Герман авиациясының пионері: Генрих Фоке және тікұшақтар тарихы

Кіріспе

Неміс авиацияның пионері Хенрих Фоке (8 қазан 1890 – 25 ақпан 1979) – Бремен қаласынан шыққан неміс авиация пионері және «Фоке-Вульф» компаниясының құрылушыларының бірі. Ол ең әйгілісі Fw 61 тікұшағын, алғашқы сәтті неміс тікұшағын ойлап тапқандығымен танымал.

Ерте өмір

Генрих Фоке 1890 жылы 8 қазанда Бремен қаласында дүниеге келген. Фоке 1911 жылы Георг Вулфпен достық қарым-қатынас орнатқан Хановердегі Лейбниц университетінде оқыған. 1914 жылы ол және Вульф екеуі де әскери қызметке бармаққа тіркелді, бірақ Фоке жүрек ауруларына байланысты кейінге шегерілді, алайда соңында жаяу әскер полкіне шақырылды. Шығыс майданында қызметтен кейін ол Императорлық Германия әуе күштеріне ауыстырылды. Фоке 1920 жылы дипломмен үздік бітірді. Оның алғашқы жұмысы Бремендегі Франке компаниясында су газы жүйелерін жобалаушы болып жұмыс істеу болды.

Фоке-Вулф және Фоке-Ахгелис

1923 жылы Вульф пен доктор Вернер Науманмен бірге Фокке Фокке-Вульф Флюгцеугау ГмбХ-ны құрды. 1927 жылы Вульф Focke Wulf F 19 канардты монопланмен сынақ ұшу кезінде қаза тапты. 1930 жылы Фоккеге Данциг технология институтында кафедра ұсынылды, бірақ ол бас тартты. 1931 жылы Бремен қаласы оған профессор атағын берді. Сол жылы Focke Wulf компаниясы Albatros Flugzeugwerke компаниясымен біріктірілді. Focke Wulf компаниясы 1933 жылдан бастап Хуан де ла Сиерваның C.19 және C.30 автогироларын лицензия бойынша құрастырды, сондай-ақ Фокке әлемдегі алғашқы практикалық тікұшақты, Focke Wulf Fw 61 жобалауға шабыланды, ол алғаш рет 1936 жылғы 26 маусымда Ханна Рейчпен ұшты. 1938 жылы Германиядағы Deutschlandhalle аренасында ол жабық кеңістікте ұшуға қол жеткізген алғашқы практикалық тікұшақ болды. 1936 жылы акционерлердің қысымымен Фокке Focke Wulf компаниясынан шеттетілді. Ресми себебі – нацистік режим оны «саяси сенімсіз» деп санады, бірақ Focke Wulf-тың өндірістік қуатын Bf 109 ұшақтарын шығару үшін пайдалану мақсатында болған деген де болжам бар. Компанияны AEG сатып алды, бірақ көп ұзамай Fw 61 тікұшағына әсерленген Әуе министрлігі Фоккеге тікұшақтарды дамытуға арналған жаңа компания құруды ұсынды және оған жүк көтеруге қабілетті жақсартылған үлгіні жасауды тапсырды. Фокке 1937 жылғы 27 сәуірде пилот Герд Ахелиспен бірлесіп Focke Achgelis компаниясын құрды және 1938 жылы Дельменхорст қаласында даму жұмыстарын бастады. Жаңа компания DFS 230 жолайынының фюзеляжы мен Fa 223 роторын пайдаланып эксперименталды Fa 225 ұшағын жасады. Тағы бір жоба – роторлы Fa 330 желкені, оны су асты қайығынан кез келген уақытта іске қосып, сүйретілетін бақылау құралы ретінде пайдалануға болады. Ол су өткізбейтін контейнерде су асты қайықтың палубасында сақталып, соғыс кезінде қолданылды. Соғыс аяқталған кезде жобалау кезеңінде болған Fa 336 желкенінің қуатты нұсқасы Францияда сынақтар үшін құрастырылуы керек еді. Фокке кейіннен ауыр жүк көтеруге арналған Fa 223 тікұшағын жасады, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Fa 224, Fa 266, Fa 269, Fa 283, Fa 284 және Fa 336 үлгілерін жобалады. Тек бірнеше үлкен Fa 223 Drache («Аждаһа») тікұшақтары ғана шығарылды, бірақ тіпті прототипі 1940 жылы тікұшақтың жылдамдық және биіктік рекордтарын жаңартты. Кейінгі соғыс үлгілері негізінен таулы жерлерде әскер тасымалдау, құтқару және апатқа ұшыраған ұшақтарды іздеу үшін пайдаланылды. Тікұшақтың мұрнына автомат орнатылып, бір-екі бомба таси алатын, бірақ «Драке» тікұшағы ешқашан жауынгерлік мақсатта қолданылмады. Нацистік Германияның соңында Фокке Focke Rochen, сондай-ақ Schnellflugzeug деп аталатын жобалау жұмысын бастады.

