Ирландиядағы ЮНЕСКО мұрасы – Скеллиг Майкл аралы. Тарихы, геологиясы, шаңқай орны және әдемі табиғаты туралы біліңіз. Скеллиг Бэг туралы да ақпарат бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ЮНЕСКО мұрасы болып саналатын Керри жағалауындағы арал, Ирландия
UNESCO heritage island off coast of Kerry, Ireland
Скелиг Майкл (Sceilg Mhichíl), сондай-ақ Ұлы Скелиг (link=no), Ирландияның Керри округіне қарасты Айверах түбегінің батысында орналасқан екі шыңды тік жар. Арал бас періште Михаилдың құрметіне аталған, ал "Skellig" сөзі ирланд тіліндегі sceilig сөзінен шыққан, ол "тас сынығы" дегенді білдіреді. Оның екінші аралы, Кіші Скелиг (Sceilig Bheag), кішкентай және қолжетімсіз (қонуға тыйым салынған). Екі арал шамамен 374–360 миллион жыл бұрын тау пайда болу кезеңінде, Макгилликудди Рикс тау тізбегімен бірге пайда болған. Кейіннен, су деңгейінің көтерілуінен олар материктен бөлініп қалды. Скелиг Майкл шамамен тасқаптасқан жыныстардан тұрады, оның ең биік нүктесі, "Түйе белдеуі" деп аталатын жер, теңіз деңгейінен 217,63 метр биіктікте орналасқан. Арал екі шыңымен және олардың арасындағы аңғармен (Христос Седл деп аталады) ерекшеленеді, бұл оның ландшафтын тік және жарамсыз етеді. Ол 6-шы мен 8-ші ғасырлар аралығында салынған гаэль монастырімен және оның фаунасымен әйгілі – гагарлар, тупиктер, қалыңтүсті шағалалардың колониясы және шамамен елу күлгін иттіктер. Арал археологтар үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі монастырлық қоныс өте жақсы сақталған. Монастырь Христостің Седлінен 128,63 метр, ал ту оралатын жер теңіз деңгейінен 36,58 метр биіктікте орналасқан. Монастырьға үш қону орнынан жоғары көтерілетін, тар және тік тас баспалдақтармен жетуге болады. Оңтүстік шыңындағы усақ үйге қауіпті жолмен жетуге болады және ол көпшілікке жабық. Материктен өтудің көбінесе қиындығы мен қону орындарының ашық болуына байланысты, аралға тек жаз айларында ғана баруға болады. ЮНЕСКО 1996 жылы Скелиг Майклды Дүниежүзілік мұра ретінде таныды.
Skellig Michael (Sceilg Mhichíl ), also called Great Skellig (link=no ), is a twin pinnacled crag west of the Iveragh Peninsula in County Kerry, Ireland. The island is named after the archangel Michael, with "Skellig" derived from the Irish language word sceilig, meaning a splinter of stone. Its twin island, Little Skellig (Sceilig Bheag), is smaller and inaccessible (landing is not permitted). The two islands rose c. 374–360 million years ago during a period of mountain formation, along with the MacGillycuddy's Reeks mountain range. Later, they were separated from the mainland by rising water levels. Skellig Michael consists of approximately of rock, with its highest point, known as the Spit, 217.63 m above sea level. The island is defined by its twin peaks and intervening valley (known as Christ's Saddle), which make its landscape steep and inhospitable. It is best known for its Gaelic monastery, founded between the 6th and 8th centuries, and its variety of inhabiting species, which include gannets, puffins, a colony of razorbills and a population of approximately fifty grey seals. The island is of special interest to archaeologists, as the monastic settlement is in unusually good condition. The monastery is situated at an elevation of , Christ's Saddle at 128.63 m, and the flagstaff area at 36.58 m above sea level. The monastery can be approached by narrow and steep flights of stone steps which ascend from three landing points. The hermitage on the south peak contains a dangerous approach and is largely closed to the public. Because of the often difficult crossing from the mainland and the exposed nature of the landing spots, the island is accessible only during summer months. UNESCO designated Skellig Michael a World Heritage Site in 1996.
Этимология
"Skellig" сөзі көне ирланд сөзі sceillec-тен туындайды, ол "кішкентай немесе тік тасты аймақ" деп аударылады. Бұл сөз ирланд жер-атауларында сирек кездеседі және Бунскеллиг (Корк округі) және Глендалоудағы Темпл на Скеллиг шіркеуі сияқты бірнеше жерлерде ғана қолданылады. Бұл сөздің ескі норвег тілінен шыққан болуы мүмкін, skellingar ("құбылып тұрғандар") деген мағынаны білдіреді. Аралдың ертедегі, бірақ сирек қолданылатын баламалы ирландша атауы – Гласкарриг ("жасыл тас"). Скеллигтерге қатысты алғашқы мәлімдеме ирланд жылнамаларында кездеседі: шамамен б.з.д. 1400 жылы болған кеме апаты туралы айтылады, оның себебін ирланд мифологиясындағы мистикалық тайпа – Туатха Де Дананн жасатқан деседі. Аңыз бойынша, Миль Эспайнның ұлы Ирр (кейде Ирландияны отарлаумен байланыстырылады) Иберия түбегінен келе жатып суға батып, аралға жерленген. Дейре Домхайн ("Әлемнің патшасы") шамамен 200 жылы жақын жердегі Вентриде Фионн мак Камхайлдың әскеріне шабуыл жасамас бұрын сол жерде болған. 8-немесе 9-ғасырға жататын мәтінде Батыс Мунстердің патшасы Дуагтың 5-ғасырда Кашель патшаларымен туған жанжалдан кейін "Сселлекке" қашқаны жазылған, алайда оқиғаның тарихи нақтылығы әлі дәлелденбеген. Басқа ерте деректер Лебор Габала Эренн және Каф Финтраганың повестьтік прозасында, сондай-ақ Таллахттың ортағасырлық мартирологиясында кездеседі.
