Кіріспе

Бұрынғы британдық Формула-1 автокөлік жарыстары командасы

British American Racing (BAR) – 1999 жылдан 2005 жылға дейін спортта бақ сынаған Формула-1 конструкторы. BAR командасы Tyrrell-ді сатып алу арқылы құрылып, алғашқы жылы Supertec қозғалтқыштарын пайдаланды. Кейіннен Honda компаниясымен алты жылға созылған серіктестікке келді. Команданың аты British American Tobacco plc (BAT) компаниясынан алынған, ол командаға иелік етіп, Lucky Strike және 555 брендтерін көрсету үшін демеушілік жасады. Штаб-пәтері Ұлыбританияның Нортгемптоншир округіндегі Бракли қаласында орналасқан. 2004 жылдың қараша айының ортасында жапондық автомобиль өндіруші Honda команданың 45%-ын сатып алды, ал 2005 жылдың қыркүйегінде қалған 55%-ын сатып алып, толыққанды иесіне айналды. Осының нәтижесінде BAR Honda 2006 жылғы Формула-1 маусымында Honda Racing F1 командасы болып қайта құрылды. BAT Lucky Strike брендімен титулды демеушілікке қолдау көрсетуін жалғастырды, бірақ жаңа темекі жарнамалау ережелеріне байланысты 2006 жылғы маусымның соңында Формула-1-ден толығымен бас тартты. Honda командасын 2006, 2007 және 2008 жылдары басқарды. 2008 жылы Honda RA109 келесі жылға дайындалып жатқанда, Honda команданы сатуға тырысты. Команда директоры Росс Браунның басқарушылық сатып алуы және Mercedes Benz компаниясымен қозғалтқыш жеткізу туралы келісімге қол жеткізуі 2009 жылы керемет нәтижелерге әкелді, Браун GP командасы Конструкторлар чемпионатында жеңіске жетті, ал Дженсон Баттон Жүргізушілер чемпионатында топ жарып шықты. Mercedes команданы 2009 жылдың қарашасында сатып алды және 2023 жылдың желтоқсанына дейін команда Mercedes AMG Petronas Formula One командасы ретінде жарысқа қатысуда.

Тарих

Британдық Америка темекі компаниясы (BAT) көптеген жылдар бойы Formula One-ге қатысып келді, оның бірнеше брендтері әртүрлі командалардың F1 машиналарын безендірді. 1997 жылы Крейг Поллок корпорацияны Tyrrell Formula One командасын 30 миллион фунт стерлингке сатып алу үшін негізгі қаржыны бөлуге көндірді. Поллок, Адриан Рейнард және Рик Горн – кіші үлестес серіктестер болды. Аталған келісім 1997 жылдың 2 желтоқсанында жарияланды. Команда 1998 жылы әлі ресми түрде Tyrrell деп танылды, ал келесі жылы BAR болып өзгерді.

Дайындықтар

1998 жылдың 23 шілдесінде BAR 1997 жылғы әлем чемпионы Жак Вильнёвті 1999 жылғы маусымға арналған үлкен қаржылық келісімшартпен «Уильямс» командасынан тартып алғанын жариялады. Поллок Вильнёвті оның жарыс карьерасы бойы басқарған. Вильнёвке Формула-1 дебютанты Рикардо Зонта қосылды. Автомобильдің шассиін «Рейнард Моторспорт» Браклидегі жаңа зауытта құрастырды және ол «Супертек» (қайта брендтелген «Рено») қозғалтқыштарымен жабдықталды. Жаңа машинасының таныстырылымында BAR автомобильдері үшін ерекше ливреяларды ұсынды: Вильнёвтің машинасы ақ және қызыл «Лаки Страйк» ливреясымен, ал Зонтаның машинасы көк және сары «555» ливреясымен боялды. FIA команданың машиналарының ливреясы негізінен бірдей болуы керек деген F1 ережесін бұзғандықтан, екі түрлі ливреяны заңсыз деп тапты. BAR Халықаралық сауда палатасына (F1 ережелеріне сәйкес) шағымданып, сонымен бірге Еуропалық комиссияға да шағым түсірді. Поллок команданың осы әрекетін түсіндіру үшін Дүниежүзілік автоспорт кеңесіне шақырылды. Поллок F1 төрелік процесіне бағынуға келісіп, адвокаттарының Еуропалық комиссияға шағымдану кезінде тәуелсіз әрекет еткенін және шағымда жасалған мәлімдемелер оның жеке пікірін білдірмейтінін мойындағаннан кейін, әлеуетті айыппұл немесе жарыстан шеттетілуден құтылды. Ол сондай-ақ Кеңес алдында кешірім сұрап, FIA-ның билігін мойындады. Бұл тыйымды айналып өту үшін BAR автомобильдерінің бір жағын «Лаки Страйк» түсімен, екінші жағын «555» көк және сары түсімен бояды. 2000 жылдан бастап BAR дәстүрлі стильдегі ливреяға қайта оралды. BAR командасының «Тамаша дәстүр» деген ұраны болды, бірақ сарапшылар команданың тарихы болмағандықтан және осындай дәстүрдің жоқтығын ескере отырып, оны әзіл ретінде қарастырды. Адриан Рейнард сондай-ақ команданың дебюттік маусымда жарысқа жеңіске жететіні туралы амбициялық мәлімдеме жасады.

