Пуэрто-Рико музыкасы және музыкалық дәстүрлері

Кіріспе

Пуэрто-Рико музыкасы мен музыкалық дәстүрлері

Пуэрто-Рико музыкасы – әртүрлі мәдени ресурстардың әртүрлі және динамикалық өнімі ретінде қалыптасқан. Пуэрто-Риконың ең айқын музыкалық көздері негізінен африкалық, тайно тайпасының және еуропалық ықпалдарды қамтиды. Қазіргі кездегі Пуэрто-Рико музыка мәдениеті – bomba, jíbaro, seis, danza және plena сияқты негізінен жергілікті жанрлардан бастап, сальса, латын трэп және реггетон сияқты жаңа гибридтік жанрларға дейін кең және бай жанрлардың әртүрлілігін қамтиды. "Пуэрто-Рико музыкасы" кең мағынасында, Америка Құрама Штаттарында, әсіресе Нью-Йоркте тұратын миллиондаған пуэрторикалық текті адамдардың музыка мәдениетін де қамтуы керек. Олардың музыкасы – сальсадан Рафаэль Эрнандестің болероларына дейін – Пуэрто-Риконың өзінің музыка мәдениетінен бөліне алмайды.

Халықтық музыка

Егер "халық музыкасы" термині элиталық қолдаусыз гүлденген және коммерциялық бұқаралық ақпарат құралдарынан тәуелсіз дамыған музыка жанрларын білдірсе, Пуэрто-Риконың халық музыкасы негізінен испандық тамырға жатқан джибаро музыкасын, афро-пуэрторикалық бомбаны және мәні бойынша "креолдық" пленаны қамтиды. Осы үш жанр Пуэрто-Рикода дамығандықтан және тек осы аралға ғана тән болғандықтан, олар арал мәдениетінде құрметті орынға ие, тіпті олар қазіргі уақытта сальса немесе реггетон сияқты заманауи музыкадан гөрі аз танымал болса да.

Жибаро музыкасы

Жибаролар – Пуэрто-Рико халқының басым бөлігін құраған, тегі аралас шағын шаруалар. Олар дәстүрлі түрде жерді өңдеумен, еңбекқорлықпен, өздігінен қамтамасыз етумен, қонақжайлылықпен және ән мен биге деген шексіз сүйіспеншілікпен байланысты романтикалық бейнелер ретінде танылады. Олардың музыкалық аспаптары испан виуэласының туысқандары еді, әсіресе куатро – бастапқыда төрт жеке ішегі болған аспап, кейін бес жұп қос ішекті аспапқа айналған, сондай-ақ, аз танымал типле. Қазіргі кездегі жибаро тобында куатро, гитара және гуиро скрепері және/немесе бонго сияқты перкуссиялық аспаптар кездеседі. Жибаро музыкасының мәтіндері көбінесе десима түрінде болады, ол он октасөздік тармақтан тұрады, ұйқас схемасы abba, accddc болып келеді. Десима формасы 16 ғасырғы Испаниядан шыққан. Бұл форма сол елде (Канар аралдарынан басқа) жойылғанмен, Латын Америкасының әртүрлі аймақтарында, әсіресе Куба мен Пуэрто-Рикода әртүрлі стильдерде танымал болды. Орындалатын десима алдын ала жазылуы мүмкін, белгілі әдебиетшілердің еңбектерінен алынуы немесе, ең жақсысы, сол жерде импровизациялануы мүмкін, әсіресе екі әнші-ақынның өткір қорлаулармен алмасып, немесе қандай да бір тақырыпты талқылайтын «жанжал» түрінде. Десималардың арасында куатрода жанды импровизациялар орындалуы мүмкін. Бұл музыка түрі «típica» және «trópica» деп те аталады. Десималар стандартталған куатро сүйемелдеу үлгілерімен белгілі бір әуендерге орындалады. Қазіргі уақытта жиырмаға жуық осындай ән түрлері қолданылады. Олар екі негізгі санатқа бөлінеді: сейс (мысалы, сейс фахарденьо, сейс хорреао) және агуинальдо (мысалы, агуинальдо орокопеньо, агуинальдо каейяно). Дәстүр бойынша, сейс биге сүйемелдеу үшін қолданылған, бірақ бұл дәстүр туристік шоулар мен фестивальдардан басқа жерлерде жойылды. Агуинальдо Рождество маусымында ең көп орындалады, осы кезде мерекелік топтар (паррандалар) үйден-үйге барады, жибаро әндерін айтады және той жасап көңіл көтереді. Агуинальдо мәтіндері көбінесе Рождество туралы емес, және ағылшын-американдық Рождестволық әндерден айырмашылығы, олар көбінесе жеке орындалады, ал қалған мерекелік қатысушылар хорды орындайды. Жалпы, Рождество маусымы – дәстүрлі музыканың, әсіресе сейс пен агуинальдоның ең көп естілетін уақыты. Құрметті әрі қуантарлық жайт, Пуэрто-Риконың көптеген топтары дәстүрлі музыканы сақтауға белсенді түрде атсалысып, оны ойнауды жалғастыруда. Жибаро музыкасы 20 ғасырда коммерциялық жазбалар арқылы танымал болды, және Рамито (Флор Моралес Рамос, 1915–90) сияқты әнші-ақындар туралы көп мәліметтер бар. Алайда, жибаролардың өзі жойылуға жақын түрге айналды, себебі агробизнес пен қалалану аралдағы шағын шаруалардың санын күрт азайтты. Көптеген жибаро әндері Нью-Йоркқа көшіп кетудің қиындықтары туралы айтады. Жибаро музыкасы, әдетте, төмендеді, бірақ ол жергілікті мәдениетте, әсіресе Рождество және арнайы әлеуметтік жиналыстар кезінде маңызды орынды сақтап тұр, және көптеген куатро ойнаушылары бар, олардың кейбіреулері керемет виртуоздыққа жеткен.