The word "Skellig" derives from the old Irish word sceillec, which translates as "small or steep area of rock". The word is unusual in Irish placenames, and appears only in few other instances, including Bunskellig, County Cork, and the Temple na Skellig church in Glendalough, County Wicklow. It may be of Old Norse origin, from the word skellingar ("the resounding ones"). An early but rarely used alternative Irish name for the island is Glascarraig ("the green rock"). The first known reference to the Skelligs appears in the Irish annals; a retelling of a shipwreck occurring around 1400 BC, said to have been caused by the Tuatha Dé Danann, a supernatural race in Irish mythology. According to legend, Irr, son of Míl Espáine (who is sometimes credited with the colonisation of Ireland), was travelling from the Iberian Peninsula, but drowned and was buried on the island. Daire Domhain ("King of the World") is said to have stayed there c. 200 AD before attacking Fionn mac Cumhaill's army in nearby Ventry. A text from the 8th or 9th century records that Duagh, King of West Munster, fled to "Scellecc" after a feud with the Kings of Cashel sometime in the 5th century, although the historicity of the event has not been established. Other early mentions include in the narrative prose of the Lebor Gabála Érenn and Cath Finntrágha, as well the medieval Martyrology of Tallaght.
География
Скелиг Майкл – Керри округіне қарасты Айверах түбегіндегі Атлантика жағалауындағы тік, пирамида пішіндес, тіршілікке жарамсыз жартас. Ол Болус басшысының батыс-солтүстігінде, Сент-Финиан шығанағының оңтүстік шетінде орналасқан. Оның егіз аралы Кіші Скелиг құрлыққа шамамен бір шақырымдай жақын және тік жартастарының тіршілікке жарамсыздығынан одан да қиын өмір сүруге жарайды. Кішкентай Леммон Рок аралы құрлыққа одан да жақын орналасқан. Жақын маңдағы Пфин аралы да теңіз құстарының қоныс ететін жері. Скелигтер, сондай-ақ кейбір Бласкет аралдарымен бірге, Исландияны есептемегенде, Ирландия мен Еуропаның ең батыс бөлігін құрайды. Арал екі шыңмен сипатталады: монастырь салынған солтүстік-шығыс шыңы (теңіз деңгейінен 185 метр биіктікте) және ермитаж орналасқан оңтүстік-батыс нүктесі (теңіз деңгейінен 218 метр биіктікте). Бұл биіктіктер халық арасында «Мәсіхтің еріні» деп аталатын ойыстың екі жағында орналасқан.
Skellig Michael is a steep pyramidal rugged rock (or "crag") of on the Atlantic coast off the Iveragh peninsula of County Kerry. It is west north west of Bolus Head, at the southern end of Saint Finian's Bay. Its twin island, Little Skellig, is a mile closer to land, and far more inhospitable, because of its sheer cliff faces. The small Lemon Rock island is further inland. The nearby Puffin Island is another seabird colony. The Skelligs, along with some of the Blasket Islands, constitute the most westerly part of both Ireland and Europe excluding Iceland. The island is defined by its two peaks: the north east summit where the monastery is built (185 metres above sea level), and the south west point containing the hermitage (218 metres above sea level). These elevations reside on either side of a depression colloquially known as Christ's Saddle.
Геология
Аралдар көне қызыл құмтастан және қысылған тақтатастан тұрады. Олар 360-374 миллион жыл бұрын Макгилликуддидің Рикс және Каха тауларының көтерілуімен бірге пайда болды. Бұл Девон кезеңінде Ирландия үлкен құрлықтың бөлігі болғанда және экватордың оңтүстігінде орналасқанда болды. Аймақтың тау шыңдары мен аңғарларынан тұратын жер бедері 300 миллион жыл бұрын Герциний кезеңіндегі қатпарлану мен тау пайда болу кезеңінде қалыптасқан тік жарлармен сипатталады. Атлант мұхитының деңгейі көтерілгенде, Бантри шығанағы сияқты терең теңізтік ойыстар пайда болды және Скеллигс аралдары материктен бөлініп қалды. Тау жынысы өте қысымға ұшыраған және көптеген жарықтар мен жарылымдар бар. Айналасындағы аймақтарға қарағанда әлдеқайда нашар тау жынысынан тұратын, солтүстік-оңтүстік бағытындағы үлкен жарылым бойындағы эрозия нәтижесінде тау жынысының үлкен бөлігі бөлініп, Христос седлы (құбылысы) пайда болды. Аралдың тау жынысы жел мен судың әсерінен күшті ыдырауға ұшыраған. "Арықтау әйел" тасы аралдың ортасында, Христос седлының алдындағы көтеріліс бағытында, теңіз деңгейінен 121,92 метр биіктікте, шөпті жазықтықта орналасқан. Бұл аралдың жалғыз тегіс және құнарлы бөлігі, сондықтан ортағасырлық егін шаруашылығының іздерін сақтайды. Садлдан шыңға дейінгі жол "Мәсіх жолы" деп аталады, бұл атау альпинистерге қауіп төндіретінін көрсетеді. Бұл учаскедегі ерекшеліктерге "Құстың қанаты" шыңы, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан тас мұржа және "Әйелдердің қасіретінен тесілген тас" сияқты атаулары бар 14 тас айқыш кіреді. Одан әрі жоғары "Азап тасы" аймағы орналасқан, оның ішінде Спит станциясы бар – 1 метрлік сатылармен жақындалатын ұзын және тар тас фрагменті. Ортағасырлық шіркеудің қиратылысы төменде орналасқан және ескі монастырға дейін жетеді.
The islands are composed of Old Red Sandstone and compressed slate, and were formed between 360 and 374 million years ago, as part of the rising of the MacGillycuddy's Reeks and Caha Mountains mountains ranges. This occurred during the Devonian period when Ireland was part of a larger continental landmass and located south of the equator. The region's topography of peaks and valleys are characterised by steep ridges formed during the Hercynian period of folding and mountain formation some 300 million years ago. When the Atlantic ocean level rose, it created deep marine inlets such as Bantry Bay and left the Skelligs detached from the mainland. The rock is highly compressed and contains numerous fracture lines and jointing. As a result of erosion along a major north–south trending fault line containing bedrock much more brittle than that on surrounding areas, a large part of the rock broke away, resulting in Christ's Saddle, the depression between the peaks. The island's rock is deeply eroded through exposure to wind and water. The Wailing Woman rock lies in the centre of the island, on the ascent before the Christ's Saddle ridge, 121.92 m above sea level, on of grassland. It is the only flat and fertile part of the island, and thus contains traces of medieval crop farming. The path from the Saddle to the summit is known as the Way of the Christ, a nomenclature that reflects the danger presented to climbers. Notable features on this stretch include the Needle's Eye peak, a stone chimney above sea level, and a series of 14 stone crosses with names such as the "Rock of the Women's piercing caoine", further references to the harsh climb. Further up is the Stone of Pain area, including the station known as the Spit, a long and narrow fragment of rock approached by 2 feet (1 m) steps. The ruin of the medieval church is lower and approached before the older monastery.
