Кіріспе

Адамның бетінің қызаруы эмоцияларға байланысты. Қызару немесе эрубесценция – адамның бетінің психологиялық себептерден қызаруы. Ол әдетте еріксіз болады және құмарлық, ұят, ұялшақтық, қорқыныш, ашу немесе романтикалық сезімдермен байланысты эмоциялық күйзеліс салдарынан туындайды. Ауыр қызару әлеуметтік дауіттену синдромы бар адамдарда жиі кездеседі, онда адам әлеуметтік және қоғамдық орындарда қатты және тұрақты үлкен алаңдаушылықты сезінеді.

Сипаттама

Қызарту, физиологиялық жағынан тығыз байланысты болғанымен, денеге кеңірек тарап, күштірек болатын және көбінесе психикалық себептерге байланысты емес қызарудан ерекшеленеді. Идиопатиялық бас-бет эритемасы – ешқандай немесе аз себеппен күшті қызаруға алып келетін медициналық жағдай. Әлеуметтік фобиясы бар адамдар идиопатиялық бас-бет эритемасына жиі ұшырайды.

Физиологиясы

Қызарту – бет және маңдайдың қызаруы, терідегі капиллярлық қан ағынының артуынан туындайды. Ол құлақтарға, мойынға және кеуде жоғарғы бөлігіне дейін таралуы мүмкін, бұл аймақ «қызарту аймағы» деп аталады. Қызарту аймағының анатомиялық құрылымының ерекше екендігіне дәлелдер бар. Мысалы, бет терісінің бірлік ауданына шаштараздық капиллярлар саны және жалпы көлемі бойынша басқа тері аймақтарынан көбірек. Сонымен қатар, беттегі қан тамырларының диаметрі кеңірек, бетке жақын орналасқан және тіндік сұйықтық көрінуді азайтуы аз. Бет тамырлары құрылысының осы ерекшеліктері Вилкинді беттің қызару себептерін қарастырғанда мынадай қорытындыға келтірді: «[ ] артық сыйымдылық және жақсы көріну шектеулі таралуын түсіндіруге болады». Меландер және оның әріптестері (Mellander, Andersson, Afzelius, & Hellstrand. 1982) арнайы вазодилатация механизмдерінің болуын көрсетті. Олар адамның беттік тамырларының ауыздық сегменттерін *in vitro* жағдайында зерттеді. Терінің басқа аймақтарындағы тамырлардан айырмашылығы, бет тамырлары пассивті созылуға белсенді миогендік жирылумен жауап берді және ішкі базалық тонус дамытуға қабілетті болды. Сонымен қатар, Mellander және әріптестері бұл аймақтағы тамырлардың жалпы альфа-адренорецепторлармен қатар бета-адренорецепторлармен де қамтамасыз етілгенін көрсетті. Бұл бета-адренорецепторлар беттік терілік веналық плексустың жоғарыда сипатталған базалық тонусына кеңейту механизмін іске қосуы мүмкін. Меландер және оның әріптестері бұл механизм эмоционалдық қызартуға қатысты деп болжайды. Драммонд фармакологиялық блокада эксперименттері арқылы бұл әсерді ішінара растады (Drummond. 1997). Ол бірнеше тәжірибелерде альфа-адренергиялық рецепторларды (фентоламинмен) және бета-адренергиялық рецепторларды (ионтофорез арқылы тері арқылы енгізілген пропранололмен) блокадалады. Қызарту екі каналды лазерлік допплер ағын өлкішімен маңдайда өлшенді. Қатысушылар студенттер болды, олар өздерінің бағалауынша жиі және сирек қызарушыларға бөлінді. Олардың орташа жасы 22,9 жас болды, бұл қызартуды бағалау үшін өте қолайлы, себебі жас адамдардың қызаруға және қызаруға бейімділігі жоғары. Олар бірнеше процедурадан өтті, оның бірі қызартуды тудыруға бағытталған. Фентоламинмен альфа-адренергиялық блокада жиі немесе сирек қызарушыларда қызарту мөлшеріне әсер етпеді, бұл симпатикалық вазоконстрикторлық тонус босатылуы қызартуға елеулі әсер етпейтінін көрсетеді. Бұл нәтиже күтілген, өйткені бет аймағындағы вазоконстрикторлық тонус әдетте төмен (van der Meer. 1985). Пропранололмен бета-адренергиялық блокада жиі және сирек қызарушыларда қызартуды азайтты. Алайда, толық блокадаға қарамастан, қан ағыны ұяттану және қызарту процедурасы кезінде айтарлықтай артты. Сондықтан қосымша вазодилатация механизмдері болуы керек.

Психология

Чарльз Дарвин өзінің 1872 жылғы "Адам және жануарлардағы эмоциялардың білінуі" атты еңбегінің 13-тарауын өзіне-өз қатысты назар, ұялу, тартыншақтық, көңілжайлылық және қызару сияқты күрделі эмоциялық күйлерге арнады. Ол қызаруды "барлық көріністердің ең ерекше және ең адамдық" деп сипаттады. Кройзер (2010) қызарудың бірнеше түрлі психологиялық және психофизиологиялық механизмдерін ұсынды: "Қызарудың көрінуіне баса назар аударатын түсіндірме, біз ұялғанда, эмоциямызды басқаларға жеткіземіз және осылайша оларға маңызды сигнал жібереміз. Бұл оларға біз туралы бірдеңе айтады. Біздің ұялғандығымызды немесе қысылғандығымызды, бірдеңе дұрыс емес екенін мойындағанымызды көрсетеді. Бұл біздің өкінішімізді білдіреді. Бұл біз жағдайды түзетуге тырысамыз дегенді көрсетеді. Елеусіз айтылған сөздерге қызару – оның мағынасын түсінгенімізді көрсетеді және сіздің ұятсыз немесе бейшара емес екеніңізді көрсететін қарапайымдылықты білдіреді. Қызару – ерікті емес және бақыланбайтын болғандықтан, өте тиімді сигнал береді. Әрине, қызару қажетсіз болуы мүмкін, бірақ нақты жағдайларда қызарған адамның зияны, ұзақ мерзімді перспективада топқа жататындығының пайдасынан және қызарудың жалпы артықшылықтарынан асып түседі: шынымен де, зиян сигналдың құндылығын арттыруы мүмкін". Қызарудың алдын алу немесе азайту үшін бірнеше техникаларды қолдануға болады. Salzen (2010) қызару мен бетке қанның құйылуын инстинктивті күресу/қашу механизмінің физиологиялық әсерінің көрінісі деп атады, онда қарсыласу немесе кері шегіну мүмкін емес.