Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвияның бұрынғы валютасы
Former currency of Latvia
Латвия латы (көпше: лати, көпше жалқы септік: лату, екінші латы латы ISO 4217 валюта коды: LVL) 1922 жылдан 1940 жылға дейін және 1993 жылдан 2014 жылдың 1 қаңтарында евроға ауыстырылғанға дейін Латвияның валютасы болды. Латтың еуромен бірге айналымда болған екі апталық кезең 2014 жылдың 14 қаңтарында аяқталды. Ол 100 сантимге (бірлік: сантим; француз тілінен алынған centime) бөлінді, сантим сомасынан кейін «s» әрпімен қысқартылды. Латвия латы Латвия мәдениетінің қанонындағы 99 жазбаның бірі ретінде танылды.
The Latvian lats (plural: lati, plural genitive: latu, second Latvian lats ISO 4217 currency code: LVL) was the currency of Latvia from 1922 until 1940 and from 1993 until it was replaced by the euro on 1 January 2014. A two week transition period during which the lats was in circulation alongside the euro ended on 14 January 2014. and was subdivided into 100 santīmi (singular: santīms; from French centime), abbreviated as an s after the santīm amount. The Latvian lats has been recognized as one of the 99 entries of the Latvian Culture Canon.
Бірінші лат, 1922-1940
Алғашқы лат (символ: ℒ︁𝓈) алғаш рет 1922 жылғы 3 тамызда енгізілді, ол бірінші латвиялық рубльді 1 ℒ︁𝓈 = 50 Rbls бағамымен алмастырды. Лат енгізілгеннен бастап 1936 жылғы 28 қыркүйекке дейін алтын стандартымен байланысты болды, содан кейін 1 £ = 25,22 ℒ︁𝓈 бағамы бойынша британдық фунт стерлингке бекітілді. Алайда, фунт әлі де стандартты сақтағандықтан, 1940 жылға дейін белгілі бір байланыс сақталды. 1940 жылғы 17 маусымда Латвия КСРО тарапынан оккупацияланды. Латвия банкі таратылып, 10 қазанда Латвия Республикалық Мемлекеттік банкімен алмастырылғаннан кейін, 1940 жылғы 25 қарашада совет рублі латпен бірге, тең бағамен енгізілді, бірақ рубльдің нақты ақша құны латтың шамамен үштен бірін құрады. Осылайша, 1940 жылғы маусымнан қарашаға дейін латтың құнын төмендету үшін жалақы мен бағалар біртіндеп көтерілді. Совет оккупациялық қызметкерлері КСРО-ға жіберген тауарлардың ағынын азайту үшін, жаңа айырбас бағамын пайдаланып, әртүрлі тауарларға сатып алу лимиттері енгізілді. Кеңес билігі бастапқыда латты жоймауға уәде бергенімен, ол 1941 жылғы 25 наурызда сағат 13:05-те ескертусіз айналымнан алынды, сонымен бірге 1000 ℒ︁𝓈-тан асатын барлық салымдар мемлекеттендірілді. Оккупация басталған кезде латвиялық алтын, күміс және валюта резервтерінің бір бөлігі Мәскеуге жіберілді.
The first lats (symbol: ℒ︁𝓈) was first introduced on 3 August 1922, replacing the first Latvian ruble at a rate of ℒ︁𝓈 1 = Rbls 50. The lats was pegged against the gold standard from its introduction until 28 September 1936, when it was pegged against the British pound sterling at a rate of 1 £ = 25,22 ℒ︁𝓈. However, as the pound still retained the standard, a link of sorts existed until 1940. On 17 June 1940, Latvia was occupied by the USSR. After the dismantling of the Bank of Latvia and its replacement with the Latvia Republican Office of the Gosbank on 10 October, the Soviet ruble was introduced alongside the lats on 25 November 1940 at par, although the real monetary value of the ruble was about a third of the lats. Thus both wages and prices were gradually raised to devalue the lats from June to November 1940. To lessen the effect of the exodus of goods sent by Soviet occupational personnel to the USSR, taking advantage of the new exchange rate, buyer limits for various goods were introduced. Although the Soviet authorities initially pledged not to abolish the lats, it was taken out of circulation without prior warning at 13:05 on 25 March 1941, simultaneously nationalising all deposits larger than ℒ︁𝓈 1000. A part of the Latvian gold, silver and currency reserves were sent to Moscow at the start of the occupation.