1999 жыл

Барс құрама командасы конструкторлар чемпионатында бірде-бір ұпай жинамады. Машина салыстырмалы түрде жылдам және ортаңғы алаңға жиі қатысады, әсіресе Испанияның Гран-присінде көрініс тапты, онда Вильнёв қысқа уақытқа дейін Ферраридің алдында 3-орында тұрды. Алайда, машинаның тұрақты сенімділік проблемалары болды, нәтижесінде машина жарысты аяқтамай қалды. Бұл әсіресе Вильнёвке қатысты, ол Бельгияда маусымның алғашқы жарысын аяқтамас бұрын маусымды 11 рет үздіксіз тоқтатты, тек екі рет Еуропа және Малайзия Гран-прилерінде жарысты аяқтамады. Белгиялық оқиға Вильнёв пен Зонтаның біліктілік сессияларында ұқсас ауыр апатқа ұшырағаны үшін де ерекше болды, бұл жүргізушілердің әйгілі Эу-Руж бұрышын тегіс алатынына ставка жасауының нәтижесінде болды. Зонта Бразилия Гран-присі үшін жаттығу кезінде жарақат алды және жарысқа іріктеуге қатыса алмады. Сондай-ақ, ол жарақаттан кейін келесі үш жарыстан тыс қалуға мәжбүр болды. Осы үш жарыста Зонтаның орнын басқан Мика Сало командаға Сан-Маринода 7-ші орынды берді (бірақ Сало жарыстың соңында шахматтық жалаушаға жетпеді).

2000 жыл

1999 жылғы маусымда BAR компаниясы Honda компаниясының 2000 жылдан бастап олардың қозғалтқыштармен қамтамасыз етуші болатынын жариялады. Honda келісімі тек қозғалтқыштарды жеткізумен ғана шектелмей, Honda қызметкерлерінің Brackley базасында командамен жұмыс істеуін, сондай-ақ Honda-дан толық зауыттық қолдау – ресми команда көліктері мен тегін қозғалтқыштарды алуды қамтитын болды. Honda Формула-1-ге зауыттық команда ретінде қатысуды жоспарлаған, бірақ кейіннен бұл жоспардан бас тарды. Бұл Honda-ның 1992 жылдан бері Формула-1-ге тікелей қатысқан алғашқы реті еді. BAR Honda қозғалтқыштарын эксклюзивті түрде пайдаланбады, себебі Jordan Grand Prix командасы да Mugen Honda қуат блоктарын қолданды. Келесі жылы Jordan командасына зауыттық Honda қозғалтқыштары берілді, бірақ қозғалтқыш өндірушілер екі команданы шексіз қамтамасыз ете алмайтындығы белгілі болды. Осыдан BAR мен Jordan командалары арасында Honda қозғалтқыштарын ұзақ мерзімді пайдалану үшін күрес басталды. Автомобиль тағы да Адриан Рейнардпен бірлесіп жобаланды, команда басшысы Крейг Поллокпен арадағы керістіктерге қарамастан. 002 машинасының таныстырылымында Поллок 2000 жылғы маусымды "алғашқы маусымдағы сәтсіздіктерді ұмыту" мүмкіндігі деп сипаттады және команданың алғашқы маусымда көптеген қателіктер жібергенін мойындады. 2000 жылы Honda қозғалтқыштарымен жабдықталған жаңа BAR командасы айтарлықтай жақсарды. Бұл команданың бұрынғы жетістіктеріне қарағанда әлдеқайда сенімдірек болды, бірақ команданың ең жақсы нәтижесі 4-орын болды, ал 1999 жылы уәделенген жеңіске қол жеткізе алмады. Маусым соңында команда Конструкторлар чемпионатында 5-орынды иеленді. Команданың жетістіктері мен жақсаруы Вильнёвті командада қалуға көндіруге жеткілікті болды.

