Кіріспе

Ұлыбританияның Төменгі және Жоғарғы Канаданы құру туралы заңы

1791 жылғы Конституциялық акт – Ұлыбритания Парламентінің қабылдаған заңы, ол үшінші Жордж патшаның билік кезінде қабылданды. Бұл акт ескі Квебек провинциясын Төменгі Канада және Жоғарғы Канадаға бөлді, олардың әрқайсысының өз парламенті мен үкіметі болды. Ол 1774 жылғы Квебек заңын күштен шығарды. Акт 1841 жылға дейін күшінде болды, содан кейін 1840 жылғы Одақ актісімен негізінен күшін жойды, ол екі провинцияны жаңа Канада провинциясымен біріктірді. Діни қызметкерлерге қатысты кейбір ережелер күшінде қалды. Акттың қалған ережелері уақыт өте келе күштен шығарылды, ал 1966 жылы толығымен жойылды.

Тарих

Бұл акт Квебек провинциясының (1763–1791) үкіметін реформалады, басқа лоялистермен қатар, Америка революциясынан кейін АҚШ-тан келген 10 000 Біріккен империя лоялистерін қабылдады. 1791 жылғы 26 желтоқсанда күшіне енген кезде, 145 000 франко-канад тұрғыны бар Квебек провинциясы екіге бөлінді. Аз қоныстанған батыс жартысы Жоғарғы Канада (қазіргі оңтүстік Онтарио), ал шығыс жартысы Төменгі Канада (қазіргі оңтүстік Квебек) аталды. Жоғарғы және Төменгі Канада атаулары Сент-Лоуренс өзені бойындағы орналасқан жерлеріне сәйкес берілді. Жоғарғы Канада ағылшын заңдарын және институттарын қабылдады, ал Төменгі Канада француз азаматтық заңдарын және институттарын, соның ішінде феодалдық жер иелігін және Рим-католик шіркеуіне берілген жеңілдіктерді сақтап қалды. Квебек провинциясының істері жөніндегі Заң шығарушы кеңес, оның ішіндегі Атқарушы кеңес кабинеті сақталды және еркін иеленушілер сайлаған Заң шығарушы жиналыстар құрылуымен нығайтылды. Бұл сайланған жиналыстар екі колонияда да өкілдік билік нысанына әкелді; Квебек провинциясында бұрын Заң шығарушы жиналыс болған емес. Конституциялық акт діни қызметкерлердің резервтерін, яғни Англия (протестанттық) шіркеуін қолдау үшін жерлерді бөлу арқылы бекітілген шіркеу құруға тырысты. 1791 жылдан бастап Жоғарғы және Төменгі Канада аумағының жетіден бір бөлігін құрайтын осы резервтерді жалға беруден немесе сатудан түскен табыс Англия шіркеуіне ғана, ал 1824 жылдан бастап күрделі пропорцияда Шотландия (пресвитериан) шіркеуіне берілді. Бұл резервтер кейінгі жылдары көптеген қиындықтар тудырды, экономикалық дамуды қиындатты және Англикан шіркеуіне, Отбасылық келісімге және Шато кликасына наразылық тудырды, бірақ соңында Оттавадағы Глейб деп аталатын ауданның өсуіне әкелді. Бұл акт ағылшын және француз тілінде сөйлейтін халық үшін де мәселелі болды; француз канадалықтары мен Квебектегі Рим-католик шіркеуі лоялистердің қоныстануы мен протестанттардың құқықтарының артуының салдарынан көлеңкеде қалуы мүмкін деп қорқып, ал жаңа ағылшын тілінде сөйлейтін қоныс аударушылар француздардың әлі де тым көп билікке ие екенін ойлады. Дегенмен, екі топ та бұл акт пен оның орнына келген Квебек актісіне қарағанда, оның құрған институттарын артық көрді. Бұл акт француз канадалық ұлтшылдығының дамуындағы маңызды кезең ретінде қарастырылады, өйткені ол француздар өздері деп санайтын провинцияны (Төменгі Канаданы) құрды, ол ағылшын тілінде сөйлейтін Жоғарғы Канададан бөлек болды. Төменгі Канаданың ерекше, ұлттық отан ретіндегі француз канадалықтарының идеалдары мен 1791 жылдан кейін провинцияның саяси және экономикалық үстемдігінің жалғасуы арасындағы қарама-қайшылық, Төменгі Канаданың француз және ағылшын зиялыларының арасында наразылық пен реформаға ұмтылысқа әкелді. Француз және ағылшын патриоттарының провинциядағы Төменгі Канаданың саяси және экономикалық өміріне деген наразылығы 1837–1838 жылдардағы Төменгі Канада көтерілісіне себеп болды.

Кейінгі заңнамалық тарих және күшін жою

1791 жылғы Конституциялық актінің көп бөлігі 1840 жылғы Одақ актісімен күштен шығарылды, ол Төменгі Канада мен Жоғарғы Канаданы жаңа Канада провинциясына біріктірді. Сол кезде күштен шығарылмаған ережелер негізінен дін қызметкерлерінің жерлеріне қатысты болды. Қалған ережелер уақыт өте өзгертілді, ал акт 1966 жылы британдық заңнама үшін толығымен жойылды. Акт бастапқыда қысқа атауы болған жоқ, бірақ дәстүр бойынша Канадада 1791 жылғы Конституциялық акт деп белгілі болды. Британ Парламенті 1896 жылы оған қысқа атау берді: Діни қызметкерлердің иеліктері (Канада) туралы акт 1791 жылғы. Бұл атау сол кезде актінің әлі де күшінде болған жалғыз бөлігі – діни қызметкерлерге арналған иеліктерге қатысты ережелер болғандықтан берілді. Қысқа атау Канададағы актінің әдеттегі атауы емес. Федералды үкімет, Канада Жоғарғы соты және ғалымдар оны әлі де 1791 жылғы Конституциялық акт деп атайды.