillery allowed the light English guns to turn a rapid fire on the massed ranks of infantry, although the effectiveness of this bombardment is difficult to assess. The next phase started when Home and Huntley's battle on the Scottish left advanced downhill towards the opposite troops commanded by Edmund Howard. They advanced, according to the English, "in good order, after the Alamayns [i. e. German] manner, without speaking a word". The Scots had placed their most heavily armoured men in the front rank so that the English archers had little impact. The outnumbered English battle was forced back and elements of it began to run off. Surrey saved his son from disaster by ordering the intervention of Dacre's light horsemen, who were able to approach unobserved in the dead ground that had been exploited earlier by the vanguard. The eventual result was a stalemate in which both sides stood off from each other and played no further part in the battle. According to later accounts, when Huntley suggested that they rejoin the fighting, Home replied: "the man does well this day who saves himself: we fought those who were opposed to us and beat them; let our other companies do the same!". In the meantime, James had observed Home and Huntley's initial success and ordered the advance of the next battle in line, commanded by Errol, Crawford and Montrose. At the foot of Branxton Hill, they encountered an unforeseen obstacle, an area of marshy ground, identified by modern hydrologists as a groundwater seepage zone, made worse by days of heavy rain. As they struggled to cross the waterlogged ground, the Scots lost the cohesion and momentum on which pike formations depended for success. Once the line was disrupted, the long pikes became an unwieldy encumbrance, and the Scots began to drop them "so that it seemed as if a wood were falling down" according to a later English poem. Reaching for their side arms of swords and axes, they found themselves outreached by the English bills in the close quarter fighting that developed. It is unclear whether James had seen the difficulty encountered by the battle of the three earls, but he followed them down the slope regardless, making for Surrey's formation. James has been criticised for placing himself in the front line, thereby putting himself in personal danger and losing his overview of the field. He was, however, well known for taking risks in battle and it would have been out of character for him to stay back. Encountering the same difficulties as the previous attack, James's men nevertheless fought their way to Surrey's bodyguard but no further. The final uncommitted Scottish formation, Argyll and Lennox's Highlanders held back, perhaps awaiting orders. The last English formation to engage was Stanley's force which, after following a circuitous route from Barmoor, finally arrived on the right of the Scottish line. They loosed volleys of arrows into the Argyll and Lennox's battle, whose men lacked armour or any other effective defence against the archers. After suffering heavy casualties the Highlanders scattered. The fierce fighting continued, centred on the contest between Surrey and James. As other English formations overcame the Scottish forces they had initially engaged, they moved to reinforce their leader. An instruction to English troops that no prisoners were to be taken explains the exceptional mortality amongst the Scottish nobility. James himself was killed in the final stage of the battle; his body was found surrounded by the corpses of his bodyguard of the Archers' Guard, recruited from the Forest of Ettrick and known as "the Flowers of the Forest". Despite having the finest armour available, the king's corpse was found to have two arrow wounds, one in the jaw, and wounds from bladed weapons to the neck and wrist. He was the last monarch to die in battle in the British Isles. Home, Huntly and his troops were the only formation to escape intact; others escaped in small groups, closely pursued by the English.

Тактика және соңынан

Ұрыстан кейін Шотландия кеңесі Дания королі Кристиан II-ден көмек сұрауға шешім қабылдады. Шотландия елшісі Эндрю Бронхиллге «осы оқиға қалай болғанын» түсіндіру тапсырылды. Бронхиллдің нұсқаулары Джеймс IV-ті ағылшындарға шабуыл жасау үшін төбеден төменге, батпақты жерге түсуі үшін кінәлайды, бұл оның қолайлы позициядан бас тартуы еді, ал жеңісті ағылшындардың батырлығына емес, шотландтардың тәжірибесіздігіне байланысты деп есептейді. Хатта шотландиялықтардың офицерлерін ортағасырлық дәстүр бойынша алдыңғы қатарға орналастырғаны айтылады, онда олар осал болды, бұл дворяндықтың жоғалуын резервте және артқы қатарда тұрған ағылшын сардарларымен салыстырады. Ағылшын генералдары Ренессанс дәуіріндегідей, майдан сыртында қалды. Шотландиялық офицерлердің көп саны қаза болғандықтан, шегіністі үйлестіретін адам қалмады. Алайда, заманауи ағылшын мәліметтеріне сәйкес, Томас Ховард ағылшын авангардын таудың етегіне дейін жетектеп келді. Ховардты аттан түсіріп, осылай істеуге Джеймс IV-тің жаршылары жіберген батырлықты сынаған сөздері итермеледі, бұл оның теңіздегі қызметіне және екі жыл бұрын қаза тапқан шотландтық теңіз офицері сэр Эндрю Бартонның өліміне байланысты болды. Ховардтың Джеймс IV-ке авангардты басқаратынын және тұтқынға алмайтынын мәлімдеген сөзі кейінірек ағылшын жылнамаларында соғыс туралы баяндамаға енгізілді. Ховард өзінің «өз адамы» ретінде алға шығуын Бартонның өлімі үшін жекпе-жек арқылы сынақтан өту деп мәлімдеді.