Монеталар
Монеталар 1, 2, 5, 10, 20 және 50 сантиму, 1 лей, 2 лей және 5 лей номиналымен шығарылды. 1, 2 және 5 номиналды монеталар қоладан (Cu, Sn, Zn) жасалған, 10, 20 және 50 номиналды монеталар никельден жасалған, ал 1 лей және одан жоғары номиналды монеталар күмістен соғылды, олардың тазалығы 83,5 пайызды құрады.
Coins were issued in denominations of 1, 2, 5, 10, 20 and 50 santīmu, ℒ︁𝓈 1, ℒ︁𝓈 2 and ℒ︁𝓈 5. The 1s, 2s and 5s were in bronze (Cu, Sn, Zn), the 10s, 20s and 50s were nickel, while coins of ℒ︁𝓈 1 and above were struck in silver, with a purity of 83,5 percent.
Банкноттар
Латвия банкі 1922 жылдан бастап 20, 25, 50, 100 және 500 лат теңгелері номиналында банкноттар шығарды. Олар сондай-ақ, жаңа номиналымен басылған 500 рубльдік 10 лат банкноттарын шығарды. Үкімет 1925 жылдан бастап 5, 10 және 20 лат номиналындағы валюталық банкноттарды шығарды.
The Latvian Bank issued notes from 1922 in denominations of ℒ︁𝓈 20, ℒ︁𝓈 25, ℒ︁𝓈 50, ℒ︁𝓈 100 and ℒ︁𝓈 500. They also issued ℒ︁𝓈 10 notes which were 500 ruble notes overprinted with the new denomination. The government issued currency notes from 1925 in denominations of ℒ︁𝓈 5, ℒ︁𝓈 10 and ℒ︁𝓈 20.
Екінші лат, 1993-2013 жылдар
1993 жылдың 5 наурызында лат валютасы қайтадан енгізілді, бұл латвия рублін алмастырды. Рубль 1994 жылдың 30 маусымына дейін айналыста болып, қолданыста болды, 200 латвия рублі 1 латқа тең болды. Алғашқы болып 5 латтық банкнота енгізілді, ал соңғы банкнота – 1998 жылдың 20 шілдесінде 500 латтық банкнота. 2014 жылдың 1 қаңтарында лат 0,702804 латтың 1 евроға теңесу бағамымен евроға алмастырылды. Екінші латтарды Латвия Банкінің Ригадағы кассалық кеңсесінде ресми бағам бойынша евроға айырбастауға болады. 2014 жылдың қаңтарында айналысы тоқтағанға дейін лат, номиналды құны бойынша Кувейт динары, Бахрейн динары және Оман риалынан кейін төртінші ең жоғары құнды валюта бірлігі болды. 500 латтық банкнота 10 000 долларлық Бруней/Сингапур доллары банкнотынан және 1000 швейцар франкі банкнотынан кейін әлемдегі үшінші ең құнды банкнота еді. Мальта лирасының 2008 жылдың 1 қаңтарында алынып тасталғаннан кейін лат еуропалық валюталардың ең жоғары құндысы болды.
The lats was reintroduced on 5 March 1993, replacing the Latvian ruble, which continued to circulate and kept validity until and including 30 June 1994 at a rate of LR 200 being equivalent to Ls 1. The Ls 5 banknote was introduced first, and the last banknote to be introduced was the Ls 500 banknote on 20 July 1998. The lats was replaced on 1 January 2014 by the Euro, at the rate of Ls 0.702804 to €1. The second lats can be exchanged to euros at the official rate at the Bank of Latvia's cashier's office in Riga. Until the end of its circulation in January 2014, lats was the fourth highest valued currency unit per face value, after the Kuwaiti dinar, Bahraini dinar, and the Omani rial. The Ls 500 note was the world's third most valuable banknote after the $10,000 Brunei/Singaporean dollar note and the 1,000 Swiss franc note. With abolition of Maltese lira on 1 January 2008, lats became the most valued European currency.
