Кіріспе

Константинопольдің 451-458 жылдар аралығындағы Экуменикалық Патриархы Анатолий (Ἀνατόλιος; 3 шілде 458 күні қайтыс болды) – Константинополь Патриархы (451 – 3 шілде 458). Ол православие және рим-католик шіркеулерінде әулие саналады.

Өмір

Анатолий Александрияда дүниеге келді. Ол 431 жылы Ефесте өткен үшінші Экуменикалық соборда қатысты. Ефестегі екінші кеңес Флавианды қызметтен шеттетуден кейін, Анатолий Александр I Диоскордың император Феодосий II-ге тигізген ықпалы арқылы Патриарх болды, ал бұрын Константинопольде императормен Диоскордың апокрисиарийі, яғни өкілі қызметін атқарған. Қызметке кіріскен соң, Эвтихиандыққа күдік тудырған Анатолий, Евтихтің ғана емес, сонымен қатар Несторийдің де ілімдерін ашық түрде айыптады, Кириллдің Несторийге қарсы және Папа Лео I-нің Евтихке қарсы хаттарына қол қойды. Зонардың (III жылнамасы) мәліметінше, Папа Леомен бірлесіп, ол император Маркианнан Диоскор мен Эвтихиандарға қарсы жалпы собор шақыруды өтінді, бірақ Анатолийге Халкидон соборына дайындық туралы нұсқау берген императорлық хатта тек Папа Лео туралы ғана айтылған (Филипп Лаббе, Conc. Max. IV том). Бұл соборда Анатолий Рим легаттарымен бірге төрағалық етті (Лаббе, Conc. Max. IV; Евгр. H. E. II. 4, 18; Никеф. H. E. XV. 18). Собордың соңында қабылданған әйгілі 28-ші канон бойынша Константинополь Риммен теңестіріліп, «әлеуметтік мәртебесі мен билігі жағынан Рим епископынан кейінгі екінші орынға ие болды». Бұл Антиохия мен Александрияның көптеген ғасырлар бойғы дәстүрлі билік жүйесін өзгертіп жіберді. Осыдан Анатолий мен Рим папасы арасындағы дау туды. Алайда, 381 жылғы Константинопольдің бірінші соборының үшінші канонында «Константинополь епискобы Рим епискобынан кейін құрметті мәртебеге ие болады, себебі Константинополь – Жаңа Рим» делінген. Шығыс тарапының ұстанымы доктриналық емес, саяси сипатқа ие болды. Лео Маркианға (Ep. 54) және Пулхерияға (Ep. 55) Анатолийдің Максимин II-ні Антиохия патриархы етіп тағайындауына, сондай-ақ Анатолийге наразылық білдіргеніне (Ep. 53) шағымданды. Халкидон соборынан кейін Анатолий бірнеше египеттік епископтардың қол қойған хатын алды, онда Александрия патриархы Тімотейге қарсы көмек сұрап отырған (Лаббе, Conc. Max. IV. III. 23, 897 б.). Соның нәтижесінде Анатолий император Леоға Тімотейге қарсы хат жазды (Лаббе, III. 26, 905 б.). Евгрий Александрияның жағдайының тұрақсыздығы туралы Анатолийдің кеңесін сұраған императордың жарлығын келтіреді (H. E. II. 9), Никефор (H. E. XV. 18) қараңыз. Эдвард Гиббон Леоның Анатолиймен таққа отырғаны туралы жазбада осындай оқиғаның алғашқы мысалы екенін айтады (Теофан, Хроника 95 б.). Өлім қаупі төнген кезде, оны көру үшін Константинопольге келген Даниял Стилит оны сауықтырды. Анатолий бірнеше гимн жазғандығы айтылады.