Кіріспе

Антиохияның 360–381 жылдардағы христиан епископы. Әулие Мелетий (грекше: Μελέτιος, Meletios) 360 жылдан өмірінің соңына дейін, 381 жылға дейін Антиохияның христиан епископы болды. Дегенмен, оның епископтық қызметі Мелетийлік шидай деп аталатын шидаймен басылды. Гомоян (Homoean) императорлары Констанций мен Валент билік еткен кезде, ол 361–362, 365–366 және 371–378 жылдары жер аударылды, бұл оның Гомояндыққа қарсы екенін көрсетеді. Мелетийге Антиохиялық Евстафийдің естелігіне адал Никейлік епископ Паулин де қарсы болды. "Евстафийдің сақталған фрагменттері Марцеллдың іліміне жақын доктринаны ұсынады. Евстафий тек бір гипостаза бар екенін қатыстырады." Александриялық Афанасий және Рим епископы Дамасус Мелетийге қарсы шығып, Паулинды қолдады, ал Кесариялық Василий Мелетийді қолдады. Мелетийдің соңғы істерінің бірі 381 жылы Константинополдің бірінші соборын басқарды. Ол сол собор кезінде қайтыс болды. Мелетийдің зәулім байлығына қарамастан, оның шешіп-шығарушылығы таң қалдырды. Ол Рим-католик, шығыс православие және шығыс православие шіркеулерінде әулие және құрбанды ретінде құрметтеледі. Оның мерекесі 12 ақпан.

Себастьен епискобы

Мелеций Кіші Армениядағы Мелитен қаласында бай және асыл отбасында дүниеге келді. Ол алғаш рет 357 жылы Кесария епискобы Акакийдің жақтасы ретінде танылды, ол Гомео формуласын қолдаған жергілікті топтың басшысы болды, бұл формула Ұлдың мәні мен субстанциясына сілтеме жасамай Әкеге ұқсас екенін білдіреді. Ал Гомойозиандар Құдай мен Иса Мәсіхтің мәні бірдей екенін, ал Гомойозиандар Никеялық Символда айтылғандай, олардың мәні толықтай ортақ екенін жақтады. Осылайша Мелеций алғаш рет сарайлық партияның дін қызметкері ретінде көзге түсті және Евстафийдің орнына Себаст епископы болды. Бұл тағайындау Гомойозиан дін қызметкерлеріне ұнамады, сондықтан Мелеций епископтық қызметтен бас тартты. Антакияда Мелецийдің ізбасарлары жекеленген қызметтерді ескі қаладағы апостолдық шіркеуде өткізді. Мелетиялық схизма – Антиохиядағы екі Никеялық топ арасындағы дау-жанжал еді; Мелетиялықтар Әке, Ұл және Киелі Рух үш гипостаза екенін, ал ескі Никеялық топтың мүшелері – Евстафиандар бір гипостазаны жақтады. Евстафиандар Әке, Ұл және Киелі Рухты үш просопа ретінде сипаттады, бірақ Кесариялық Василий бұл терминді сабеллиандар да қолданғанын және ол тұлғалардың арасындағы айырмашылықты жеткілікті түрде көрсетпейтінін айтты. Василий былай деп жазды: «Просопадағы айырмашылықты санау жеткіліксіз. Әрбір просопаның нағыз гипостазада бар екенін мойындау да қажет. Гипостазасыз просопа – тіпті Сабеллиус та жоққа шығармайтын көрініс. Ол бір Құдай бір субъект болғанымен, әр жағдайға қарай өзгеріп, сол себепті кейде Әке, кейде Ұл, кейде Киелі Рух деп аталады». (Хабар 210.5.36–41). Филип Шафф Мелетиялық схизманы былай түйіндеді: «Мелетиялықтар мен ескі Никеялықтардың доктриналық айырмашылығы негізінен мынада еді: соңғылары Құдайдың үштік табиғатында үш гипостазаны мойындады, ал бұрынғылары тек үш просопаны; біреуі Құдайдың үштік мәніне, екіншісі оның бірлігіне баса назар аударды». Евстафиандар бәсекелес епископ ретінде пресвитер Паулинді сайлады. Александрия синоды (362) екі анти-арий шіркеуі арасында келісімге келу үшін өкілдерін жіберді; бірақ олар келгенге дейін Паулин Каларийдің Люциферімен епископқа бекітілді. Император Юлианның бейтарап саясатының нәтижесінде Мелеций қайтып келгенде, ол өзін үш қарсыластың бірі ретінде тапты. Антиохия шіркеуін екіге бөлген қалған екі топ – Мелецийді және Паулинді жақтағандар еді. Оларды біріктіру қиын болды. Алты жетекші пресвитер өздерін епископтыққа тағайындамауға, екі қарсыластың қайсысы екіншісінен бұрын қайтыс болса, соның Антиохия епископы болып қалатынына ант бергенде, уақытша бейбітшілік орнады.

Қайтыс болғаннан кейінгі шиғыры

Мелетий Константинополдың бірінші соборы ашылғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал оны ерекше құрметпен қабылдаған император Феодосий оның денесін Антиохияға алып барып, қасиеттілерге лайық жерлеуді бұйырды. Дегенмен, Мелетийдің жіктелгендігі оның өлімімен бірден аяқталған жоқ. Грегорий Нацианздың кеңесіне қарамастан, Паулин жалғыз епископ ретінде мойындалмады, ал Флавиан Мелетийдің орнын басты. Евстафиандар болса, 388 жылы Паулин қайтыс болғаннан кейін Евгрийді епископ етіп сайлады. Флавиан мен Александрия және Рим шіркеулері арасында келісімге қол жеткізілді. Алайда, Антиохиядағы эвстафиандар Флавианды 415 жылға дейін қабылдамады.