Жағажайлар
Аралдың үш негізгі шығанағы – шығысында Соқыр Адам шығанағы, оңтүстігінде Кросс шығанағы және солтүстігінде Көк шығанақ. Әрқайсысын теңізден кіру үшін пайдалануға болады. Үшеуінің де жағалаудан жоғары қарай тасқа қашалған сатылары бар. Басты қону орны – шығыс жағындағы ойыста орналасқан Соқыр Адам шығанағы. Ол теңіз толқындары мен үлкен толқындарға ұшырайды, сондықтан жаз айларынан басқа уақытта жақындасу қиын. Шиғанақтағы пирс тік жартастың астында орналасқан және көптеген құстарға толы. Ол 1826 жылы Флагстафф деп аталатын жерден салынды және қазір пайдаланылмайтын маяққа апаратын кішкентай баспалдаққа жалғасады. Баспалдақ екіге бөлінеді, ең көне және көбінесе тасталған жол тікелей монастырға салады. Көк шығанақ – ең қиын қону орны және жылына орташа есеппен 20 күн ғана жақындасуға мүмкіндік береді. Жазушы Дес Лавелл аралдың қол жетімсіздігін атап, былай дейді: "Ежелгі монахтардың осы шұнақ шығанаққа баспалдақ салуға бел буғаны – сол кездегі ауа райының қазіргіден әлдеқайда жақсы болғанын көрсетеді".
The island's three main coves are Blind Man's Cove to the east, Cross Cove to the south and Blue Cove to the north. Each can be used as access points from the sea. All three have steps carved into the rock from their landing point to above sea level. The main landing cove is on the recesses of the eastern side; known as Blind Man's Cove, it is exposed to sea swells and high waves, making approach difficult outside the summer months. The bay's pier is positioned under a sheer cliff face, populated by large numbers of birds. It was built in 1826 from an area known as the Flagstaff and leads to a small stairway leading to the now disused lighthouse. The steps divide into two staircases, the earliest and largely abandoned path leading directly to the monastery. Blue Cove is the most difficult landing point and is only approachable on an average of 20 days per year. Noting the inaccessibility of the island, writer Des Lavelle observes that "the fact that the monks of old undertook the giant task of constructing a stairway to this bleak cove is a good argument that the weather conditions then were far better than now."
Экология
Скелиг Майкл ашық теңіз жартастарымен және үш шығанақпен шектеледі. Оның ішкі жағы көбінесе тік беткейдегі жұқа топырақтан тұрады, бірақ өсімдіктер теңіздің шашыраған суына ұшырайды. Дегенмен, материкке қарағанда экологиясы әлдеқайда бай; арал ретінде ол флора мен фаунаның алуан түрлеріне пана болады, олардың көптегені Ирландия үшін ерекше. Мұнда теңіз құстарының көптеген түрлері мекендейді, қазір аралдың мемлекеттік табиғат қорығы мәртебесімен қорғалады. Скелиг аралдары 1986 жылы құстардың ерекше түрлер мен популяциялық әртүрлілігін қамтитыны анықталғандықтан, ерекше қорғалатын аймақ ретінде танылды. Аралда қара құрлы қасқырлардың ұялары бар. Басқа қызықты құстарға фулмарлар, Манкс шыршылары (Puffinus puffinus), дауыл құстары, ақ деңіз құстары, киттивейктер, гаймолар және Атлантикалық пуффиндер жатады. Жқында ғана аралда ешкілер өмір сүрді, сонымен қатар қоян мен үй тышқандары да кездеседі, бұл екеуі де салыстырмалы түрде жақында, шамамен 19 ғасырда маяк күзетшілерімен әкелінген болуы мүмкін. Сұр итбалықтар аралдың жартастарында демалады.
Skellig Michael is lined by exposed sea cliffs and three bays. Its inland is mostly of thin soil on steep ground, with patches of vegetation which are, however, exposed to sea spray. Nonetheless, it has an ecology far more diverse than on the mainland; as an island, it provides sanctuary to wide varieties of flora and fauna, many of which are unusual to Ireland. It contains a large range of seabirds, now protected by the island's status as a nature reserve owned by the state. The Skellig Islands were classified as a Special Protection Area in 1986 when they were recognised for containing an unusually large variety and population of birds. The island hosts eyries for peregrine falcons. Other birds of interest include fulmars, Manx shearwaters (Puffinus puffinus), storm petrels, gannets, kittiwakes, guillemots and Atlantic puffins. A herd of goats lived on the island until recently, and it supports a population of rabbits and house mice, both relatively recent introductions, probably introduced in the 19th century by lighthouse attendants. Grey seals haul out on the island's ledges.
