Қытайдың Мосуо халқы: Әйел желісімен байланыс, мәдени ерекшеліктері, туризмге қызығушылық. Матриархат туралы мифтер мен шындық. Мосуо мәдениетіне шолу.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың аз ұлт өкілдері
Chinese minority people
Мосуо (; Мосо, Моссо немесе Мусуо деп те жазылады), көбінесе Накси тайпасы деп аталады.
The Mosuo (; also spelled Moso, Mosso or Musuo), often called the Naxi
Кіріспе
Мосуо халқы көбінесе Қытайдың "соңғы аналық туыстық қоғам" деп аталады. Мосуолардың өздері жиі матриархалды сипаттама қолданады, өйткені бұл олардың мәдениетіне қызығушылықты арттырып, соның арқасында туризмді тартады деп санайды. Дегенмен, аналық туыстық және матриархалды терминдер олардың әлеуметтік құрылымының толық күрделілігін көрсете алмайды. Шындығында, Мосуо мәдениетін дәстүрлі батыс анықтамаларына жатқызу оңай емес. Оларда матриархалдық мәдениеттің белгілері бар: әйелдер көбінесе үйдің басшысы болады, мүлік әйелдер желісі бойынша мұраға өтеді және әйелдер бизнеске қатысты шешімдер қабылдайды. Алайда, матриархаттан айырмашылығы, саяси билік көбінесе ер адамдардың қолында болады. Бірақ, NPR басылымында жарияланған мақалаға сәйкес, бұрын Мосуо ауылдарының саяси басшылары әйелдер болған кездер де болған. Антрополог Пегги Ривз Сандай Мосуоларды матриархат деп қарастыру қажет деп санайды. Сонымен қатар, ғалымдар аналық туыстық қағидалар нормативті үлгі болғанымен, тұрмыстық жағдайлар географиялық және отбасылық жағдайларға байланысты әртүрлі болуы мүмкін екенін дәлелдеді. Жергілікті экономика көбінесе тауар айырбасқа негізделген. Алайда, сыртқы әлеммен байланыстың күшеюі қолма-қол ақшамен сауда жасау жүйесін кеңейтті. Орташа табыс төмен (жылына 150-200 АҚШ доллары), сондықтан білім алу немесе саяхаттау сияқты іс-шаралар үшін ақша қажет болғанда қаржылық қиындықтар туындайды. Көптеген Мосуо елді мекендеріне электр қуаты жүргізілген, бірақ кейбір ауылдарда әлі де электр жоқ. Мал союмен ер адамдар айналысады, ал әйелдер бұл процеске қатыспайды. Әсіресе, сойылған шошқалар тұтас күйінде, құрғақ және желдетілетін жерде сақталады, осылайша оларды он жылға дейін жеуге жарамды етуге болады. Бұл, әсіресе, суық қыста азық-түлік тапшы болғанда өте пайдалы.
The Mosuo are often referred to as China's "last matrilineal society." The Mosuo themselves may also often use the description matriarchal, which they believe increases interest in their culture and thus attracts tourism. However, the terms matrilineal and matriarchal do not reflect the full complexity of their social organization. In fact, it is not easy to categorize Mosuo culture within traditional Western definitions. They have aspects of a matriarchal culture: women are often the head of the house, inheritance is through the female line, and women make business decisions. However, unlike a matriarchy, the political power tends to be in the hands of males. However, according to an article by NPR, there was once a time when the political leaders of Mosuo villages were in fact female. The anthropologist Peggy Reeves Sanday has argued that the Musuo should be considered a matriarchy. Further, scholars have argued that while matrilineal arrangements are the normative pattern, domestic arrangements still vary geographically and by family circumstance. Local economies tend to be barter based. However, increased interaction with the outside world brings greater use of a cash based trade system. Average incomes are low (US$150–200 per year), causing financial restrictions when cash is needed for activities such as education or travel. Electricity has been introduced in most Mosuo communities, but some villages still lack electric power. Men deal with the slaughter of livestock, in which women never participate. Slaughtered pigs, in particular, are kept whole and stored in a dry, airy place that keeps them edible for up to ten years. This is especially helpful when harsh winters make food scarce.
Аналық туыстық
Мосуо қоғамында жоғалған немесе ажырасқан әйелдер мен ерлерді есептемегенде, әдетте отбасы мен көршілердің меңзеулері арқылы, кездейсоқ әңгімелерде олар өз әкелерін біледі. Бала бір жасқа толғанда, әкесінің анасы мен қарындасы сыйлықтар әкеліп келеді. Маңызды мерекелерде балалар әкелерінің үйіне барады. Әкелер балаларын тәрбиелеуге немесе оларды асырауға жауапты емес. Керісінше, олар қарындастарының балаларын тәрбиелеп, асырауға тиіс, сондай-ақ жүректеріне жақын немерелерінің биологиялық балаларымен жақын болуы керек. Сондықтан мосуо халқы "әкесін біледі, бірақ әкесіне жақын емес" дейді.