Jíbaros are small farmers of mixed descent who constituted the overwhelming majority of the Puerto Rican population until the mid twentieth century. They are traditionally recognized as romantic icons of land cultivation, hard working, self sufficient, hospitable, and with an innate love of song and dance. Their instruments were relatives of the Spanish vihuela, especially the cuatro — which evolved from four single strings to five pairs of double strings — and the lesser known tiple. A typical jíbaro group nowadays might feature a cuatro, guitar, and percussion instrument such as the güiro scraper and/or bongo. Lyrics to jíbaro music are generally in the décima form, consisting of ten octosyllabic lines in the rhyme scheme abba, accddc. Décima form derives from 16th century Spain. Although it has largely died out in that country (except the Canaries), it took root in various places in Latin America—especially Cuba and Puerto Rico—where it is sung in diverse styles. A sung décima might be pre composed, derived from a publication by some literati, or ideally, improvised on the spot, especially in the form of a “controversia” in which two singer poets trade witty insults or argue on some topic. In between the décimas, lively improvisations can be played on the cuatro. This music form is also known as "típica" as well as "trópica". The décimas are sung to stock melodies, with standardized cuatro accompaniment patterns. About twenty such song types are in common use. These are grouped into two broad categories, viz., seis (e. g., seis fajardeño, seis chorreao) and aguinaldo (e. g., aguinaldo orocoveño, aguinaldo cayeyano). Traditionally, the seis could accompany dancing, but this tradition has largely died out except in tourist shows and festivals. The aguinaldo is most characteristically sung during the Christmas season, when groups of revelers (parrandas) go from house to house, singing jíbaro songs and partying. The aguinaldo texts are generally not about Christmas, and also unlike Anglo American Christmas carols, they are generally sung by a solo with the other revelers singing the chorus. In general, the Christmas season is a time when traditional music—both seis and aguinaldo—is most likely to be heard. Fortunately, many groups of Puerto Ricans are dedicated to preserving traditional music through continued practice. Jíbaro music came to be marketed on commercial recordings in the twentieth century, and singer poets like Ramito (Flor Morales Ramos, 1915–90) are well documented. However, jíbaros themselves were becoming an endangered species, as agribusiness and urbanization have drastically reduced the numbers of small farmers on the island. Many jíbaro songs dealt accordingly with the vicissitudes of migration to New York. Jíbaro music has in general declined accordingly, although it retains its place in local culture, especially around Christmas time and special social gatherings, and there are many cuatro players, some of whom have cultivated prodigious virtuosity.