Монеталар
Монеталар 1s, 2s, 5s, 10s, 20s және 50s, Ls 1 және Ls 2 номиналдарында шығарылды. Тізімдегі стандартты монеталардан және коллекционерлерге арналған монеталардан басқа, келесі монеталар да шығарылды: үш естелік айналым монетасы Ls 2, Ls 10 және Ls 100 номиналында (соңғы екеуі тиісінше күміс және алтын), Ls 100 алтын құйма монетасы және 2004 жылдан 2013 жылға дейін жылына екі рет, ал 2001 және 2003 жылдары бір рет шектеулі дизайнды Ls1 монеталар сериясы шығарылды. Бастапқы стандартты Ls 2 монетасы 1992 жылы бір рет ғана шығарылды, ол 6 граммдық мыс-никель монета және диаметрі 24,35 мм болды. 1999 жылдан бастап, айналымда жалған монеталардың пайда болуына байланысты, төмендегі екі металлдан жасалған монетамен ауыстырылды. Стандартты монеталарды Гунарс Лусис және Янис Струпулис жасаған. Қазіргі стандартты сериясы Сурет Құны Еуромен құны (€) Құрамы Диаметрі Салмағы Шеті Шығарылған жыл Сипаттамасы 1 s €0.014 Темірге жабысқан мыс 15.65 мм 1.60 г Тік 1992, 1997, 2003, 2005, 2007, 2008 Аверс: Латвияның кіші гербі, «LATVIJAS REPUBLIKA» деген жазу және шығарылған жылы. Реверс: номиналы, этнографиялық күн орнаменттары, бес аркамен біріктірілген, ол бір жұмыс күнін бейнелейді. 2 s €0.028 Темірге жабысқан мыс 17.00 мм 1.90 г 1992, 2000, 2006, 2007, 2009 5 s €0.071 Мыс/никель/мырыш қорытпасы 18.50 мм 2.50 г Тік 1992, 2006, 2007, 2009 Аверс: Латвияның кіші гербі, «LATVIJAS REPUBLIKA» деген жазу және шығарылған жылы. Реверс: номиналы, этнографиялық күн орнаменттары, бес аркамен біріктірілген, ол бір жұмыс күнін бейнелейді. 10 s €0.142 Мыс/никель/мырыш қорытпасы 19.90 мм 3.25 г 1992, 2008 20 s €0.285 Мыс/никель/мырыш қорытпасы 21.50 мм 4.00 г 1992, 2007, 2009 50 s €0.711 Мыс/никель қорытпасы 18.80 мм 3.50 г Тік 1992, 2007, 2009 Аверс: Латвияның кіші гербі, «LATVIJAS REPUBLIKA» деген жазу және шығарылған жылы. Реверс: латыш орманды бейнелейтін қарағай бүршігі және номиналы, көлденең сызықпен бөлінген. Шеті: тік. Ls 1 €1.423 Мыс/никель қорытпасы 21.75 мм 4.80 г Жалпақ және жазу: LATVIJAS BANKA ♦ LATVIJAS BANKA ♦ 1992, 2007, 2008 Аверс: Латвияның үлкен гербі, «LATVIJAS REPUBLIKA» деген жазу және шығарылған жылы. Реверс: Латвия суларын бейнелейтін секіретін лосось және номиналы. Ls 2 €2.846 Ішкі: Мыс/никель/мырыш қорытпасы Сыртқы: Мыс/никель қорытпасы 26.30 мм (ішкі: 18.21 мм) 9.50 г (ішкі: 4.50 г, сақина: 5.00 г) Тік және жазу: LATVIJAS BANKA ♦ LATVIJAS BANKA ♦ 1999, 2003, 2009 Аверс: Латвияның үлкен гербі, ал сақинада «LATVIJAS REPUBLIKA» деген жазу және шығарылған жылы. Реверс: Латвия ауылдық жерін бейнелейтін сиыр және номиналы. Монеталардың салыстырмалы көлемі
Coins were issued in denominations of 1s, 2s, 5s, 10s, 20s and 50s, Ls 1 and Ls 2. Besides standard coins in the list below and coins for collectors, the following coins were also issued: three commemorative circulation coins were issued in denominations of Ls 2, Ls 10 and Ls 100 (the latter two of which were, respectively, silver and gold), a Ls 100 gold bullion coin, and a series of limited design Ls1 coins twice a year from 2004 to 2013, and once in 2001 and 2003. The initial standard Ls 2 coin was issued only once in 1992, it was a copper nickel coin of 6g and measured 24.35mm in diameter. It was gradually replaced in circulation from 1999 with the below bimetallic coin due to counterfeiting issues. The standard coins were designed by Gunārs Lūsis and Jānis Strupulis. Current