Except the women and men who are loss in Mosuo society or separation, otherwise they will usually know who their father is through casual conversations with hints from family and neighbors. When a baby turns one year old, the mother and sister of the father will visit, bringing gifts. On major festivals, children visit their father's house. Fathers are not responsible for disciplining nor for providing for their children. Instead, they are expected to discipline and provide for their sisters' children and to be close to their nephews' biological children. Therefore, the Mosuo people "know their father but are not close to their father".
Аналық
Аналық (қытайша А ми, немесе үлкен әйел) үйдің басшысы болып табылады. А ми абсолютті билікке ие; Мосуо ақсүйектері "параллельді туыстық желісін" қабылдады, бұл әдетте ақсүйектер ішінде бірге тұруға ынталандырды, онда әке әлеуметтік статусын ұлдарына, ал әйелдер статусын қыздарына берді. Осылайша, егер Мосуо қарапайым әйел еркек жемісшіге үйленсе, оның қызы қарапайым адам болар еді, ал ұлы жемісші статусына ие болар еді. Ши пікірінше, үйлену, тисезеден өзгеше, Юань және Цин империяларын құру процесінде басқа этностармен байланыс арқылы Мосуо қоғамына енгізілген.
The matriarch (Ah mi, or elder female, in Chinese) is the head of the house. The Ah mi has absolute power; The Mosuo nobility practiced a "parallel line of descent" that encouraged cohabitation, usually within the nobility, in which the father passed his social status to his sons, while the women passed their status to their daughters. Thus, if a Mosuo commoner female married a male serf, her daughter would be another commoner, while her son would have serf status. As Shih argues, marriage, as different from tisese, was introduced into Mosuo society through contact with other ethnic groups during the Yuan and Qing empire building process.
Бала асырап алу
Егер бір жынысты бала болмаса, басқа отбасының баласы асырап алынған отбасына қосылуы жиі кездеседі. Мұндай бала үлкен отбасыдан немесе жалғастыруға тым кішкентай отбасыдан болуы мүмкін. Осылай тәрбиеленген балалар жаңа отбасыларымен генеалогиялық байланыста болады. Олар отбасының тең құқықты мүшелері ретінде қарастырылады; кейбір жағдайларда асырап алынған әйелдер асырап алған отбасыларының аналарына айналады. Ши (2010) Мосуо халқының жыныстық қатынас салты туралы ең толық антропологиялық зерттеуін ұсынады. "Мосуо мәдениетіндегі барлық жыныстық қатынастар "серуендеп жүретін неке" деп аталады." Бұл одақтар "өзара сыйластыққа" негізделген. Серуендеп жүретін некедегі күйеулердің рөлі әйелдерге қарағанда әлдеқайда аз. Осы қатынастардағы күйеулер әдетте отбасының діни және саяси шешімдерін қабылдауға жауапты болады. Отбасылық міндеттерге келсек, әке немесе күйеудің жауапкершілігі әйелдікінен гөрі кем. Шындығында, ананың туыстары, мысалы, інілері мен туындары күйеудің балалары үшін "әкелік бейне" болып табылады. Мосуо әйелдері ересек болғаннан кейін "гүлдейтін бөлме" деп аталатын жеке бөлме алады және жас жеткеннен кейін "серуендеп жүретін некеге" серіктерді шақыра бастайды.
If there are no offspring of one sex, it is common for a child from another family to join an adoptive household. Such a child might come from a large family, or one too small to continue. Children raised in this sense are genealogically linked to their new households. They are treated as equal family members; in some instances, adopted females become the matriarchs of their adoptive families. Shih (2010) offers the most sophisticated anthropological account of Mosuo practices of sexual union. "All on going sexual relationships in Mosuo culture are called "walking marriages." These bonds are "based on mutual affection." Husbands in walking marriages have a much less involved role than wives. The husbands in these relationships are generally the figures who are in charge of all religious and political decisions for the family. Regarding the family responsibilities, the father or husband in the family does not have nearly as many responsibilities regarding the family as the wife does. In fact, the male relatives of the mother's side of the family, such as uncles and cousins, are generally the "father figure" to the husband's children. After coming of age, Mosuo females can get their own private bedroom, called a "flowering room"; and, once past puberty, can begin to invite partners for "walking marriages".
Отқа
Бұл үйдің ортасы. Онда табиғатқа, ата-бабаларға және рухтарға құлшылық ету біріктірілген. Діни қызметкердің (немесе шаманның), сондай-ақ дабаның негізгі міндеттері – жаман рухтарды қуу және қайтыс болған рухтарға көмектесу. Күнделікті өмірде даба мосуолардың өмірінде одан бетер аз рөл атқарады. Даба көбінесе балаға ат қою, баланың ересек болуы, жерлеу сияқты маңызды оқиғаларда немесе Көктем тойы сияқты арнайы шараларда дәстүрлі рәсімдер орындау үшін шақырылады. Адам ауырғанда даба белгілі бір қағидаларды орындайды. Мәдени дағдарыс туындап келеді. Бұрынғы Қытай үкіметінің саясаты даба болуды заңсыз деп жариялағандықтан (қазір бұл саясат тоқтатылды), қалған дабалардың саны өте аз, олардың көпшілігі қарт адамдар. Осының салдарынан кейбір мосуолар қазіргі даба ұрпағы жоқ болғанда мосуо тарихы мен мәдениетінің ұмытылуы мүмкін деп алаңдайды.