Монастырь
Геллдік христиан монахтары Скеллиг-Михаэльде 6-8 ғасырлар аралығында монастырь салған. Керридегі көптеген ерте христиандық орындар сияқты, оны 6 ғасырдың басында әулие Фионан құрған делінеді, бірақ тарихшылар бұл пікірге күмәнді қарады. Ирландияның оңтүстік-батыс жағалауындағы көптеген аралдарда ерте христиан монастырьлары болған; бұл аймақ оқшаулығымен және құрылысқа қолданылатын тастың көптігімен ерекшеленген. Айверах және Дингл түбектерінде монастырьлар шоғырланған. Аралдағы монахтық өмірге қатысты ең алғашқы нақты мәлімет – 8 ғасырдағы «Скелигтен Суибини» қайтыс болды деген жазба. Төрт жазбашының жылнамалары 9-11 ғасырлар аралығында Скеллиг аралдарында болған оқиғаларды баяндайды. Жылнамаларда 823 жылы викингтердің шабуылы туралы айтылады: «Скелигті бұтқа табынушылар тонады, ал Эйтгал [игумен] тұтқынға алынып, аштықтан қайтыс болды». 838 жылы викингтер тағы да шабуыл жасап, Скеллиг, Кенмаре және Иннисфаллен аралдарындағы шіркеулерді тонады. Баллинскеллигс аббаттығы 950 жылы, Блатмах Сцеилик қайтыс болған жылы құрылды. Соңында, жылнамаларда 1040 жылы Сцелиц Михильдің Аедх қайтыс болғаны жазылған. Монастырьда бір уақытта он екіден астам монах пен игумен болған деп есептеледі. Ол 12-ғасырдың соңына немесе 13-ғасырдың басына дейін үздіксіз қоныстанды және қазіргі заманға дейін қастерлі орын болып сақталды. Аралдағы монахтардың тамақтануы материктегі монахтардың тамақтануынан едәуір өзгеше болды. Астық өсіруге қолайлы жер аз болғандықтан, көкөніс бақтары монахтық өмірдің маңызды бөлігі болды. Қажеттілік тудырғандықтан, балық, аралдарда ұялайтын құстардың еті мен жұмыртқасы негізгі тағамдарға жатты. Бұл орынды тастау себептерінің арасында Скеллиг-Михаэль айналасындағы климаттың суынуы, дауылдарға бейімделуі, викингтердің шабуылдары және Ирландия шіркеуінің құрылымындағы өзгерістер болуы мүмкін. Бұл факторлардың жиынтығы қауымды аралды тастап, Баллинскеллигс аббаттығына көшуге итерген болуы керек. Бұл көшуді 12-ғасырдың соңында Камбро-нормандық дін қызметкері және тарихшы Жиральдус Камбренсис жазған, ол монахтар континенттегі жаңа орынға көшкенін айтқан. Бұл орын ең болмағанда 1044 жылы (Сцеликалық Михильдің Аедх қайтыс болғаны тіркелген кезде) Архангел Михаилға арналған. Алайда, бұл арналу 950 жылы болған болуы мүмкін, сол кезде монастырьға жаңа шіркеу қосылды (әдетте арналуды белгілеу үшін жасалады) және Киелі Михаил шіркеуі деп аталды. Аралды әйгілі жыланды өлтірген Михаилге арнауы мүмкін, бұл Святой Патрикпен байланысты. 13-ғасырға жататын неміс деректерінде Скелигтің Патрик пен Ирландияны мазалаған улы жыландар арасындағы соңғы шайқас орны болғаны айтылады. Скеллиг-Михаэль 16-ғасырдың басында паломниктердің баруға таңдаған орыны болды.
Gaelic Christian monks founded a monastery on Skellig Michael sometime between the 6th and 8th centuries. Like many early Christian sites in Kerry, it is said to have been founded by Saint Fionán in the early 6th century, though this is doubted by historians. Many of the islands off the south west coast of Ireland have early Christian monasteries; the region was favoured because of its isolation and the abundance of rock for building. There are a concentration of monasteries off the Iveragh and Dingle peninsulas. The first definite reference to monastic activity on the island is a record of the death of "Suibhini of Skelig" dating from the 8th century. The Annals of the Four Masters detail events at the Skelligs between the 9th and 11th centuries. The annals record a Viking attack in 823, when "Skellig was plundered by the heathen and Eitgal [the abbot] was carried off and he died of hunger". The Vikings again attacked in 838, sacking churches at Skellig, Kenmare, and Innisfallen Island. The Augustinian abbey in Ballinskelligs was founded in 950, the same year that Blathmhac of Sceilic died. Finally, the annals mention the death of Aedh of Scelic Mhichíl in 1040. It has been estimated that no more than twelve monks and an abbot lived at the monastery at any one time. It was continuously occupied until the late 12th or early 13th century and remained a site for pilgrimage through to the modern era. The diet of the island monks was somewhat different from that of those on the mainland. With less arable land available to grow grain, vegetable gardens were an important part of monastic life. Of necessity, fish and the meat and eggs of birds nesting on the islands were staples. Theories for the site's abandonment include that the climate around Skellig Michael became colder and more prone to storms, Viking raids, and changes to the structure of the Irish Church. Probably a combination of these factors prompted the community to abandon the island and move to the abbey in Ballinskelligs. The move was recorded by the Cambro Norman cleric and historian Giraldus Cambrensis at the end of the 12th century when he wrote that the monks had moved to a new site on the continent. The site had been dedicated to Saint Michael the Archangel by at least 1044 (when the death of Aedh of Scelic Mhichíl is recorded). However, this dedication may have occurred as early as 950, around which time a new church was added to the monastery (typically done to mark a consecration) and named Saint Michael's Church. The island may have been dedicated to Saint Michael, the legendary slayer of serpents, based on a link to Saint Patrick. A 13th century German source claims that Skellig was the location of the last battle between Patrick and the venomous snakes that plagued Ireland. Skellig Michael was a regular destination for pilgrims by the early 16th century.
Монастырьдан кейінгі
Скеллиг Майкл 1578 жылы Елизавета I жүргізген реформацияның нәтижесінде Баллинскеллигс аббаттығы таратылғанға дейін католик канондарының тұрақты иелігінде болды. Аралдардың меншік құқығы Батлер отбасына (жыл сайын "екі бүркіт және қауырсын қауырсынының белгілі бір мөлшерін" жалға алу шартымен) өтті және 1820-ші жылдардың басына дейін олардың қолында болды. Одан кейін Дублин портын сақтау және жақсарту корпорациясы (Ирландия шамдарының комиссарларының алдыңғысы) аралды Уотервиллдегі Джон Батлерден 500 фунт стерлингке міндетті түрде сатып алды. Корпорация аралдың Атлантика жағында екі маяк және оларға қосымша тұрғын үйлер салды, барлық құрылыс 1826 жылы аяқталды. 1871 жылы Лорд Данравен «Ирландия сәулеті туралы жазбаларында» аралдың алғашқы толық археологиялық зерттеуін жасады. Монастырды сипаттай келе, ол былай деді: «Бұл орын соншалықты қасиетті және қайғылы, оған тек қана паломниктер мен тәубешілер ғана кіруі керек. Жалғыздық сезімі, жоғарыдағы ұлы аспан және төмендегі теңіздің үздірілмейтін, бірқалыпты қозғалысы жанды құлатып жіберуі мүмкін, егер жан осылармен үйлесім таппаса». Ол маяк жобасына жағымсыз пікір білдірді және олардың өзгерістерін «1838 жылы наразылық тудырған заманауи қабырғаларды салған маяк жұмысшыларына» жатқызды. 1880 жылы Қоғамдық жұмыстар басқармасы аралды сатып алудан бұрын (маяктар мен олармен байланысты құрылымдарды қоспағанда) Ирландия шамдарының комиссарларынан монастырь қалдықтарын қамқорлығына алды. Скеллиг Майкл 1996 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Ескерткіштер мен орындарды қорғау халықаралық кеңесі (Дүниежүзілік мұра комитетінің кеңесші органы) Скеллиг Майклды «өте жоғары әмбебап құндылығы бар» және «ертедегі діни қоныстың бірегей мысалы» деп сипаттады, сонымен қатар осы орынның «ерекше ортасы» нәтижесінде сақталғанын және «Солтүстік Африка, Таяу Шығыс және Еуропаның көп бөлігіне тән христиандық монахтығының шегін ешбір орын сияқты көрсете алуын» атап өтті.