Қару-жарақ

Флодден, негізінен, ағылшындар қолданған вексельдің шотландтардың пикасына қарсы жеңісі болды. Пика, әсіресе атты әскердің шабуылына тойтарыс беру үшін, қозғалыс кезінде ғана тиімді қару болатын. Шотландиялық пикаларды «Треу кездесуі» авторы «5 метрлік өткір найзалар» деп сипаттады. Пика швейцариялықтардың сүйікті қаруына айналып, қазіргі заманғы соғыстың символы болғанымен, Нортумберлендтің бөктерлі жері, шайқастың сипаты және сылғақ топырақ оны толыққанды пайдалануға мүмкіндік бермеді. Епископ Руталл Томас Уолсиге: «Вексельдер шотландтарды олар сүйенген ұзын найзаларынан айырды» деп хабарлады. Флодден шайқасындағы шотланд және ағылшын жаяу әскерлері ата-бабалары сияқты соғысты, ал Флодден Британ аралдарындағы соңғы маңызды ортағасырлық шайқас ретінде танылды. Бұл вексель мен пиканың шайқаста тең дәрежеде кездесетін соңғы мүмкіндігі болды. Екі жылдан кейін Францияның Франциск I Мариньяно шайқасында швейцариялық пикашыларды ауыр атты әскер мен артиллерияның үйлесімімен жеңіп, соғыс тарихында жаңа дәуір ашты. Брайан Туктан шыққан ресми ағылшын дипломатиялық есепте шотландтардың темір найзалары және олардың бастапқыдағы «неміс үлгісіндегі өте жақсы тәртібі» көрсетілген, бірақ «ағылшын халбердиерлері бұл мәселені шешті, сондықтан шайқаста садақ пен артиллерияның тиімділігі азайып кетті» деген қорытынды жасалды. Тук бұл шайқаста болмаса да, бұл шайқас Британ аралдарында артиллерияның кеңінен қолданылған алғашқы ірі шайқастарының бірі болды. Алты жыл өткен соң Джон Лесли шотландтардың оқтары ағылшындардың басынан асып өткенін, ал ағылшын артиллериясы тиімді болғанын атап өтті: бір әскер биік, екіншісі төмен орналасқан. Шотландтардың төбеден төмен қарай шабуылына ағылшын садақтарының нөсері кедергі келтірді, бұл оқиға кейіннен ағылшын балладаларында бейнеленді. Холлдың сөзіне сүйенсек, қапталдағы қатардағы әскерлер көп зардап шекпеген; бұл туралы балладаларда да айтылады, олар бірнеше шотландтың бас терісіне жарақат алғанын және Холлдың жазуынша, Джеймс IV елеулі жебе жарақатын алғанын көрсетеді. Көптеген садақшылар Ланкашир мен Чеширден шақырылған. Сэр Ричард Аштетон Манчестердің жанындағы Миддлтоннан осындай отрядты құрды. Ол өзінің Сент-Леонард шіркеуін Миддлтонда қайта салды, онда бірегей «Флодден терезесі» бар. Онда садақшылар мен олардың діни қызметкерлерінің суреттері мен есімдері бейнеленген. Бұл терезе Ұлыбританиядағы ең көне соғыс ескерткіші деп есептеледі. Ричард Чолмели басқаратын Чеширліктердің табысы оның кейіннен Лондон мұнарасының лейтенанты болып тағайындалуына әкелді.