This is the center of the household. It combines the worship of nature, ancestors, and spirits. The primary tasks of the priest (or shaman), also called daba, are to perform exorcisms and assist deceased spirits. On a day to day basis, Daba plays a far smaller role in the lives of the Mosuo. The daba is mostly called on to perform traditional ceremonies at key events, such as naming a child, a child's coming of age ceremony, a funeral, or special events such as the Spring Festival. The daba is also called on to perform specific rites if someone is sick. A cultural crisis is emerging. Due to past Chinese government policies, which made being a Daba priest illegal (this policy has now ceased), there are very few remaining dabas, most of whom are old men. This leads some Mosuo to worry that Mosuo history and heritage may be lost when the current generation of Dabas are gone.
Буддизм
Соңғы жылдары буддизм олардың мәдениетінде маңызды рөл атқара бастады. Бүгінде тибеттік стильдегі буддизм басым дін, бірақ ол Мосуо қоғамына бейімделген. Тибеттегі будда ілеушілері сияқты, Мосуодағы дінбасылар мен қарапайым адамдар да ет жейді. Мосуо ламалары алғыс айту және қайтыс болғандарға арналған дұғалар оқиды. Бұрын олар тек қана сұлы, қара бидай және зығыр егіншілік еткен. Бірақ Хань әсерімен XIX ғасырдың соңында бұл өзгерді. Содан бері олар жүгері, күнбағыс, соя, картоп және тығыздық, бұршақ сияқты басқа да көкөністер өсіруге көшті. Картоп біраз уақыт бойы олардың негізгі тағамы болды, кейіннен ХХ ғасырдың ортасында күріш өсіруді бастады, ол бүгінде жылдық өнімнің жартысынан астамын құрайды. Мосуо сонымен қатар түрлі мал өсіреді. ХХ ғасырдың басынан бері олар Хань және Тибет аймақтарынан әкелінген бұқалар, сиырлар, жылқылар мен ешкілер өсіреді. Дегенмен, олардың ең сүйікті малдары – шошқалар. Шошқа еті Мосуо қоғамында маңызды орынға ие. Оны қонақтарға ұсынады, жерлеу рәсімінде міндетті түрде тарту етеді, сондай-ақ төлем немесе өтемақы ретінде қолданады. Хуа (2001) оны «валютаның бір түрі және байлықтың символы» деп атады. Жыл сайын Мосуо ер адамдары мал жәрмеңкесіне жиналады. Олар автобуспен, атпен немесе жаяу жүріп шақырымдар саяхаттап барады. «Наруа» атауы Лингвистика институтының тілдер тізімінде, Ethnologue-та қолданылады. Наруа тіліндегі аудио жазбалар жинағы және үш тілді сөздік онлайн режимінде қолжетімді. Тілдің екі кітап көлеміндегі сипаттамасы және бірнеше ғылыми мақалалар бар. Юньнань провинциясы, Лицзян қаласы, Юньньнь кентінде сөйленетін Юньньнь На тілін Жак пен Мишо (2011) зерттеген.
Buddhism has started to play a larger role in their culture in recent years. Today Tibetan style Buddhism is the predominant religion, but it has been somewhat adapted to Mosuo society. Like the Buddhist population of Tibet, both lay and monastic Buddhists among the Mosuo eat meat. Mosuo lamas offer prayers of thanks and prayers for the dead, In the past, they cultivated oats, buckwheat, and flax exclusively. This changed under Han influence at the end of the nineteenth century. Since then, these farmers have also cultivated, among other things, corn, sunflowers, soybeans, potatoes and other vegetables such as pumpkins and beans. Potatoes were their main staple for a while until the mid twentieth century when they began growing rice, which today makes up more than half of annual production. Mosuo also keep a variety of livestock. Since the early twentieth century they have raised buffalo, cows, horses, and goats which originated from Han and Tibetan regions. However, their preferred stock is pigs. Pork plays several important roles in Mosuo society. It is fed to guests, is the obligatory offering at funerals, and used as payment or reimbursement. Hua (2001) insists that it is "a kind of currency and a symbol of wealth". Once a year, regions of Mosuo males gather for a livestock fair. They travel for miles on buses, horses, or foot to attend. The name "Narua" is used in the Summer Institute of Linguistics' inventory of languages, Ethnologue. Narua A collection of audio recordings is available online, and a trilingual glossary has also been posted online. Two book length descriptions of the language are available, as well as several research articles. Yongning Na, which is spoken in Yongning township, Lijiang municipality, Yunnan, China, has been documented by Jacques and Michaud (2011).