In 1923, with Wulf and Dr. Werner Naumann, Focke co founded Focke Wulf Flugzeugbau GmbH. In 1927 Wulf died while test flying the Focke Wulf F 19 canard monoplane. In 1930 Focke was offered a chair at the Danzig Institute of Technology, an honour which he declined. In 1931 the city of Bremen awarded him the title of Professor. The same year, Focke Wulf was merged with the Albatros Flugzeugwerke company. Focke Wulf constructed Juan de la Cierva's C.19 and C.30 autogyros under license from 1933, and Focke was inspired by it to design the world's first practical helicopter, the Focke Wulf Fw 61, which first flew on 26 June 1936 by Hanna Reitsch. In the Deutschlandhalle arena in 1938, it also became the first practical helicopter to be flown indoors. In 1936 Focke was ousted from the Focke Wulf company by shareholder pressure. Though the ostensible reason was that he was considered "politically unreliable" by the Nazi regime, there is reason to believe it was so that Focke Wulf's manufacturing capacity could be used to produce Bf 109 aircraft. The company was taken over by AEG, but soon after this the Air Ministry, which had been impressed by the Fw 61 helicopter, suggested that Focke establish a new company dedicated to helicopter development and issued him with a requirement for an improved design capable of carrying a payload. Focke established the Focke Achgelis company on 27 April 1937 in partnership with pilot Gerd Achgelis, and began development work at Delmenhorst in 1938. The new company built the experimental Fa 225 using the fuselage of a DFS 230 glider and a rotor from a Fa 223. Another project was the Fa 330 kite with rotor, capable of being deployed by a submarine at a moments notice and then used as a towed spotter. It was stored in a watertight container on the deck of the U boat and was used during the war. A powered version of the kite would have been the Fa 336 which was in the design phase when the war ended and built in France postwar for testing. Focke subsequently manufactured the heavy lift transport helicopter Fa 223, and designed the Fa 224, Fa 266, Fa 269, Fa 283, Fa 284, and the Fa 336 during World War II. Only a few of the large Fa 223 Drache ("Dragon") helicopters actually were produced, but even the prototype set a new helicopter speed record of and climb record of in 1940. Subsequent war models were primarily used as mountain troop transport, rescue, and crashed aircraft recovery. The helicopter had provision for a nose mounted machine gun, and could carry one or two bombs, but the Drache was never used for combat. Towards the end of Nazi Germany Focke started design work on the Focke Rochen, also known as Schnellflugzeug.