Skellig Michael remained in the possession of the Catholic Canons Regular until the dissolution of Ballinskelligs Abbey in 1578, a result of the reformation by Elizabeth I. Ownership of the islands passed to the Butler family (for rental of "two hawks and a quantity of puffin feathers yearly"), with whom it stayed until the early 1820s when the Corporation for Preserving and Improving the Port of Dublin (predecessor to the Commissioners of Irish Lights) purchased the island for £500 from John Butler of Waterville in a compulsory purchase order. The corporation constructed two lighthouses on the Atlantic side of the island, and associated living quarters, all of which was completed by 1826. In 1871, Lord Dunraven, in his Notes on Irish Architecture, made the first comprehensive archaeological survey of the island. Describing the monastery, he wrote "the scene is one so solemn and so sad that none should enter here but the pilgrim and the penitent. The sense of solitude, the vast heaven above and the sublime monotonous motion of the sea beneath would oppress the spirit, were not that spirit brought into harmony." He was less charitable of the lighthouse project and described their alterations as attributed to "the lighthouse workmen who in 1838, built some objectionable modern walls". The Office of Public Works took the remains of the monastery into guardianship in 1880, before purchasing the island (with the exception of the lighthouses and associated structures) from the Commissioners of Irish Lights. Skellig Michael was made a World Heritage Site in 1996. The International Council on Monuments and Sites (an advisory body of the World Heritage Committee) described Skellig Michael as of "exceptional universal value", and a "unique example of an early religious settlement", while also noting the site's preservation as a result of its "remarkable environment", and its ability to illustrate "as no other site can, the extremes of a Christian monasticism characterising much of North Africa, the Near East and Europe".
Монастырь
Монастырь теңіз деңгейінен 182,88 метр биіктіктегі террасалы жартасқа салынған. Онда екі дұға орталығы, зират, кресттер, крест тақталары, алты клочан типіндегі күмбезді ұя тәрізді жатақ (олардың біреуі құлаған) және орта ғасырлық шіркеу бар. Жатақтар мен дұға орталықтарының барлығы құрғақ тас қалаудан жасалған, ал кейінірек салынған шіркеу - цементпен қаланған тас.
The monastery is built into a terraced shelf 182.88 m above sea level. It contains two oratories, a cemetery, crosses, cross slabs, six clochán type domed beehive cells (of which one has fallen) and a medieval church. The cells and oratories are all of dry built corbel construction, whereas the church, which was constructed at a later date, is of mortared stone.
Ұяшықтар
Ең үлкен үй, А деп аталатын, 14,5 × 3,8 метр ауданында және 5 метр биіктігінде. Басқа үйлер сияқты, оның ішкі қабырғалары тік болып, күмбезді шатырға қарай тар алады. Ішкі жағындағы шығыңқы тастар, ілгектер сияқты, шатырды қолдау үшін шамамен 2,5 метр биіктікте орналасқан, және кейбір жағдайларда жоғарғы қабаттағы тұрғын жайларды ұстаған болуы мүмкін. Сыртқы шығыңқы тастар, әдетте, сабаннан жасалған шатырды бекітуге арналған. Кейбір үйлерде шкафтарға арналған ойыстар кездеседі. Басты оратория қайық пішіндес, оның өлшемдері 3,6 × 4,3 метр. Онда құрбандық тақтасы және шығыс қабырғасында кішкентай терезе бар. Кішкентай оратория негізгі кешеннен біршама қашықтықта, жеке террасасында орналасқан. Оның өлшемдері 2,4 × 1,8 × 2,4 метр, төмен есігі (0,9 × 0,5 метр) және солтүстік-шығыс қабырғасында салыстырмалы түрде үлкен, бір метр биіктіктегі терезесі бар.
The largest hut, known as cell A, has a floor area of 14.5 × 3.8 metres, and is 5 metres high. Like the other huts, its internal walls are straight before narrowing to accommodate its dome roof. Protruding stones in the interior, acting as pegs, are placed at about 2.5 metres to support the roof, and in some instances may have supported upstairs living quarters. Protruding stones on the exterior most likely acted as anchors for thatch roofing. Some cells contain recesses that may have been formed to contain cupboards. The main oratory is boat shaped, and measures 3.6 × 4.3 metres. It has an altar a small window on its eastern wall. The small oratory is situated on its own terrace, at a relative distance from the main complex. It measures 2.4 × 1.8 × 2.4 metres and contains a low door (0.9 × 0.5 metres) and a comparatively large, one metre high window on its north eastern wall.
Сент-Михаэль шіркеуі
Қасиетті Михаил шіркеуі 10-шы немесе 11-ші ғасырға дейін салынған. Ол бастапқыда негізінен әк құрылыс ерітіндісінен және Валентия аралынан әкелінген құмтастан тұрғызылған. Бүгінде ол көбінесе қирап, тек шығыс терезесі ғана сақталған. Шіркеудің ортасында 1871 жылы орнатылған, маяк күзетушісінің отбасы мүшелеріне арналған заманауи қабір тасы бар.
