Кіріспе

Маркетинг термині

Брендтік капитал – маркетингте, бұл брендтің өзінің құны, яғни жақсы танымал бренд атауының қоғамдық құндылығы. Белгілі бренд атауының иесі брендтің танылуының арқасында ғана көп кіріс табуға мүмкіндік алады, себебі тұтынушылар белгілі брендтердің өнімдерін, танылмаған брендтерге қарағанда жақсырақ деп есептейді. Брендтік капитал зерттеу әдебиетінде екі түрлі көзқарас бойынша зерттелген: когнитивтік психология және ақпараттық экономика. Когнитивтік психология бойынша, брендтік капитал тұтынушының брендтік ерекшеліктер мен байланыстар туралы білуіне байланысты, ол өнімнің қасиеттерін қабылдауға әсер етеді. Ақпараттық экономика бойынша, күшті бренд атауы бұрынғыдан жетілмеген ақпарат алған сатып алушылар үшін өнім сапасының сенімді белгісі болып табылады және брендтік инвестицияларға қайтару түрі ретінде бағалық премияны құрайды. Бұл эмпирикалық түрде дәлелденген, брендтік капитал баға құрылымын анықтауда маңызды рөл атқарады және ерекшеленген өнімдерді ескере отырып, фирмалар брендтік капиталдан туындайтын бағалық премияны қоса алады.

Брендтің өзіндік құндылығы

Брендтік капитал – «назары жетпейтін көпшілікке өнімнің атауын таныту» делінеді. Брендтік капиталға қатысты зерттеулердің көп бөлігі тұтынушылар нарығында жүргізілгенімен, бұл түсінік бизнес-бизнес нарықтарындағы бәсекелестік динамиканы және баға құрылымын түсіну үшін де маңызды. Өнеркәсіптік нарықтарда бәсекелестік көбінесе өнімнің өнімділігіндегі айырмашылықтарға негізделеді. Дегенмен, фирмалар технологиялық басымдық пен өнімділікке байланысты артықшылықтармен толыққанды түсіндірілмейтін сыйлы ақы төлеуі мүмкін деген пікір бар. Мұндай баға үстемелері беделді өндірушілердің брендтік капиталын көрсетеді. Зерттеушілер брендтік капиталды арттыратын үш факторды – брендтің танылуын, брендке қатысты көзқарасты және брендке деген бірлік сезімін – көптеген факторлардың ішінде іріктеді. Брендтік капитал стратегиялық тұрғыдан өте маңызды, бірақ оны анықтау қиын. Көптеген сарапшылар осы активті талдауға арналған құралдарды жасады, бірақ оны өлшеудің келісілген әдісі жоқ. Маркетинг мамандары мен ғалымдар брендтік капитал тұжырымымен байланысты жиі кездесетін мәселелердің бірі – сандық және сапалық капиталдық құндылықтар арасындағы үйлесімсіздікті шешудің қиындығы. Брендтік капиталдың сандық бөлігіне пайда маржасы және нарық үлесі сияқты сандық көрсеткіштер кіреді, бірақ бедел және қызығушылық тудыратын ассоциациялар сияқты сапалық элементтерді қамти алмайды. Жалпы, маркетинг мамандары осы қиындыққа байланысты брендтік капиталға көбінесе сапалық тұрғыдан қарастырады. 200-ге жуық маркетинг менеджерлері арасында жүргізілген сауалнамада тек 26 пайызы «брендтік капитал» көрсеткішін өте пайдалы деп тапты. Кейбір маркетинг зерттеушілері брендтер – компанияның ең құнды активтерінің бірі деген қорытындыға келді, себебі брендтік капитал бренд иесі үшін брендтің қаржылық құнын арттыратын факторлардың бірі болып табылады, бірақ жалғыз емес. Брендтік капиталды бағалауға кіретін элементтер (бірақ олармен шектелмейді): нарық үлесінің өзгеруі, пайда маржасы, логотиптер мен басқа да визуалды элементтерді тұтынушылардың тануы, тұтынушылардың брендпен байланысты тілдік ассоциациялары, тұтынушылардың сапаға және басқа да маңызды брендтік құндылықтарға қатысты пікірлері. Тұтынушылардың бренд туралы білімі өндірушілер мен жарнама берушілердің брендті қалай насихаттауын да анықтайды. Брендтік капитал коммуникациялық арналарға және нарықтық білім беруге стратегиялық инвестициялар арқылы құрылады және пайда маржасы, нарық үлесі, бедел және маңызды ассоциациялардың экономикалық өсуі арқылы арттырылады. Әдетте, бұл стратегиялық инвестициялар уақыт өте келе бағаланып, инвестицияға қайтаруды қамтамасыз етеді. Бұл тікелей маркетингтік ROI-мен байланысты. Брендтік капитал стратегиялық бағытсыз да арттыруға болады. 2011 жылы Стокгольм университетінің зерттеуінде Иерусалим қаласының бренді туралы мәліметтер келтірілген. Қала брендті табиғи түрде дамытты, ол ғасырлар бойы стратегиялық емес іс-қимылдар арқылы брендтік капиталдың айтарлықтай өсуіне әкелді. Иерусалимдегі туризм индустриясының өркендеуі – күшті ROI-дің ең айқын көрсеткіші.