Flodden was essentially a victory of the bill used by the English over the pike used by the Scots. The pike was an effective weapon only in a battle of movement, especially to withstand a cavalry charge. The Scottish pikes were described by the author of the Trewe Encounter as "keen and sharp spears 5 yards long". Although the pike had become a Swiss weapon of choice and represented modern warfare, the hilly terrain of Northumberland, the nature of the combat, and the slippery footing did not allow it to be employed to the best effect. Bishop Ruthall reported to Thomas Wolsey, 'the bills disappointed the Scots of their long spears, on which they relied.' The infantrymen at Flodden, both Scots and English, had fought essentially like their ancestors, and Flodden has been described as the last great medieval battle in the British Isles. This was the last time that bill and pike would come together as equals in battle. Two years later Francis I of France defeated the Swiss pikemen at the Battle of Marignano, using a combination of heavy cavalry and artillery, ushering in a new era in the history of war. An official English diplomatic report issued by Brian Tuke noted the Scots' iron spears and their initial "very good order after the German fashion", but concluded that "the English halberdiers decided the whole affair, so that in the battle the bows and ordnance were of little use." Despite Tuke's comment (he was not present), this battle was one of the first major engagements in the British Isles where artillery was significantly deployed. John Lesley, writing sixty years later, noted that the Scottish bullets flew over the English heads while the English cannon was effective: the one army placed so high and the other so low. The Scots' advance down the hill was resisted by a hail of arrows, an incident celebrated in later English ballads. Hall says that the armoured front line was mostly unaffected; this is confirmed by the ballads which note that some few Scots were wounded in the scalp and, wrote Hall, James IV sustained a significant arrow wound. Many of the archers were recruited from Lancashire and Cheshire. Sir Richard Assheton raised one such company from Middleton, near Manchester. He rebuilt his parish church St. Leonard's, Middleton, which contains the unique "Flodden Window." It depicts and names the archers and their priest in stained glass. The window has been called the oldest known war memorial in the UK. The success of the Cheshire yeomanry, under the command of Richard Cholmeley, led to his later appointment as Lieutenant of the Tower of London.

Құрметтер

Жеңісі үшін сыйақы ретінде Томас Ховардқа әкесі Ричард III-ті қолдағандықтан жоғалған Норфолк герцогы атағы қайта берілді. Норфолк герцогтарының қаруларында әлі күнге дейін ата-бабаларының Флодден шайқасындағы жеңісі үшін берілген құрмет белгісі сақталған, ол Шотландияның корольдік гербінің өзгертілген нұсқасы болып табылады – арыстанның төменгі жартысы алынып тасталған және арыстанның аузынан жебе өткізілген. Фрамлингем қамалында герцог Джеймс IV-тің қару-жарағы бейнеленген екі күміс алтын тостағанды сақтады, оларды 1524 жылы кардинал Вулсиге мұра етіп қалдырды. Герцогтың ұрпақтары 1681 жылы Қару колледжіне семсер, қанжар және бирюза сақинасын сыйға берді. Отбасылық дәстүр бойынша, бұл заттар Джеймс IV-ке тиесілі болған немесе Томас Ховард Флодден шайқасында қолданған қарулар еді. Семсердің жүзіне Толедолық шебер Доминго қолы қойылған. Қарулардың сол дәуірге жататындығына күмән бар. Арундель графы Филип Фруйтерс суретке түсірген, ол 1639 жылы Антони ван Дайк салған композицияны негізге алды, суретте графтың Флодден шайқасынан алынған ата-бабасының семсері, қолғабы және шлемі бейнеленген. Томас Лорд Дарси Джеймс IV-ке тиесілі ұнтақ құтысын алып, Генри VIII-ге тапсырды. Джеймс киген рубин мен сапфирлермен әшекейленген алтын тізбегі бар айқыш пен қақпағында Сент-Эндрюс суреті салынған алтыбұрышты тұздық Генриге Джеймс Стэнли, Элли епископы сыйлады.

