Кіріспе
Pinotage '/p//ɪ//n//ə//t//ɑː//ʒ/ PINə tahzh) – Оңтүстік Африканың ерекше қызыл шарап жүзімі. Ол 1925 жылы Пино-нуар мен Цинсауттың будандастырылуынан алынған (Цинсаут сол кезде Оңтүстік Африкада "Эрмитаж" деп белгілі болған, содан аты осылай қойылған). Әдетте, ол терең қызыл түсті, түтінді, жидек пен топырақтан алынған дәмдері бар шараптар береді, кейде банан мен тропикалық жемістердің ноталары сезіледі, бірақ кейде ацетон иісіне байланысты сынға ұшырайды. Бұл жүзім – Vitis vinifera екі түрінің ішкі түрлік будандастырылуы, түрлер аралық гибрид емес.
Pinotage '/p//ɪ//n//ə//t//ɑː//ʒ/ PINə tahzh is a red wine grape that is South Africa's signature variety. It was cultivated there in 1925 as a cross between Pinot noir and Cinsaut (Cinsaut was known as "Hermitage" in South Africa at that time, hence the name). It typically produces deep red varietal wines with smoky, bramble and earthy flavours, sometimes with notes of bananas and tropical fruit, but has been criticised for sometimes smelling of acetone. The grape is a viticultural intraspecific cross of two varieties of Vitis vinifera, not an interspecific hybrid.
Тарих
Пинотаж – 1924 жылы Оңтүстік Африкада Стелленбош университетінің алғашқы шарап өсіру профессоры Абрахам Изак Перольд жасаған жүзім сорты. Перольд күшті Эрмитаждың ең жақсы қасиеттерін Pinot noir-мен біріктіруге тырысты, ол тамаша шарап жасауға қабілетті, бірақ өсіруі қиын жүзім. Перольд өзінің будандастыруынан шыққан төрт тұқымын ресми резиденциясы – Велгеваллен эксперименталды шаруашылығының бағына отырғызды, содан кейін оларды ұмытып кетті. 1928 жылы ол университетті тастап, KWV кооперативінде жұмыс істеуге кетті, ал бақша өріліп, қалың болып өсті. Университет оны тазалау үшін команда жіберді, дәл сол кезде Чарли Нихаус сонда өтіп бара жатқан еді. Ол жас лекторы болатын, көшеттер туралы білетін және оларды тазалау тобынан құтқарып алды. Жас өсімдіктер Перольдтың ізбасары С.Ж. Терон басшылығымен Эльсенбург ауыл шаруашылығы колледжіне көшірілді. 1935 жылы Терон оларды Велгевалленде жаңадан құрылған Рихтер 99 және Рихтер 57 түбіртегіне қадап қойды. Алғашқы мойынсоқ 1959 жылы Кейп-Вайн көрмесінде Пинотаждан жасалған Беллвью шарабы чемпион атанғанда (General Smuts Trophy Winner) келді. Sauer & Rossouw 1961 жылы Канонкоп шарап алқабынан шыққан Пинотажбен бұл жетістікті қайталады. Беллвью шарабы 1961 жылы өз таңбасында Пинотаж атауын алғаш рет көрсетті, оны Стелленбош фермерлік шарап зауыты (SFW) Lanzerac брендімен сатты. Бұл ерте жетістік және оның өсірудегі қарапайымдылығы 1960 жылдары кең ауқымды егіске түсуге ықпал жасады.
Сын
Пинотаж жүзімінің өсірілуі оңай деген репутацияға қарамастан, ол сыннан құтыла алмады. Жиі айтылатын шағым – шарап жасау кезінде изоамил ацетатының пайда болуы, бұл бояу иісіне ұқсайтын тәтті, жағымсыз иіске әкеледі. 1976 жылы Ұлыбританиядан келген шарап сарапшыларының тобы Пинотажға риза болмады, оның иісін "ыстық және қорқынышты" деп сипаттап, дәмін "тозған шегелерге" теңеді. Пинотаж өзі сын емес, бірақ Жаңа Зеландия мен АҚШ-тағы шағын отырғызбалардан басқа, ол әлі ешбір маңызды шарап аймағында кең таралған жоқ.
Пинотаж қайта өрлеуі
Пинотаж Бейерс Трутер Канонкоптан 1987 жылы өзінің Пинотажы үшін Diner's Club Wine of the Year сыйлығын жеңіп алғанға дейін халықаралық деңгейде көбіне белгісіз болып келді. Содан бері Пинотаж Оңтүстік Африкада қайта жандануды бастан кешірді, өндірушілердің саны артып, ерекше дәмді, шырынды және жемістік сипаттарын көрсететін, ал қарағайдың әсерінен гөрі жемістің дәмін ашып беретін, сондай-ақ толық піспеген өнімдерден жасалғанда да жоғары сапалы болатын сортты зерттеді. 2007 жылдан 2017 жылға дейін Пинотаждың сапасы, сұранысы және ұсынысы айтарлықтай өсті. Ғасыр басында жылына 3 миллион литр Пинотаж өндіріліп, ішкі сатылым 5 миллион литрден асып, 2001 жылдан бері экспорт жылына 8 миллион литрден 19 миллион литрге жетті, бұл 2017 жылы жергілікті экономикаға шамамен R495 миллион үлес қосты. Екі онжылдық ішінде шарап өндірушілер мен сатушылар бұл жүзім сортын қабылдап, Пинотаж нарығының әлемдік деңгейде кеңеюіне ықпал етті. 1997 жылы басталған Absa Top 10 Pinotage Awards сияқты конкурстар мен Pinotage Association сияқты ұйымдардың бастамалары Оңтүстік Африканың бұл ерекше шарабын қалыптастыруға көмектесті. 2017 жылы Тим Аткиннің Оңтүстік Африкадағы Жылдың қызыл шарабы (Beeslaar Pinotage-қа берілген) сияқты марапаттар жоғары сапалы Пинотаж шараптарының тенденциясын растады. Пинотаж Канонкоптың шарап зауытының бас шебері Абри Бислардың 2017 жылы Лондондағы беделді Халықаралық шарап және спирттік сусындар конкурсында «Жылдың шарапшысы» атағын алуына үлкен үлес қосты, ол Бейерс Трутерден кейін Канонкоптан бұл құрметке ие болған екінші шарапшы болды (1991 жыл). 2017 жылы SA Wine Industry Information & Systems (SAWIS) деректері бойынша Пинотаж жүзімдіктерінің жалпы ауданы 6 979 гектарды құрады, бұл жалпы жүзімдіктердің ауданының 6,5%-дан 7,4%-ға өсуін көрсетті. Шындығында, жүзімді толығымен қабылдамағаннан кейін 40 жылдан астам уақыт өткен соң да, Ұлыбританияның шарап саудасының көптеген өкілдері (Оңтүстік Африканың маңызды экспорттық нарықтарының бірі) әлі де жүзімді жамандап келеді, бірақ жас саудагерлердің күшті қолдауының арқасында жағдай баяу өзгеріп жатыр.