2001 жыл

Вильнёв 2001 жылы BAR командасы үшін екі рет жүлделі үштіктің қатарына ілесіп, бірақ ол да, жаңа серігі Оливье Панис та тұрақты нәтижелер көрсете алмады.

2002 жыл

Британдық Америка темекі компаниясының қысымымен Поллок 2002 жылғы машинаның таныстырылуы алдында отставкаға кетіп, оның орнына команда басшысы ретінде Дэвид Ричардс тағайындалды. Ричардстың Prodrive компаниясы сондай-ақ BAR командасын басқаруға бес жылдық келісімшарт алды. BAT және Prodrive бұрыннан қарым-қатынаста болды, себебі BAT, Prodrive басқаратын Subaru World Rally Championship командасын демеушілік еткен. 2002 жыл BAR үшін өте қиын маусым болды. Жұмыс күшінің көп бөлігі қысқартылды, техникалық директор Малкольм Остлер және дизайнер Энди Грин команданы тастап кетті. Вильнёв әлі де ұпай жинау үшін күресіп жатты, ал Панис та күтілген нәтижелерге жете алмады. BAR 2003 жылы Honda-ның жалғыз командасы болуға келісім жасады, тіпті 2001 және 2002 жылдары Honda-ның тағы бір командасы – Jordan-нан қалып қойған болатын.

2003 жыл

BAR 2003 жылғы Формула-1 маусымында Панистің орнына Дженсон Баттонды шақырды. Вильнёвтің Дэвид Ричардспен келісімшарт бойынша жүргізген келіссөздері нәтижесінде, ол маусым аяқталуына дейін жапондық жүргізуші Такума Сатомен ауыстырылды. Honda әдетте командаларының өз елінде жарнамалық мақсаттармен жапондық жүргізушілерді қоюды қалайды. Дженсон Баттон 2003 жылғы АҚШ Гран-присінде алғаш рет жарысқа жетекшілік етті. Команда Bridgestone шиналарын қолданудың салдарынан қиындықтарға тап болды. Маусым соңында олар бәсекелес Michelin компаниясына көшті.

2004 жылғы ең жоғары көрсеткіш

2004 жылдың басында команданың сәті одан әрі жақсарды, Баттон көптеген құрмет тұрағында (подиумда) аяқтады. Ол сондай-ақ Сан-Мариноде алғашқы поул-позициясын жеңіп алды. BAR командасы Конструкторлар чемпионатында 2-орынды алып, Ferrari-ден басқа барлық команданы жеңіп аяқтады. Дегенмен, BAR-дың алғашқы жеңісі оларға бұрынғысынша қол жетпеді. 2004 жылғы маусымда WilliamsF1 командасымен туған дау BAR-дың жарыс жолындағы көрсеткіштерін басып тастау қаупін тудырды. Екі команда да 2005 жылы Баттонмен жарамды келісімшартқа қол қойғанына сенді. Ақырында мәселе Келісімшарттарды мойындау кеңесіне (Contract Recognition Board) жіберілді, кеңес BAR-дың пайдасына шешім шығарды. Баттон 2005 жылы BAR үшін жүргізуге тиіс болды, бірақ 2006 жылы Williams командасына өту үшін келісімшартқа қол қойды. Темекі компанияларына Формула-1-де жарнамалауға қойылатын шектеулер күшейгендіктен, BAT команданы сатуға тырысады деген қауесет тарады. 2004 жылдың қараша айының ортасында BAR Honda компаниясының 45% үлесін сатып алғанын хабарлады, сондай-ақ келісімнің бір бөлігі ретінде Дэвид Ричардстың орнына Ник Фрай команда басшысы болып тағайындалды. Prodrive компаниясымен жасалған басқару шарты да мерзімінен бұрын тоқтатылды.