Соғыстан кейінгі

1945 жылдың 1 қыркүйегінде Focke француз компаниясы SNCASE-пен келісімшартқа отырды және олардың SE 3000 жолаушылар тікұшасын жасауға көмектесті, ол Focke Achgelis Fa 223 "Drache" негізінде құрылған және 1948 жылы алғаш рет ұшты. 1950 жылы Вильгельмшавендегі Солтүстік Германия Автомобиль Компаниясында (Nordwestdeutscher Fahrzeugbau) конструктор болып жұмыс істеді. 1952 жылы Фокке және оның бұрынғы жобалау тобының басқа мүшелері Бразилияның Centro Técnico Aeroespacial (CTA) компаниясына, сол кезде әуе күштерінің техникалық орталығына, "Convertiplano" аталған конвертиплан жасау үшін жұмысқа қабылданды. Бұл жоба Фокке-нің Fa 269 жобасымен тығыз байланысты болды. Бұрын BMW компаниясында беріліс маманы болған Буссман да жұмысқа алынды. Convertiplano Supermarine Spitfire Mk 15 ұшағының фюзеляжы мен қанаттарын пайдаланып жасалды, бұл үлгі Аргентинаға сату мақсатымен жіберілген болуы мүмкін. Ұлыбритания бастапқыда таңдалған Armstrong Siddeley Double Mamba қозғалтқышын жеткізуден бас тартты, сондықтан конструкция өзгертіліп, Lockheed Constellation ұшағында қолданылған 2200 атты күшті Wright қозғалтқышы орнатылды. Салмақ пен дірілдің артуына байланысты беріліс жүйесі де қайта жасалды. Жобаға 40 жұмысшы мен 8 миллион АҚШ доллары жұмсалды, 300-ден астам сынақ ұшулар орындалды. CTA-да жұмыс істеген кезде Фокке 1954 жылдан бастап BF 1 Beija Flor (көлірқұс) екі орындық жеңіл тікұшасын жасады, ол 1959 жылдың 22 қаңтарында Сан-Жозе-дус-Кампус қаласында алғашқы ұшуын жасады. BF 1 конструкциясы Cessna CH 1 ұшағына ұқсас болды, ал 225 атты күшті Continental E225 қозғалтқышы алдыңғы бөлігінде орналасты, ал ротор осі алдыңғы орындықтардың арасынан тік бойымен өтті. Ашық конструкциялы құбырлы болаттан жасалған құйрық бөлімінде екі құйрық қанатшасы және кішкентай құйрық роторы орналасқан. BF 2 осы модельден жасалды және 1959 жылдың 1 қаңтарында алғаш рет ұшты, содан кейін ұзақ сынақ ұшулар жүргізілді, бірақ апат салдарынан зақымданып қалды. Содан кейін Beija Flor жобасы тоқтатылған деп есептеледі. 1961 жылы Borgward компаниясы банкрот болғаннан кейін Фокке Бремендегі Vereinigte Flugtechnische Werke және Deutsche Forschungsanstalt für Luft und Raumfahrt компанияларында кеңесші инженер болып жұмыс істеді. 1961 жылы Фокке "аэроғарыш саласына ерекше үлес қосқаны үшін" Deutsche Gesellschaft für Luft und Raumfahrt (Германияның Аэронавтика және Астронавтика қоғамы) ұйымының Людвиг Прандтль сыйлығымен марапатталды. Фокке 1979 жылдың 25 ақпанында Бремен қаласында қайтыс болды. 1993 жылы Фокке Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайындағы Халықаралық Әуе және Ғарыш Даңқы залына енгізілді.

On 1 September 1945, Focke signed a contract with the French company SNCASE and assisted in development of their SE 3000 passenger helicopter, which was based on the Focke Achgelis Fa 223 "Drache" and which first flew in 1948. In 1950, he worked as a designer with the North German Automobile Company (Nordwestdeutscher Fahrzeugbau) of Wilhelmshaven. In 1952, Focke and other members of his former design team were employed by Brazil's Centro Técnico Aeroespacial (CTA), at the time the air force's technical center, to develop a Convertiplane, the "Convertiplano", which drew heavily on Focke's wartime work on the Fa 269. Also recruited was Bussmann, a transmission specialist formerly of BMW. The Convertiplano was built using the fuselage and wings of a Supermarine Spitfire Mk 15, which was believed to be one delivered to Argentina as a sales example. Britain refused to supply the Armstrong Siddeley Double Mamba engine originally selected and the design was altered to accept a mid mounted 2200 hp Wright engine instead as used in the Lockheed Constellation, which necessitated a redesign of the transmission due to the increase in weight and vibration. Some 40 workers and US$8 million were devoted to the project, and more than 300 takeoffs were achieved. While working at the CTA Focke also developed the BF 1 Beija Flor (hummingbird) two seater light helicopter from 1954, which made its first flight at Sao Jose dos Campos on 22 January 1959. The BF 1 was similar in design to the Cessna CH 1, with a 225 hp Continental E225 engine in the nose and the rotor mast running vertically between the front seats. An open structure tubular steel tail boom carried a pair of tail surfaces and a small tail rotor. The BF 2 was developed from this and first flew on 1 January 1959, and performed an extended flight testing campaign until it was damaged in an accident. It is thought that further work on the Beija Flor was then abandoned. After Borgward collapsed in 1961, Focke became a consulting engineer with Vereinigte Flugtechnische Werke of Bremen and Deutsche Forschungsanstalt für Luft und Raumfahrt. Focke was awarded the Ludwig Prandtl Ring from the Deutsche Gesellschaft für Luft und Raumfahrt (German Society for Aeronautics and Astronautics) for "outstanding contribution in the field of aerospace engineering" in 1961. Focke died in Bremen on 25 February 1979. In 1993, Focke was inducted into the International Air & Space Hall of Fame at the San Diego Air & Space Museum.