Шарап өсіретін өңірлер
Оңтүстік Африкадан басқа, Пинотаж Бразилияда, Канадада, Германияда, Израильде, Жаңа Зеландияда, Швейцарияда, АҚШ-та және Зимбабведе де өсіріледі. Жаңа Зеландияда Пинотаж өндірісі бар. АҚШ-та Аризона, Калифорния, Мичиган, Орегон және Вирджиния штаттарында плантациялар кездеседі. Немец шарапшылары соңғы кезде осы жүзіммен тәжірибе жүргізе бастады.
Оңтүстік Африка
Әлемдегі Пинотаж өсімдігінің көп бөлігі Оңтүстік Африкада өседі, онда ол жүзімдіктердің жалпы ауданының 6% құрайды, бірақ елдің ерекше шарап жасау дәстүрінің символы саналады. Ол "Cape blends" (кейп қоспалары) құрамында міндетті түрде 30-70% аралығында болуы керек. Осы жерде одан әртүрлі стильдегі шарап жасалады: жеңіл ішуге арналған шараптан және розеден бастап, ұзақ сақтауға арналған бөшкеде пісірілген шараптарға дейін. Сонымен қатар, одан "порт шарабы" стиліндегі және тіпті қызыл көпіршікті шарап та жасалады. Оңтүстік Африкадағы бірқатар шарапшылар қазір ақ Пинотаж шарабын өндіруде, мысалы, Тулбаг аңғарындағы Oude Compagnies Post шарап зауытында. Соңғы және ең қарқынды дамып келе жатқан тенденция – кофе дәмі берілген Пинотаж шарабын жасау. Бұл жүзімнің сапасы шарап жасау шеберлігіне және стиліне өте байланысты, сапалы жасалған шараптар терең түсті, жемісті хош иісті болуы мүмкін және жас кезінде де, ұзақ сақтағанда да жақсы татым береді.
Жүзім шаруашылығы және шарап жасау
Жүзімдері анасы Цинсаут сияқты өте күшті, өсіру оңай, ерте пісіп, қанттың жоғары деңгейіне ие. Пинотажді тіреу жүйесі арқылы немесе бұташа өсімдік ретінде (тіреусіз) өсіруге болады. Ескі Пинотаж жүзімдіктері көбінесе бұташа өсімдіктер ретінде отырғызылады және олардың жемістің концентрациясын арттырып, шарапқа тереңдік сыйлайтынына сенімді. Оның өнімділігі 120 гл/га (6,8 тонна/акр) болуы мүмкін, бірақ ескі жүзімдер өнімділігін 50 гл/га дейін төмендетуге бейім. Өнімді шектеу су тапшылығы мен шоғырларды жұқару арқылы жүзеге асырылады. Шарап жасау кезінде жүзімнің кедір-бұдырлығын және изоамил ацетатының сипаттамаларын бақылау екі маңызды фактор болып табылады. Ұшпалы қышқылдық – тағы бір әлеуетті шарап ақауы, ол Пинотажға малина сірке суының дәмін беруіне себеп болуы мүмкін. 1990 жылдардан бері көптеген шарапшылар ұзақ және салқын ферментация кезеңдерін қолданып, ұшпалы эфирлерді азайтуға, сондай-ақ француз және американдық еменмен байланысқа түсуге тырысады. Жүзім табиғи түрде жоғары таниндерге ие, оларды шектеулі мацерация уақытымен бағындыруға болады, бірақ терімен байланысты азайту Пинотаж өндіретін долана, қара жиде және дәмді жиде сияқты жеміс сипаттамаларын да азайтуы мүмкін. Кейбір шарапшылар жиынға дейін жүзімнің толық пісуіне мүмкіндік беріп, содан кейін еменмен шектеулі байланысқа түсуді сынап көрді, бұл жүзімнің жағымсыз сипаттамаларын бақылаудың және оның жемістілігін сақтаудың тағы бір жолы. Жаңа клондар да белгілі бір әлеуетті көрсетті. Соңғы жылдары Оңтүстік Африка шарапшылары Пинотажді жеңіл стильде өндірумен тәжірибе жасап жатыр, жүзімді ертерек жинап, қанттың деңгейін төмендетіп, ферментацияда толық шоғырларды қолданып, қышқылдықты арттыруда, бұл стиль аналық жүзім Pinot Noir-ге ұқсас.
Синонимдер
Перолдтың Эрмитажы x Пино. "Herminoir" деген қосымша атау қарастырылды.