Мақсаты

Брендтік құндылықты өлшеудің мақсаты – брендтің құнын анықтау. Бренд – тұтынушылардың санасында өнімді, қызметті немесе жеткізушіні танитын атау, логотип, имидж және қабылдаулар жиынтығы. Ол жарнама, қаптама және басқа да маркетингтік коммуникациялар арқылы қалыптасады және тұтынушылармен қарым-қатынастың маңызды бөлігіне айналады. Уақыт өте келе, бренд өнімдерге қатысты сенімділікке айналады – сапа, тиімділік немесе басқа да құндылық өлшемдері бойынша сенімділік, бұл тұтынушылардың бәсекелес өнімдерді таңдауын әсерлендіруі мүмкін. Егер тұтынушылар брендке сеніп, оны өзекті деп тапса, тіпті жоғары бағамен де, сол брендке қатысты ұсыныстарды бәсекелестердің ұсыныстарынан артық таңдауы мүмкін. Брендтің сенімділігі нақты бір өнімнен асып кетсе, оның иесі оны жаңа нарықтарға ену үшін пайдалана алады. Осы себептерге байланысты бренд үлкен құнға ие болады, бұл брендтік құндылық деп аталады. Брендтік құндылықты тиімді басқару үшін брендтік құндылыққа қатысты мақсаттарды әзірлеу қажет, олар прогресс пен нәтижелерді бақылауға пайдаланылады.

Құрылыс

Бренді өлшеудің көптеген жолдары бар. Кейбір өлшеу әдістері фирма деңгейінде, кейбіреулері өнім деңгейінде, ал тағы басқалары тұтынушы деңгейінде қолданылады. Фирма деңгейі: Фирма деңгейіндегі тәсілдер бренді қаржылық актив ретінде өлшейді. Қысқасы, брендтің материалдық емес актив ретінде қаншалықты құнды екенін анықтау үшін есептеу жасалады. Мысалы, фирманың нарықтық капитализациясы арқылы есептелген құнынан материалдық активтер мен "өлшенетін" материалдық емес активтерді алып тастағанда, қалған құн брендтік капитал болады. Жақында кіріс премиясы тәсілі қолдануға ұсынылды, сондай-ақ сапаның қабылдауы да ескеріледі.