St. Michael's Church dates to the 10th or early 11th century. It was originally constructed from mostly lime mortar with imported sandstone from Valentia Island. It is today mostly collapsed, with only its eastern window still standing. The centre of the church contains a modern gravestone, dated 1871, erected for members of the family of one of the lighthouse keepers.
Монахтардың зираты
Монахтар қорымы ішінара құлап, пайдаланылған кездегіден кішірек. Оның батыс жағында көбінесе қарапайым өрнектермен жазылған тас айқыштар орналасқан, олардың екеуі өте егжей-тегжейлі және осы жердің ертедегі ерекшеліктері деп саналады; аралда барлығы жүзден астам жеке тас айқыш табылды. Солтүстік және батыс жағында бірнеше үлкен орфостаттар бар. Жерде екі құрғақ тас лехта орналасқан. Үлкені Әулие Михаил шіркеуі мен негізгі ораторияның арасында орналасқан, ол екеуінен де ертерек деп есептеледі және бір кезде батыс жағында үлкен тік айқышы болған, ол қазір сынған. Екіншісі ораторияның оңтүстігіндегі монастырь тіреу қабырғасына жапсарлас орналасқан. Екі лехтаның астынан да адам қаңқасы табылды.
The Monk's Graveyard is partially collapsed and smaller than when it was in active use. It contains stone crosses with mostly plain inscribed decorative patterns on its west side, two of which are highly detailed and believed to be early features of the site; in total over a hundred individual stone crosses have been found on the island. There are several large orthostats on its north and west sides. There are two dry stone leachta on the site. The larger is positioned between Saint Michael's Church and the main Oratory, and is thought to pre date both, and once had a large upright cross at its western end, which is now broken off. The other is located against the monastery retaining wall at the south of the oratory. Human remains have been found underneath both.
Ораториялық
Оратория теңіз деңгейінен екі жүз метр биіктікте және шыңнан он бес метр төмен орналасқан, ең үлкені және жақсы сақталған. Басты ораторияның көп бөлігі бұрынғы күйінде, бастапқы құрбандық тақтасы, орындық, су жинағышы және қасиетті орынның қалдықтары бар. Тас қалау жұмысы Ирландиядағы ерте христиан дәуіріне тән. Шамасы, уақф монастырдан кейін салынған; құрылысының қиындығын ескерсек, тік жартастарға үлкен тас бөлшектерін көтеруді қажет еткендіктен, құрылысшыларға монастырь база ретінде қажет болған болар. Аралдағы басты жарық сызығындағы мұздың әсерінен тас материалдар жеткілікті мөлшерде алынған. Басты ғимараттың ішкі жағы ұзын және кең. Қоршау қабырғасы көбінесе кішкентай тастардан тұрғызылған. Қазір тозығы жеткен және көбінесе қираған болса да, бұрын шамамен метр биіктікте болған. Бүгінде ішкі жағы құрылыстан құлаған тас үйінділерімен және биік тас айқыш фрагменттерімен толы. Одан тысқарыдағы лехт, әлдебір қасиетті орын немесе құрбандық тақтасы ретінде қолданылған болуы мүмкін; ол жерлеу орнына тым кішкентай.
The oratory is two hundred metres above sea level and fifteen metres below the summit, is the largest and is in good condition. The main oratory is still largely intact and contains its original altar, bench, a water cistern and what is likely the remnants of a shrine. The masonry work is typical of the Early Christian period in Ireland. It seems likely that the hermitage was built later than the monastery; given the presumed difficulty of its construction, which would have involved the movement of large pieces of stone up almost sheer cliff faces, the builders would have needed the monastery as a base. The eroding effect of frost on the island's major fault line provided the masons with large amounts of materials for the construction. The interior of the main building is long and wide. The enclosure wall is made from mostly small stones. Although it is now worn and mostly knocked down, it would once have been around metres high. Today the interior is full of stone rubble fallen from the structure and the fragments of a tall stone cross. The leacht outside of it was probably used as a shrine or altar; it is too small to have been a burial site.
Ермитаж
Ермахана аралдың монастырьға қарама-қарсы жағында орналасқан. Ол оңтүстік шыңның төменгі жағында орналасқан және оған жол табу әлдеқайда қиын әрі қауіпті. Бүгінде кіруге шектеу қойылған, алдын ала келісім бойынша ғана кіруге рұқсат беріледі. Оңтүстік шыңға Мәсіхтің Егізінен өте тар және тік тас қапталдарымен жасалған баспақыштар арқылы жетуге болады. Бұл баспақыштардың барлық жағынан күшті жел соғады, кейде дауылдық жылдамдыққа жетеді. Жол Инелік Көз арқылы өтеді, ол шыңның тік жарығынан пайда болған таудың тас қуысы. Ермахананың пайда болуы мен тарихы монастырь тарихындай толық зерттелмегенмен, ол 9 ғасырға дейін соққан деп саналады. Ол жартасқа қазылған үш негізгі террасада орналасқан бірнеше қоршаулар мен алаңдардан тұрады. Бұл террасалар қазір Оратория, Бақ және Сыртқы террасалар деп аталады.
The hermitage is on the opposite side of the island to the monastery. It is located below the south peak and significantly more difficult and hazardous to approach. Today access is restricted, and permitted only after prior arrangement. The south peak is approached from Christ's Saddle, via a very narrow and steep series of rock cut steps. These are exposed on all sides to high winds, at times at near hurricane force. The pathway passes through the Needle's Eye, a rock chimney formed by a narrow vertical crack in the peak. Though the hermitage's origins and history are not as well studied as that of the monastery, it is thought to date from the 9th century. It consists of several enclosures and platforms situated on three main terraces cut into the rock. These terraces are today known as the Oratory, Garden and Outer Terraces.
Сыртқы терраса
Сыртқы терраса негізгі кешеннен біршама қашықтықта, үш сатылы жартас үстінде орналасқан және оған жету қиын. Оның тас қабырғасы тек тік және ашық периметрі бойында ғана салынған. Тарихшы Уолтер Хорн мұндай қолжетімсіз және қатал бекініс не үшін салынғанын ойлап, "аскеттің мақсаты – жайлылық емес" деп жазды және Камбрей уағызында айтылған: "Егер біз құштарлықтарымызға ермесек және күнәларымыздан бас тартсақ, осы – өзімізден бас тарту. Егер Мәсіх жолында қиындықтарға шыдасақ, шейіт болсақ және азап шегіп жатсақ, осы – өз тозағымызды мойнымызға алу."