Жоғалған патша туралы аңыздар

Лорд Дейкрі Джеймс IV-тің денесін шайқас алаңынан тапты. Кейін ол шотландтардың «Мен шотланд патшасының мәйітін тапқандықтан, мені кез келген ағылшыннан артық жақсы көретіндері» туралы жазды. Анналист Джон Стоу патшаның қайтыс болған жерін көрсетті: «Пипардтың төбесі», қазіргі уақытта белгісіз, Бранкстон шіркеуіне қарайтын Бранкстон қырқасындағы кішкентай төбе болуы мүмкін. Дейкрі мәйітті Бервик-апон-Твидке алып барды, онда Холлдың жылнамасына сәйкес, тұтқынға алынған шотланд сарайының қызметкерлері Уильям Скотт пен Джон Форман оны көріп, оның патшаның мәйіті екенін мойындады. (Форман, корольдің сержант-портері, Миддлтоннан Ричард Аштетонмен тұтқынға алынды.) Содан кейін мәйіт бальзамдалып, Ньюкасл-апон-Тайнға жеткізілді. Джеймс Михаэльмасқа дейін басып алуға уәде берген Йорк қаласынан мәйіт Лондонға жақын Шин аббаттығына әкелінді. «Шотланд королінің» мәйітін дайындау және кептіру, сондай-ақ оны Йорк пен Виндзорға жеткізу үшін 12 фунт 9 шиллинг 10 пенни төленді. Джеймстің туы, қылышы және оның жамбас қарулары Дарем соборындағы Святой Кутберт киелі орында сақталды. Шотланд жарақаттарының көп бөлігі шайқас алаңында сатылды, ал 350 дана броня Ноттингем қамалына жеткізілді. Шайқас алаңында тәркіленген жылқылардың тізімі 24 беттен тұрады. Жеңіс туралы жаңалықты бірінші болып «Қызыл крест» португальдық әскерінің сарбазы Томас Хоули жеткізді. Ол «Шотландия королінің қанға боялған жамылғысын» Арагонның Екатеринасына Вобурн аббаттығына алып барды. Ол Хоулимен бірге Турнайдағы Генрих VIII-ге жеңіс туралы хабар жіберді, содан кейін 16 қыркүйекте Джон Глинге Джеймстің пальтосын (және темір қолғаптарын) және Лорд Говард жазған шайқас туралы егжей-тегжейлі есепті жіберді. Брайан Тук кардинал Бейнбриджге жазған хатында пальтоның жарылып, қанға малшыланғанын атап өтті. Екатерина Генрихке жауынгерлік ту ретінде пальтоны пайдалануды ұсынды және Генрих оған Лонгвиль герцогын, оның Теруаннан тұтқынға алған адамын жібергендей, оған да мәйітті жіберуді ойлағанын жазды, бірақ «ағылшыздардың жүрегі оған төзбейді». Осы реликтілерге қоса, Джеймс IV шайқас алаңында киген алтын айқыш, үш балалы рубин және үш сапфирмен әшекейленген, сондай-ақ Шынайы айқыштан алынған бөлік Лондон мұнарасының шіркеуіндегі Генрих VIII зергерлік кітабында тізілген. Шайқастан кейін көп ұзамай Джеймс IV аман қалғандығы туралы әңгімелер тарады; қазан айында Турнайдағы шотланд саудагері онымен сөйлескенін мәлімдеді, Линдсей Пицкотти екі аңызды жазды: «төрт ұлы адам ат үстінде келді, және олардың әрқайсысының басында бір-бірін тануға мүмкіндік беретін туылған шаш болды, олар патшаны даладан алып шықты», сондай-ақ патша даладан қашып кетіп, Дунс пен Келсо арасында өлді. Сол сияқты Джон Лесли Англияға әкелінген мәйіттің «болашағы» екенін, ал Джеймс шайқастан кейін Келсода көрінгенін және содан кейін алыс елдерге жасырын түрде саяхаттағанын айтады. Джордж Бьюкенен Джеймс IV даладан қашып кеткені туралы хабарлады, оның күзетшісі Александр Эльфинстон, 1-ші лорд Эльфинстон соғысуға қалды, ал ағылшыздар Эльфинстонның мәйітін патшаның мәйіті деп жаңылысқан болуы мүмкін. Кейіннен Джеймс Англияға баспау үшін табиғаттан тыс күштердің ескертуі туралы аңыз пайда болды. Ол Линлитгоудағы Кирк шіркеуінде дұға оқып жатқанда, көк киім киген адам оның үстеліне келіп, «Джеймс соғысқа бармауы керек, әйелдердің кеңесіне құлақ аспауы керек» деген сөзді айтқан. Патша жауап берер алдында адам жоғалып кетті. Таудағы Дэвид Линдсей мен Джон Инглис оның ізін таба алмады. Тарихшы Р. Л. Макки оқиғаның шын мәнінде соғысқа қарсы партияның ұйымдастырған маскарады болғанын ойлады: Норман Макдугалл соғысқа қарсы фракцияның бар екеніне күмән келтіреді. 1549 жылы Паоло Джовио апаттың тағы үш белгісін сипаттады және Джон Полемонның 1578 жылғы шайқас туралы есебінде қайталанды. Джеймс Flodden Edge лагерінде кеңес өткізіп отырғанда, қоян оның шатырынан шығып, оның аттыларының қару-жарағынан қашып құтылды, тышқандар патшаның қалқанның жіптерін және құлпын шайнап жегені анықталды, ал таңертең шатыр қанды шықпен жабылған еді.