2005: Бастауы нашар және айтыс

2005 жылғы маусымның бастауы BAR үшін жоспарланғандай болмады, себебі олар маусымның басындағы "flyaway" жарыстарында қиындыққа тап болды. Сан-Маринода жарысқа қатысқан BAR Honda заңсыз машиналармен жарысқа қатысқаны үшін дисквалификацияланды. Айтылған мәлімдеме бойынша, машиналар Формула-1 машинасы үшін қажетті ең төменгі салмақ – 605 кг (1323 фунт) төмен салмақта жарыса алды. BAR бұған қарсы шығып, қозғалтқыштың жұмыс істеуі үшін белгілі бір мөлшерде отын қажет екенін, осылайша олардың салмағы ең төменгі шектен жоғары болатынын мәлімдеді. Олардың ережелерді түсіндіруіне сәйкес, бұл шектеу жарыс кезінде ғана қолданылады, жарыстан кейінгі тексеруде емес. FIA және кейіннен сот олармен келіспеді. Дисквалификациядан өзге, команда екі жарысқа қатысудан шеттетілді, соның ішінде табысты Монако Гран-приі де болды. Бастапқыда команда шешімге қарсы азаматтық сотта талас ашуды жоспарлағанын хабарлады, бірақ кейіннен үкімді қабылдауға бейімделді. FIA президенті Макс Мосли бұл санкцияны тым жұмсақ деп санады; ол команданың маусым қалдығына тоқтатылуын қалаған. Дегенмен, олар 1984 жылғы маусымдағы BAR-дың бұрынғы командасы Tyrrell-де болғандай, қасақана алдау ниетінің бар екенін дәлелдей алмады. Еуропа Гран-приінде BAR оралғанда, команда өз орнын табуға күш салды. Алдыңғы маусыммен салыстырғанда, BAR 2005 жылғы Франция Гран-приіне дейін бірде-бір ұпай жинамады, бұл команданың Michelin шиналарын пайдалануына және 2005 жылғы АҚШ Гран-приінен бас тартуына байланысты болды. Такума Сато өте нашар маусым өткізіп, тек бір ұпай ғана жинады, нәтижесінде маусым соңында BAR оның шартын жаңартпады. Сатоның орнына бұрынғы Ferrari жүргізушісі Рубенс Баррикелло келді. Баттон маусымның соңғы 10 жарысында ұпай жинап, 2 мәрте тұғырға көтерілді. Бұл жақсарудың растығын Дженсон Баттонның жаңбырлы ауа-райында Спа-Франкоршамптағы Поухон бұрылысында Жак Вильнёвті сырттан озуы көрсетті. 2005 жылдың соңында Honda British American Tobacco компаниясынан BAR компаниясының 100% акциясын сатып алып, толыққанды F1 командасы болу арманына жетті. Сонымен қатар, Дженсон Баттонның Williams клубымен жасасқан келісімі 30 миллион АҚШ долларына сатып алынды, ал Баттон Honda клубымен көп жылдық келісімге қол қойды. Honda-ға команданы сатқаннан кейін, BAT 2019 жылғы F1 маусымында McLaren клубына электрондық темекі және оған байланысты темекі тартудың баламалы өнімдері бойынша "жаһандық серіктестік" келісімі аясында демеушілік жасады.

Жылдамдық рекордын орнату

BAR модификацияланған BAR Honda 007 көлігін сынады, оны FIA Formula One ережелеріне сәйкес келетін автомобиль үшін жер жылдамдығы рекордын орнатуға бағытталған әрекетте қолдануды жоспарлаған. Команда рекордты Боневилл тұзды алабында орнатуды көздеген. Бұл жобаның жүргізушісі Алан ван дер Мерве болды. Модификацияланған шасси 2005 жылғы 5 қарашада Калифорниядағы Мохаве әуежайының 10000 фут (3048 м) ұзындықтағы ұшу-қону жолағында қауіпсіздік координаторы Джейми Хардвиктің қадағалауымен сынақтан өтті. Бұл сынақта тіркелген төрт жарияланған уақыт , , және болды. Алайда, бұл сынақтар рекордтық әрекеттің өзі болған жоқ, ал тұзды алаптың суға толуы әрекеттің кейінге шегерілуіне себеп болды. Шасси BAR-дың ізбасары Honda тарапынан келесі жылы жаңа рекорд орнату үшін пайдаланылды.