The outer terrace is situated on three stepped ledges some distance from the main complex and is difficult to access. Its only masonry consists of a wall along its steep and exposed perimeter. Wondering why such an inaccessible and harsh outpost might have been built, the historian Walter Horn wrote that "the goal of an ascetic was not comfort" and recalled that the Cambrai Homily states: "This is our denial of ourselves, if we do not indulge our desires and if we abjure our sins. This is our taking up of our cross upon us if we receive loss and martyrdom and suffering for Christ's sake."
Баспалдақтар мен жолдар
Үш қону алаңының әрқайсысы аралды мекендеген алғашқы монахтардың ұрпақтары салған ұзын сатыларға (шығыс, оңтүстік және солтүстік сатылар деп аталады) жетелейді. Олар бір кезде үлкен желінің бөлігі болған болуы мүмкін; аралдың басқа жерлерінде одан ертерек салынған, басқа сатылардың іздері табылды. Археологиялық дәлелдер көрсетіп тұрғандай, әрбір сатылардың негізгі бөлігі тасқа қазылған, ал теңіз толқындары жетпейтін биіктікке жеткен соң, олар құрғақ тас қалаумен нығайтылған. Кейіннен негізгі сатылар құрғақ тас жолдармен алмастырылды. Солтүстік сатылар Көк шығанақтан басталады және жоғарғы және төменгі сатылар деп аталатын екі ұзын және тік сатыдан тұрады. Жоғарғы жол құрғақ тастан салынған, бірақ кейбір жерлерінде жағдайы нашар; тік беткейге салынғандықтан, олар эрозияға және жоғарыдан құлайтын тастардың әсеріне ұшырайды. Төменгі, тасқа қазылған бөлігі теңіздің әсерінен көп зақымданған, айналасындағы жердің бір бөлігі құлап кеткен; сатылары жоғалған жерлерге пандустар орнатылған. Олардың ең төменгі бөлігіне 1820 жылы парапет қосылды және маяк салынысымен кеңейтілді. Оңтүстік сатылар қазіргі кезде жиі қолданылады және монастырға апаратын Мәсіхтің ерніндегі солтүстік сатылармен біріктіріледі. Олар дұға оқитын орын мен қабырғалар сияқты бірнеше археологиялық ескерткіштерден өтеді. Олардың жағдайы жақсы және оларды, мүмкін, маяк салушылар жөндеген болуы мүмкін. Олардың ең осал жері, Мәсіхтің ернінің үстіндегі бөлігі, қазіргі заманғы келушілердің үнемі пайдалануынан тозығып, тұрақты күтімді қажет етеді. Қонуға түсетін сатылар, мүмкін, маяк салушылар салған; негізгі сатылардан бөлек 14 сатыр бар, оларға жету қиын, екі басында да тоқтап, теңізге де, жоғарырақ деңгейге де жете алмайды. Көзі жоқ шығанақтың үстіндегі шығыс сатылардың негізі 1820 жылы пирс пен Маяк жолын салу кезінде динамитпен жарылған және қазір қону орнынан қолжетімді емес. Бұл деңгейден жоғары, өте тік беткеймен көтерілетін сатылар консервацияланды, соңғы рет 2002/2003 жылдары көптеген өсімдіктер алынып тасталды және қазір жақсы жағдайда.
Each of the three landing areas lead to long flights of steps (known as the east, south and north steps) built by the first generations of monks to inhabit the island. They may have at one time formed part of a larger network; traces of other, possibly earlier steps have been uncovered elsewhere on the island. Archaeological evidence shows that basal sections of each series of steps were rock cut, giving way to more stable dry stone masonry once they reached an altitude where the sea waves would no longer weather them. Later the base steps were replaced with dry stone paths. The north steps lead from Blue Cove and consist of two long and steep continuous flights known as the upper and lower steps. The upper pathway was built from dry stone but in places is in very poor condition; given the steep face on which they are built, they are prone to erosion and the impact of falling stone from the cliffs directly above. The lower rock cut portion has been heavily weathered by the sea, and some of the ground around them has collapsed; the portions where steps are lost have been replaced with ramps. A parapet at their lowest base was added in the 1820s, and they were widened during the construction of the lighthouse. The south steps are most commonly used today and merge with the north steps at Christ's Saddle, to lead to the monastery. They cross several archaeological features, including a prayer station and walling. They are in good condition and were probably repaired by the lighthouse builders. Their weakest point, directly above Christ's Saddle, suffers wear and tear from continual use by modern visitors and require continual maintenance. The landing steps may have been built by the lighthouse builders; 14 steps apart from the main landing are virtually inaccessible, stopping short at both ends and leading neither to the sea nor to the highest levels. The base of the east steps above Blind Man's Cove was heavily blasted with dynamite in 1820 during the construction of the pier and Lighthouse Road and are now inaccessible from the landing point. The steps above this level, on a very steep climb along a sheer face, have been subject to conservation, most recently in 2002/2003 when large amounts of overgrowth were removed, and they are today in good condition.
Мәдениетте
1969 жылы BBC-нің "Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark" атты деректі фильмінің бірінші эпизодында өнер тарихшысы Кеннет Кларк аралдың құрылыстары мен жолдарын "батылдық пен жігерліліктің керемет жетістігі" деп сипаттады. Ол: "12 ғасыр Франциясының немесе 17 ғасыр Римнің ұлы өркениеттеріне көз тастағанда, батыс христиан дінінің шамалы уақыт – шамамен жүз жыл бойы – Ирландия жағалауынан он сегіз шақырым қашықтықтағы, теңізден 213 метрге (700 фут) көтерілген Скелиг Михайл сияқты жерлерге тікелей жабысып, күшін сақтап қалғанына сену қиын" деп байлады. Көптеген фильмдер мен деректі фильмдер аралды түсіру алаңы ретінде пайдаланған. "Жұлдыздық соғыстар: күш оянады" (2015) және "Жұлдыздық соғыстар: соңғы джедай" (2017) фильмдерінде Ач-То планетасын бейнелеу үшін арал қолданылды. "Жұлдыздық соғыстар: Скайуокердің көтерілуі" (2019) фильмінде де аралдың әуеден түсірілген кадрлары пайдаланылды. Сонымен қатар, "Сынық жүрек" (1976) фильмінің соңғы сахнасы да осы аралда түсірілді. Эмма Донохьюдың 2022 жылы жарық көрген "Хейвен" кітабы 7 ғасырда Скелиг Михаэльге алғашқы монахтардың қоныстанғанын көркем оймен баяндайды.