Lord Dacre discovered the body of James IV on the battlefield. He later wrote that the Scots "love me worst of any Englishman living, by reason that I fande the body of the King of Scots." The chronicle writer John Stow gave a location for the King's death; "Pipard's Hill," now unknown, which may have been the small hill on Branxton Ridge overlooking Branxton church. Dacre took the body to Berwick upon Tweed, where according to Hall's Chronicle, it was viewed by the captured Scottish courtiers William Scott and John Forman who acknowledged it was the King's. (Forman, the King's sergeant porter, had been captured by Richard Assheton of Middleton.) The body was then embalmed and taken to Newcastle upon Tyne. From York, a city that James had promised to capture before Michaelmas, the body was brought to Sheen Priory near London. A payment of £12 9s 10d was made for the "sertying ledying and sawdryng of the ded course of the King of Scottes" and carrying it York and to Windsor. James's banner, sword and his cuisses, thigh armour, were taken to the shrine of Saint Cuthbert at Durham Cathedral. Much of the armour of the Scottish casualties was sold on the field, and 350 suits of armour were taken to Nottingham Castle. A list of horses taken at the field runs to 24 pages. Thomas Hawley, the Rouge Croix pursuivant, was first with news of the victory. He brought the "rent surcoat of the King of Scots stained with blood" to Catherine of Aragon at Woburn Abbey. She sent news of the victory to Henry VIII at Tournai with Hawley, and then sent John Glyn on 16 September with James's coat (and iron gauntlets) and a detailed account of the battle written by Lord Howard. Brian Tuke mentioned in his letter to Cardinal Bainbridge that the coat was lacerated and chequered with blood. Catherine suggested Henry should use the coat as his battle banner, and wrote she had thought to send him the body too, as Henry had sent her the Duke of Longueville, his prisoner from Thérouanne, but "Englishmen's hearts would not suffer it." In addition to these relics, the gold crucifix worn by James IV on the field of battle, set with three balas rubies and three sapphires and containing a fragment of the True Cross, was listed in the jewel book inventory of Henry VIII in the chapel of the Tower of London. Soon after the battle, there were legends that James IV had survived; a Scottish merchant at Tournai in October claimed to have spoken with him, Lindsay of Pitscottie records two myths; "thair cam four great men upon hors, and every ane of thame had ane wisp upoun thair spear headis, quhairby they might know one another and brought the king furth of the feild, upoun ane dun hackney," and also that the king escaped from the field but was killed between Duns and Kelso. Similarly, John Lesley adds that the body taken to England was "my lord Bonhard" and James was seen in Kelso after the battle and then went secretly on pilgrimage in far nations. George Buchanan reported a rumour that James IV had escaped the field, leaving his Squire of Attendance, Alexander Elphinstone, 1st Lord Elphinstone to fight on, and that the English may have mistaken Elphinstone's body for the King. A legend arose that James had been warned against invading England by supernatural powers. While he was praying in St Michael's Kirk at Linlithgow, a man strangely dressed in blue had approached his desk saying his mother had told him to say James should not go to war or take the advice of women. Then before the King could reply, the man vanished. David Lindsay of the Mount and John Inglis could find no trace of him. The historian R. L. Mackie wondered if the incident really happened as a masquerade orchestrated by an anti war party: Norman Macdougall doubts if there was a significant anti war faction. Three other portents of disaster were described by Paolo Giovio in 1549 and repeated in John Polemon's 1578 account of the battle. When James was in council at the camp at Flodden Edge, a hare ran out of his tent and escaped the weapons of his knights; it was found that mice had gnawed away the strings and buckle of the King's helmet; and in the morning his tent was spreckled with a bloody dew.

