Кіріспе
Омыртқа миы мен дене арасында сигналдарды жеткізетін жүйке. Омыртқа миы – бұл моторлық, сезімдік және автономдық сигналдарды омыртқа миы мен дене арасында жеткізетін аралас жүйке. Адам денесінде омыртқа бағанасының әр жағында 31 жұп омыртқалық жүйке бар. Олар омыртқаның тиісті мойын, кеуде, бел, сакраль және құйрықше аймақтарына топтастырылған. Сондықтан, мойын жүйкелері төмендегі омыртқа бойынша нөмірленеді, C8 мойын жүйкесі C7 омыртқасының астында және T1 омыртқасының үстінде орналасқан, басқаша айтқанда C8 омыртқалық жүйкесі C7 омыртқасының астында және T1 омыртқасының үстінде орналасқан. Кеуде, бел және сакраль жүйкелері жоғарыдағы омыртқа бойынша нөмірленеді. Егер S1 омыртқасы лумбаризацияланған (L6 деп те аталады) немесе L5 омыртқасы сакрализацияланған болса, жүйкелер әдетте L5 дейін саналады, ал келесі жүйке S1 болады. Омыртқа бағанасының сыртында жүйке тармақтарға бөлінеді. Дорсальді тармақ арқаның артқы бөліктеріне қызмет ететін жүйкелерді қамтиды, олар висцеральді моторлық, соматикалық моторлық және соматикалық сезімдік ақпаратты теріге және арқа бұлшықтарына (эпаксиальді бұлшықтар) жеткізеді. Вентральді тармақ денедің қалған алдыңғы бөліктеріне және жоғарғы және төменгі аяқ-қолдарға (гипаксиальді бұлшықтар) қызмет ететін жүйкелерді қамтиды, сондай-ақ висцеральді моторлық, соматикалық моторлық және сезімдік ақпаратты дене бетінің алдыңғы жағынан, дене қабырғасының құрылымдарынан және аяқ-қолдардан жеткізеді. Менингеальді тармақтар (рецидивті менингеальді немесе синувертебральді жүйкелер) омыртқалық жүйкеден тармақталып, омыртқааралық тесіктерге қайта кіреді, омыртқалардың буындарына, dura, қан тамырларына, омыртқааралық дискілерге, фасеталық буындарға және омыртқаның periosteum-іне қызмет етеді. Коммуниканттар автономдық жүйкелерді қамтиды, олар висцеральді функцияларды атқарады және висцеральді органдарға және олардан висцеральді моторлық және сезімдік ақпаратты жеткізеді. Кейбір алдыңғы тармақтар іргелес алдыңғы тармақтармен бірігіп, жүйке торына, өзара байланысты жүйкелер желісіне қосылады. Плексустан шығатын жүйкелер әртүрлі омыртқалық жүйке талшықтарын қамтиды, олар енді бір мақсатты орынға бірге жеткізіледі. Омыртқа тітіркендіргіштері: мойын тітіркендіргіші, қол тітіркендіргіші, бел тітіркендіргіші, сакральді тітіркендіргіші және кішкентай құйрықше тітіркендіргіші. Бес жұп сакральді жүйке бар, олардың жартысы сол жақтағы сакральдан, ал екінші жартысы оң жақтағы сакральдан шығады. Әр жүйке екі бөлімге бөлінеді: біреуі алдыңғы сакральды тесіктен, екіншісі артқы сакральды тесіктен өтеді. Сакральді жүйкелерде афференттік және эфференттік талшықтар бар, сондықтан олар адам денесінің төменгі аяқ-қолдарының қозғалыстары мен сезім қабылдауының бір бөлігіне жауап береді. S2, S3 және S4 жүйкелерінен пудендальді жүйке және парасимпатиялық талшықтар шығады, олардың электрлік потенциалы төменгі ішек пен тік ішекке, несеп қуығына және жыныс мүшелеріне қызмет етеді. Бұл жолдар афференттік және эфференттік талшықтардан тұрады, осылайша олар осы таз мүшелерінен орталық жүйке жүйесіне (ОЖЖ) және ОЖЖ-ден тазға қозғалыс импульстарын өткізуге жауапты, бұл осы таз мүшелерінің қозғалысын бақылайды.