standard series Image Value Value in euros (€) Composition Diameter Weight Edge Issued Description 1 s €0.014 copper clad iron 15.65 mm 1.60 g Smooth 1992, 1997, 2003, 2005, 2007, 2008 Obverse: The small coat of arms of Latvia, inscription LATVIJAS REPUBLIKA and the date of issue. Reverse: denomination, ethnographic sun ornaments joined by five arches symbolizing a day of work. 2 s €0.028 copper clad iron 17.00 mm 1.90 g 1992, 2000, 2006, 2007, 2009 5 s €0.071 copper / nickel / zinc alloy 18.50 mm 2.50 gSmooth 1992, 2006, 2007, 2009Obverse: The small coat of arms of Latvia, inscription LATVIJAS REPUBLIKA and the date of issue. Reverse: denomination, ethnographic sun ornaments joined by five arches symbolizing a day of work. 10 s €0.142 copper / nickel / zinc alloy 19.90 mm 3.25 g 1992, 2008 20 s €0.285 copper / nickel / zinc alloy 21.50 mm 4.00 g 1992, 2007, 2009 50 s €0.711 copper / nickel alloy 18.80 mm 3.50 g Reeded 1992, 2007, 2009 Obverse: The small coat of arms of Latvia, inscription LATVIJAS REPUBLIKA and the date of issue. Reverse: pine sapling, which symbolizes Latvian forests and the denomination, separated by a horizontal line. Edge: reeded. Ls 1 €1.423 copper / nickel alloy 21.75 mm 4.80 g Plain and lettering: LATVIJAS BANKA ♦ LATVIJAS BANKA ♦ 1992, 2007, 2008 Obverse: The large coat of arms of Latvia, inscription LATVIJAS REPUBLIKA and the date of issue. Reverse: leaping salmon, which symbolizes the waters of Latvia, and denomination. Ls 2 €2.846 Inner: copper / nickel / zinc alloyOuter: copper / nickel alloy 26.30 mm(inner: 18.21 mm) 9.50 g(inner: 4.50 g, ring: 5.00 g) Reeded and lettering: LATVIJAS BANKA ♦ LATVIJAS BANKA ♦ 1999, 2003, 2009 Obverse: The large coat of arms of Latvia, and on the ring inscription LATVIJAS REPUBLIKA and the date of issue. Reverse: A cow, which symbolizes the Latvian countryside, and denomination. Relative size of coins
Банкноттар
Барлық банкноттардың мөлшері 130 × 65 мм. Олар Германиядағы Giesecke & Devrient GmbH баспасында басылған, ал дизайнын Иммантс Жоджикс және Валдис Ошиньш жасаған. Қазіргі сериядағы Кескін Құны Еуромен (€) бағасы Негізгі түсі Сипаттама Алдыңғы жағы Артқы жағы Алдыңғы жағы Артқы жағы Ls 5 €7.11 Жасыл Емен ағашы, күн орнамасының фоны Ағаштан ойылған күннің бейнесі Ls 10 €14.23 Күлгін Даугава өзенінің иілімдері (Daugavas loki) Латвия брошы (sakta) Ls 20 €28.46 Қоңыр Дәстүрлі шаруа қожалығы Тоқылған зығыр матасы (dreļļu үлгісі) Ls 50 €71.14 Көк Желкенді кеме Кілттер (Риганың тарихи мөрі), Рига бекіністерінің картасы Ls 100 €142.29 Қызыл Кришьянис Баронис Лильварде белдеуі (Lielvārdes josta) Ls 500 €711.44 Сұр Латвиялық халық қызы Әшекейлі қола тәждер
All banknotes are 130 × 65 mm in size. They were printed by Giesecke & Devrient GmbH in Germany and were designed by Imants Žodžiks and Valdis Ošiņš. Current Series Image Value Value in euros (€) Main Colour Description Obverse Reverse Obverse Reverse Ls 5 €7.11 Green Oak tree, sun ornament background Woodcarving of a sun on a distaff Ls 10 €14.23 Purple Bends of the River Daugava (Daugavas loki) Latvian brooch (sakta) Ls 20 €28.46 Brown Traditional homestead Woven linen (dreļļu pattern) Ls 50 €71.14 Blue Sailing ship Keys (Historical seal of Riga), Riga fortifications map Ls 100 €142.29 Red Krišjānis Barons Lielvārde Belt (Lielvārdes josta) Ls 500 €711.44 Grey Latvian folk maid Ornamental bronze crowns