Шотландия Флодденнен кейін

Джеймс IV-тің әйелі, королева Маргарет Тюдор, күйеуінен жаңалық күтіп, Линлитгоу сарайында болған дегенді айтады, сарайдың мұнарасындағы бір бөлме «Королева Маргареттің бөлмесі» деп аталады. Флодден шайқасынан кейін он күн өткен соң, 19 қыркүйекте Стирлингте кеңесшілер жиналып, «патшалықтағы барлық мәселелерді қарау үшін күнделікті кеңесте отыру» үшін дін қызметкерлері, парламент иелері және екі кіші барон – Басс және Инверруги лордтары бар, жиырма бес лордты қамтитын Патшалықтың Бас кеңесін құрды. Бұл комитет Маргарет Тюдор мен оның ұлы, Шотландия королі Джеймс V атынан билік етуге тиіс болды. Шотландияның толық Парламенті 21 қазан күні Стирлинг қамалында жиналды, онда он жеті айлық король Корольдік капеллада таққа отырды. Лордтардың Бас кеңесі, Джеймс IV-тің Твизельхоу қаласында жасаған мәлімдемесінен кейін, Флодден шайқасында қаза тапқандардың мұрагерлеріне, олардың жесірлері мен қыздарына арнайы ережелер бекітті. Маргарет Тюдор корольдің қамқоршысы немесе «тутриксі» болды, бірақ Шотландияның регенті болып тағайындалмады. Француз әскерінің офицері Антуан д’Арсе қараша айында Думбартон қамалына қару-жарақ жүктелген кемемен келді, ол Стирлингке жеткізілді. Англиялықтар бұл жоспарланған жөнелтім туралы мәліметтерді Флодден даласында табылған бір қағаздан бұрыннан білген. Джеймс IV қайтыс болғаннан кейін Антуан д’Арсе, Шотландия королі Джеймс II-нің немересі, Джон Стюартты Шотландияны Маргарет пен оның ұлының орнына билеу үшін регент етіп тағайындауды қолдады. Францияда тұратын Олбани 1515 жылдың 26 мамырында Шотландияға келді. Сол күні Маргарет Джеймстің өлімінен кейін туған ұлы Александрды дүниеге әкеліп, Ангус графына үйленді. Пискоттидің Роберт Линдсейі, келісімге дейін кеңесте Патрик Лорд Линдсейге айтқан сөздерінде, кейінгі XVI ғасырдағы шайқастың бекерлігіне қатысты шотландтық көзқарасты білдірді. Лорд Линдсей патшаға шегінуге кеңес берді, олардың жағдайын адал саудагердің алдамшымен ойнайтын ойынға және алтын гүлдің құнына тең жарты пенниге салым салумен теңестірді. Олардың патшасы – алтын монета, Англия – алдамшы, ал Томас Ховард – жарты пенни.