Автомобиль өнеркәсібі

Оллдсмобильдің ең танымал брендтерінің бірі – «Катласс» болды. Алғаш рет 1961 жылы қолданылған, 1980 жылдары ол үш түрлі платформада шатастыратын жағдай тудырды, ал Oldsmobile Cutlass Ciera Oldsmobile-дің ең көп сатылатын моделіне айналды, ол әртүрлі уақытта кішкентай Cutlass Calais және жаңа Cutlass Supreme-мен бірге сатылатын болды. 1988 жылы таныстырылған Aurora-дан шабыттанған Intrigue ескірген Cutlass атауынан бас тартып, Oldsmobile-ді импорттық көліктермен бәсекелесуге дайындап, оның өткен шағындағы модельдердің атаулары, соның ішінде Cutlass, кезең-кезеңмен жойылды. Бірақ сату көлемі төмендеуін жалғастырды, себебі Cutlass 1997 жылы қысқа мерзімге қайтадан таңбаланған Malibu ретінде қайта пайда болды. General Motors компаниясының шығындарын азайту мақсатында көптеген бөлімшелерді біріктіру арқылы Oldsmobile бөлімшесі 2004 жылы толығымен жабылды. GM компаниясының қарсыласы Chevrolet бөлімі 1997 жылы Malibu атауын қайта жандандырып, орта өлшемді нарыққа қайта кірді (кейін 2000 жылы Honda Accord және Toyota Camry сияқты импорттық көліктерге жауап ретінде Impala-ны ұсынды, соның ішінде оның созылған платформасы Avalon-ды), ол 1983 жылдан бері тоқтатылған, компания өзінің қалған RWD орта өлшемді G платформасын біртіндеп тоқтатқаннан кейін. 2018 жылғы модель бойынша екі атау да әлі де өндірісте. Malibu, бастапқыда 1977 жылға дейін Chevelle орта өлшемді модельдер қатарының бөлігі болды, GM оны толық модель мәртебесіне көтерді (Chevelle атауы зейнеткерлікке шыққан кезде (және бұлшықетті автомобиль дәуірімен байланысты болғандықтан тоқтатылды) оның жабдық деңгейі брендтік танылуға және жақсырақ танымал болды), бұл практика алғаш рет 1969 жылы Chevy II модельдер қатары қайта жаңартылғанда көрсетілді (Nova ең жоғарғы жабдық деңгейі болды; ол 1962 жылдан бері ресми модель атауына үміткерлердің бірі болды, бірақ Chevrolet басшылығы оның автомобиль атауларының «C» әріпімен басталуын қалаған. Nova-ның жабдық деңгейінен ресми модель мәртебесіне көтерілуі Chevrolet автомобильдері мен жүк көліктерінің өнімдерінің қатарында «C» әрпін пайдалану дәстүрін бұзды. Ford Motor Company компаниясының 1960 жылдардың аяғынан 2002 жылға дейін ең танымал бренді Mercury Cougar болды – ол алғаш рет Ford Mustang-тің аналогы ретінде пайдаланылды, кейіннен жеке сәнді купеге айналды, 1977 жылға дейін орта өлшемді Torino модельдер қатарымен платформасын бөлісті, сол кезде оның бүкіл орта өлшемді модельдер қатары (сол кезде Montego деп аталды) Cougar модельдер қатарының бөлігі ретінде қайта таңбаланды, ол кең таралды (базалық купеден вагонға дейін) 1980 жылдардың басына дейін, L M орта өлшемді модельдер қатарын қайта орналастырып, Cougar-ды Marquis атауымен қайта таңбалады. Солтүстік Америкада 2000 жылдардың басында Ford Motor Company барлық жаңа немесе қайта жобаланған автомобильдерді «F» әрпінен басталатын атаулармен таңбалау туралы стратегиялық шешім қабылдады. Бұл Ford Explorer-ден бастап барлық спорттық көліктерді «E» әрпімен атаудың бұрынғы дәстүріне сәйкес келді. «Toronto Star» газеті танымал Windstar атауын Freestar-ға ауыстыру шатастыруға және қалыптасқан брендтік құндылықты жоғалтуға әкеледі деп ескерткен сарапшының пікірін келтірді, ал маркетингтік менеджер атауды өзгерту жаңа дизайнды көрсетуге көмектеседі деп сендірді. Америка автокөлік тарихындағы ең маңызды автомобильдердің бірі болған ескірген Taurus үш жаңа атаудың пайдасына тасталады, олардың барлығы «F» әрпінен басталады – Five Hundred, Freestar және Fusion. 2007 жылы Freestar өндірісі тоқтатылды. Five Hundred атауы алынып тасталды және Taurus Алан Муллалидің күтпеген шешімімен сол машинаның келесі буынына қайта оралды. Іс жүзінде брендтік құндылықты өлшеу қиын. Бірақ брендтер маңызды активтер болғандықтан, маркетингшілер де, ғалымдар да олардың құндылығын бағалаудың жолдарын ойлап тапты.