A spinal nerve is a mixed nerve, which carries motor, sensory, and autonomic signals between the spinal cord and the body. In the human body there are 31 pairs of spinal nerves, one on each side of the vertebral column. These are grouped into the corresponding cervical, thoracic, lumbar, sacral and coccygeal regions of the spine. Thus the cervical nerves are numbered by the vertebra below, except spinal nerve C8, which exists below vertebra C7 and above vertebra T1. The thoracic, lumbar, and sacral nerves are then numbered by the vertebra above. In the case of a lumbarized S1 vertebra (also known as L6) or a sacralized L5 vertebra, the nerves are typically still counted to L5 and the next nerve is S1. Outside the vertebral column, the nerve divides into branches. The dorsal ramus contains nerves that serve the posterior portions of the trunk carrying visceral motor, somatic motor, and somatic sensory information to and from the skin and
muscles of the back (epaxial muscles). The ventral ramus contains nerves that serve the remaining anterior parts of the trunk and the upper and lower limbs (hypaxial muscles) carrying visceral motor, somatic motor, and sensory information to and from the ventrolateral body surface, structures in the body wall, and the limbs. The meningeal branches (recurrent meningeal or sinuvertebral nerves) branch from the spinal nerve and re enter the intervertebral foramen to serve the ligaments, dura, blood vessels, intervertebral discs, facet joints, and periosteum of the vertebrae. The rami communicantes contain autonomic nerves that serve visceral functions carrying visceral motor and sensory information to and from the visceral organs. Some anterior rami merge with adjacent anterior rami to form a nerve plexus, a network of interconnecting nerves. Nerves emerging from a plexus contain fibers from various spinal nerves, which are now carried together to some target location. The spinal plexuses are the cervical plexus, brachial plexus, lumbar plexus, the sacral plexus and the much smaller coccygeal plexus. There are five paired sacral nerves, half of them arising through the sacrum on the left side and the other half on the right side. Each nerve emerges in two divisions: one division through the anterior sacral foramina and the other division through the posterior sacral foramina. The sacral nerves have both afferent and efferent fibers, thus they are responsible for part of the sensory perception and the movements of the lower extremities of the human body. From the S2, S3 and S4 arise the pudendal nerve and parasympathetic fibers whose electrical potential supply the descending colon and rectum, urinary bladder and genital organs. These pathways have both afferent and efferent fibers and, this way, they are responsible for conduction of sensory information from these pelvic organs to the central nervous system (CNS) and motor impulses from the CNS to the pelvis that control the movements of these pelvic organs.
Кокцигеялық жүйкелер
Екі жақты құйрықше жамбас жүйкелері, Co, омыртқа жүйкелерінің 31-ші жұбы болып табылады. Олар конус медулларистен шығады, ал олардың құрсақ жағындағы тармағы құйрықшелік торының қалыптасуына көмектеседі. Бұл жүйкелер медиалдық және латеральдық тармақтарға бөлінбейді. Олардың талшықтары құйрықшелік жүйке торының анококцигеалдық жүйкесі арқылы құйрықше сүйегінің беткі және артқы бөлігіндегі теріге таралады.
Омыртқа тітіркендіргіштері
Омыртқа тікұшағы – алдыңғы жүйке тамырларынан құрылған, қайта-қайта тармақталып, бірігіп жататын тор тәрізді жүйке тікұшағы. Көкірек аймағында ғана тікұшақ болмайды. Шағын мойын тікұшағы мойында, қолдық тікұшақ иықта, бел тікұшағы төменгі арқада орналасқан, одан төмен қарай сақралдық тікұшақ, ал төменгі сақралдық және құйрықшеке жанында өте шағын құйрықшеке тікұшағы жатыр.