In the first episode of the 1969 BBC documentary Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, art historian Kenneth Clark described the island's buildings and pathways as "an extraordinary achievement of courage and tenacity". He observed that "looking back from the great civilizations of twelfth century France or seventeenth century Rome, it is hard to believe, that for quite a long time—almost a hundred years—western Christianity survived by clinging to places like Skellig Michael, a pinnacle of rock eighteen miles from the Irish coast, rising 700 feet (213 m) out of the sea". Several films and documentaries have used the island as a filming location. The island was used to film the planet Ahch To in Star Wars: The Force Awakens (2015) and Star Wars: The Last Jedi (2017). Aerial footage of the island was also used in Star Wars: The Rise of Skywalker (2019). It also served as a location for the final scene in Heart of Glass (1976). Emma Donoghue's 2022 book Haven is a fictional account of the first monks settling on Skellig Michael in the 7th century.
Қолжетімділік және туризм
Скелиг Майклде ауа райына байланысты монахтар әртүрлі қолданған үш қону орны бар. Бүгінде аралға жылына орташа есеппен 11 000 келуші келеді. Осы орынды қорғау үшін Қоғамдық жұмыстар басқармасы күніне келушілер санын 180 адамға дейін шектейді. Жергілікті климат және ашық ландшафт материктен Скелиг Майклға өтуді қиындатады. Құрлыққа жеткен соң, аралдың жері тік, қорғалмаған және қауіпті. Аралдың басты шыңына қарай 600 ортағасырлық тас сатылы жолмен көтеріледі. Аралдың шалғай орналасқандығы мен қолжетімсіздігі ұзақ жылдар бойы келушілерді тоқтатып келді, сондықтан арал өте жақсы сақталған. Туризм 19 ғасырдың соңында, қайықтарды 25 шиллингке жалдау мүмкіндігі болғанда басталды. Бірақ 1970 жылдардың басына дейін ол танымал туристік орынға айналмады, осы кезде шағын жалдауға берілетін жолаушылар қайықтары көбейді; 1973 жылы бес қайық 3 фунт стерлингке сатылды. 1990 жылға қарай сұраныс деңгейі артып, Қоғамдық жұмыстар басқармасы төрт жеке порттан шығатын он қайықты ұйымдастыра бастады. Жыл сайын кем дегенде төрт кеме лицензиясы туристік операторларға беріледі, олар жазғы маусымда (мамырдан қазанға дейін, қоса алғанда) Скелиг Майклға саяхаттар ұйымдастырады, ауа райына қарай. Тіпті материктегі жағдай тыныш болса да, аралдың төңірегіндегі теңіз толқыны күшті болуы мүмкін. Бұл аймақ Атлантика мұхитындағы алыс дауылдардан келген теңіз толқындарының түсу орны болып табылады. Аралды барлық жағынан су шайып тұрады, толқындар кемежайда 10 метрге дейін және маяк бойында 45 метрге дейін соғылады. Мұндай үлкен толқындар тартылып кеткен кезде, олар көбінесе жартастардың бетінде жыртылған теңіз шөптерінің, губкалардың және анемондардың тамырларын ашып береді, бұл жақындау мен қонуға кедергі келтіреді. Әдеттегі сапар шамамен алты сағатқа созылады. Қоғамдық жұмыстар басқармасы саяхаттың қауіпсіздік тұрғысынан қиындықтар туғызатынын ескертеді. Қауіпсіздік мақсатында, негізінен сатылар тік, тасты, ескі және қорғалмаған болғандықтан, жаңбырлы немесе желді ауа райында көтерілуге рұқсат берілмейді. Жазда таудың айналасындағы, әсіресе Блю Ков маңындағы суға шомылуға рұқсат етіледі. Кейбір хабарларға сәйкес, климаттың өзгеруі, жауын-шашынның артуы, теңіз толқындарының күшеюі және дауылдардың жиілеуі Скелиг Майклға қауіп төндіріп отыр, бұл факторлар туризмге әсер етуі мүмкін.
Skellig Michael contains three landing points variously used by monks depending on the weather conditions. Today the island receives an average of 11,000 visitors per year. To protect the site, the Office of Public Works limits the number of visitors to 180 per day. The local climate and exposed terrain make the crossing from the mainland to Skellig Michael difficult. Once landed, the island's terrain is steep, unprotected and dangerous. The rock is ascended via 600 medieval stone steps leading towards the main island peak. This remoteness and inaccessibility has long discouraged visitors, so the island is exceptionally well preserved. Tourism began in the late 19th century when a rowing boat could be hired for 25 shillings. It did not become a popular tourist destination until the early 1970s when small chartered passenger boats became more frequent; five were available in 1973 at a price of £3 per person. By 1990, the level of demand had grown to the extent that the Office of Public Works began to organise ten boats departing from four individual harbours. Each year at least four boat licences are granted to tour operators who run trips to Skellig Michael during the summer season (May to October, inclusive), weather permitting. Even when conditions on the mainland are calm, the sea around the island can be turbulent. The area is a landing point for sea swells travelling in from distant depressions in the Atlantic. The island is lashed by water from all sides, with wave crests breaking at up to 10 metres over the pier and 45 metres along the lighthouse. When such large wave troughs recede, they can often expose ragged seaweed stumps, sponges and anemones on the rock faces, further hampering approach and landing. A typical visit lasts about six hours. The Office of Public Works emphasises that the journey presents safety challenges. For safety reasons, mainly because the steps are steep, rocky, old and unprotected, climbs are not permitted during wet or windy weather. Dive sites immediately around the rock, mostly around Blue Cove, are permitted in summer. According to some reports, climate change in the form of increased rainfall, sea swells and more severity storms has threatened Skellig Michael, with tourism likely to be affected by these factors.