The wife of James IV, Queen Margaret Tudor, is said to have awaited news of her husband at Linlithgow Palace, where a room at the top of a tower is called 'Queen Margaret's bower'. Ten days after the Battle of Flodden, the Lords of Council met at Stirling on 19 September, and set up a General Council of the Realm "to sit upon the daily council for all matters occurring in the realm" of thirty five lords including clergymen, lords of parliament, and two of the minor barons, the lairds of The Bass and Inverrugy. This committee was intended to rule in the name of Margaret Tudor and her son James V of Scotland. The full Parliament of Scotland met at Stirling Castle on 21 October, where the 17 month old King was crowned in the Chapel Royal. The General Council of Lords made special provisions for the heirs of those killed at Flodden, following a declaration made by James IV at Twiselhaugh, and protection for their widows and daughters. Margaret Tudor remained guardian or 'tutrix' of the King, but was not made Regent of Scotland. The French soldier Antoine d'Arces arrived at Dumbarton Castle in November with a shipload of armaments which were transported to Stirling. The English already knew the details of this planned shipment from a paper found in a bag at Flodden field. Now that James IV was dead, Antoine d'Arces promoted the appointment of John Stewart, Duke of Albany, a grandson of James II of Scotland as Regent to rule Scotland instead of Margaret and her son. Albany, who lived in France, came to Scotland on 26 May 1515. By that date Margaret had given birth to James's posthumous son Alexander and married the Earl of Angus. A later sixteenth century Scottish attitude to the futility of the battle was given by Robert Lindsay of Pitscottie, in words that he attributed to Patrick Lord Lindsay at council before the engagement. Lord Lindsay advised the King to withdraw, comparing their situation to an honest merchant playing dice with a trickster, and wagering a gold rose noble against a bent halfpenny. Their King was the gold piece, England the trickster, and Thomas Howard the halfpenny.

Флодденде ерлік атағына ие болған ағылшын сарбаздары

Шамамен қырық бес ағылшын әскері Суррей графымен шайқастан кейін рыцарь атағына ие болды. Эдвард Холл армияның Ньюкаслдан жорық жасағандағы кейбір лауазымдарын айтқан.

Бүгінгі соғыс алаңы

Соғыс алаңы шайқас кезінде болғандай көрінеді, бірақ шотландтардың шабуылына үлкен кедергі келтірген өрт пен батпақ қазір кепті. 1910 жылы орнатылған ескерткішке Бранкстон ауылынан Сент-Пол шіркеуінің басынан өтетін жолмен жетесіз. Шағын тұрақ және нақты белгіленген, көрсетілген соғыс алаңы жолы бар, онда түсіндіру тақталары шайқасты көзге елестетуге көмектеседі. Джеймс IV-нің денесі шайқастан кейін демалыс алған деген ортағасырлық шіркеуден тек ғибадатхана аркасы ғана қалды – қалғаны 1849 жылы "норманд" стилінде салынған викториялық кезеңге жатады. Жыл сайын жақын орналасқан шотландтық Колдстрим қаласы Флодден шайқасын дәстүрлі атпен шабуыл жасап соғыс алаңына бару арқылы және қаланың "Азаматтық аптасы" – тамыздың бірінші аптасында өткізілетін шайқаста қаза болғандарды еске алу рәсімін өткізу арқылы тойлайды.

Еске алу

Миддлтондегі (қазір Ұлы Манчестерде) Әйяс Леонард шіркеуіндегі боялған шыныдан жасалған Флодден терезесінде, Ұлыбританиядағы ең көне соғыс ескерткіші орналасқан деп есептеледі, оны сэр Ричард Аштетон Флодден шайқасы мен оған Миддлтоннан қатысқан садақшылардың құрметіне салған. 2013 жылы шайқастың 500 жылдығы шекараның екі жағындағы қоғамдастықтарды біріктіретін жобалар мен шаралар бағдарламасымен атап өтілді. Heritage Lottery Fund таратқан 887 300 фунт стерлингтік грант есебінен бірнеше жоба іске асырылды, оның ішінде Флодден 1513 Экомузейінің кеңейтілуі, археологиялық зерттеулер, құжаттамалық зерттеулер мен білім беру жобалары, көрмелер және салтанатты еске алу рәсімі ұйымдастырылды.

Кино және теледидардағы

Британдық "Екі адам траншеяда" деректі фильмдер сериясы да бірінші маусымында бұл шайқасты көрсетіп, оның нақты суретін берді, шайқастың динамикасын түсіндірді, қолданылған қарулардың күшті және әлсіз жақтарын көрсетті және тағы да басқалар. "Испаниялық ханшайым" телесериалының екінші маусымында да бұл шайқас бейнеленді. Көрсетілген оқиға кейбір тұстарында фантастикалық болып келді, мысалы, басты кейіпкер, Арагондық Екатерина, ауыр жүкті кезінде ағылшын әскерлерінің алдында майдан даласында болды. Түсірілім Сомерсеттегі Мендип төбелерінде жүргізілді.