Бірлескен талдау

Маркетологтар өнімнің, қызметтің немесе қызмет көрсетушінің қасиеттеріне – мысалы, мүмкіндіктеріне, дизайнына, бағасына немесе орналасқан жеріне – қатысты тұтынушылардың талғамын анықтау үшін бірлескен талдауды пайдаланады. Бренд пен бағаны қарастырылатын қасиеттердің ішіндегі екісі ретінде ескергенде, олар тұтынушылардың брендті қаншалықты бағалайтынын, яғни оған артық төлеуге немесе төлемеуге дайындығын біле алады.

Брендтің қайта пайда болуы

Маркетингтік ортадағы кез келген жаңа өзгеріс брендтің бағына әсер ете алады. Дегенмен, соңғы жылдары көптеген брендтер таңсық қайта оянды. Әдетте, брендті жаңартудың алғашқы қадамы – брендтік құндылықтың бастапқы көздерін түсіну болып табылады. Позитивті байланыстар өз күшін немесе ерекшелігін жойды ма? Негативті байланыстар брендке біріктірілді ме? Содан кейін, қазіргі позицияны сақтап қалуға немесе жаңа позиция құруға, және егер құрылса, қандай жаңа позицияны таңдауға шешім қабылдаңыз.

Брендтің тұрақтылығын сақтау

Брендтерді нығайтудағы ең маңызды мәселе – брендке көрсетілетін маркетингтік қолдаудың мөлшері мен сипаты тұрақты болуы. Брендтің тұрақтылығы брендтік байланыстардың күші мен жағымдылығын сақтау үшін өте қажет. Ғылыми-зерттеу және дамыту, немесе маркетингтік коммуникация бюджеттерінің қысқартылуы сияқты себептермен жеткіліксіз қолдау алған брендтер технологиялық тұрғыдан қалып қоюы немесе тіпті қолданыстан шығуы мүмкін. Алайда, тұрақтылық маркетинг мамандарының маркетингтік бағдарламаға ешқандай өзгеріс енгізбеуі керек дегенді білдірмейді. Керісінше, олай болуы мүмкін – брендтік құндылықты басқарудағы дәйектілік, брендтің дұрыс стратегиялық бағытын сақтау үшін көптеген тактикалық өзгерістерді қажет етеді. Брендтің танымалдылығы мен имиджін мұқият жоспарланған маркетингтік бағдарламалар арқылы құрудың, сақтаудың және жақсартудың көптеген жолдары бар. Белгілі бір бренд үшін бір уақытта ең тиімді тактика, басқа уақытта тиімді болуы мүмкін тактикадан өзгеше болуы мүмкін. Осының салдарынан бағалар өсуі немесе төмендеуі мүмкін, өнімнің мүмкіндіктеріне жаңа мүмкіндіктер қосылуы немесе алынып тасталуы мүмкін, жарнамалық кампаниялар әртүрлі креативтік стратегиялар мен ұрандарды қолдануы мүмкін, ал тұтынушылардың санасында қажетті білім құрылымдарын қалыптастыру үшін уақыт өте келе әртүрлі брендтік кеңейтімдер енгізілуі немесе тоқтатылуы мүмкін.