Бомба

Тарихи деректерге сүйенсек, 1800 жылдардың басында плантация құлдары бомба деп аталатын музыка мен би жанрын қалыптастыра бастады. ХХ ғасырдың ортасында, оны жазылып, түсіре бастағанда, бомба аралдың әртүрлі аймақтарында, әсіресе Лоиза, Понсе, Сан-Хуан және Маягуэс қалаларында жергілікті нұсқаларда орындалды. Бомба тарихын толық қайта құру мүмкін емес; оның әртүрлі аспектілері конголық тегін көрсетеді, бірақ кейбір элементтері (мысалы, «холанд» атты қосалқы жанрлардағы атаулар көрсеткендей) Кариб теңізінің басқа аймақтарынан келген. Француз Кариб элементтері Маягуэстің бомба стилінде ерекше көзге түседі, ал Мартиниканың «беле» биімен ұқсас хореографиялық параллельдер байқалады. Бұл элементтердің барлығы бірігіп, хибаролардың, құлдардың және Пуэрто-Рико мәдениетінің өмірін көрсететін бірегей дыбысты құрады. Екі-үш барабанмен (баррилес) орындалатын остинтоға негізделген ырғақтармен қоса айтылатын әндерімен бомба Кариб теңізіндегі басқа да неоафрикалық жанрларға ұқсайды. Оның форматында африкалық тегі анық көрінеді: әншілердің бейресми шеңберінен шыққан біреу барабаншылардың алдында би билейді, басты барабаншыны ойынға шақырып, дуэль сияқты нәрсе жасайды; біраз билегеннен кейін, оның орнына басқа біреу келеді. Мұндай элементтердің Африкадан немесе басқа жерден шыққандығын анықтауға болады, бірақ бомбаны жергілікті афро-пуэрто-риколық туынды деп санау керек. Оның ырғақтары (мысалы, seis corrido, yubá, leró және т.б.), би қозғалыстары және кейде шаруа жануарларына еліктейтін ән сөздері (испан тілінде, Пуэрто-Риконың шығысында француз креол сөздерімен) бірігіп, Пуэрто-Риконың бірегей жанрын құрайды. 1950 жылдары Рафаэль Кортихо мен Исмаэль Ривераның би тобы бірнеше әнді «бомба» деп атап орындады; олар бомбаның сика стиліне ұқсас болғанымен, ырғақтары мен духовой аранжировкаларында аралда ұзақ жылдар бойы танымал болған кубалық би музыкасынан да елеулі үлес алды. Осыдан шаранга музыкасы пайда болды. 1980 жылдары бомбаның танымал болуы төмендеді, бірақ Сан-Хуандағы Сантурседегі Сепеда отбасы оны біршама ресми түрде үйретті және ол Луаса қалаларында әлі де бейресми түрде, бірақ зор құлшыныспен орындалды, сол кездегі Аяла отбасының бомбашыларының үйі болды. Бомба сол жерде сақталып қалды және қайта жандануды бастан кешірді, Son Del Batey, Los Rebuleadores de San Juan, Bomba Evolución, Abrane y La Tribu және тағы да көптеген халықтық топтар оны дамытып келеді. Нью-Йоркте Los Pleneros de la 21, La Casita de Chema және Alma Moyo топтарымен. Чикагодағы Буя және Афро-Кариб дәстүрді тірі және дамып келе жатқан күйінде сақтап келеді. Калифорнияда Bomba Liberte, Grupo Aguacero, Bombalele, La Mixta Criolla, Herencia de los Carrillo және Los Bomberas de la Bahia – бұл мәдениетті насихаттап, сақтап қалған топтар. Оның қайта жандануына әйелдер де үлкен үлес қосты, мысалы, Yaya, Legacy Woman, Los Bomberas de la Bahia, Grupo Bambula (бастапқыда әйелдер тобы) және Пуэрто-Рикодағы Ausuba. «Бомба фьюжн» бағытына да үлкен мән берілді. Los Pleneros de la 21 және Viento De Agua сияқты топтар бомба мен пленаны джаз және басқа жанрлармен біріктіруге үлкен үлес қосты. Yerbabuena кең аудиторияға танымал болды. Abrante y La Tribu хип-хоппен біріктірді. Tambores Calientes, Machete Movement және Ceiba жанрларды рок-н-роллдың әртүрлі түрлерімен біріктірді. Пуэрто-Риконың солтүстік-шығыс жағалауындағы Гуаяма мен Пуэрто-Риконың оңтүстігіндегі Лоизадағы қант плантацияларында дамыған афро-пуэрто-риколық бомбалар баррель барабандары мен домбыраларды пайдаланады, ал ауылдық нұсқасы бонгоға қатысты музыка шығару үшін аспаптарды қолданады. (1) Бомба жұппен биленеді, бірақ ешқандай физикалық байланыс болмайды. Бишілер әрқайсысы барабандар мен музыканттарға жақындап, оларға қарсы тұрып, «флорета пикеті» деп аталатын жылдам қадамдар сериясын орындап, ырғақты диалог жасайды. Кәдімгі биден айырмашылығы, барабаншылар орындаушыларды сүйемелдеп, олардың қозғалысына негізделген ырғақты жасайды. Бомба биін билейтін әйелдер көбінесе дене қозғалыстарын жақсарту үшін көйлек немесе шарф киеді. Кәдімгі би терминдерінен айырмашылығы, аспаптар орындаушыны сүйемелдейді. Басқа да осындай дәстүрлер сияқты, бомба қазір YouTube сияқты сайттарда және бірнеше этнографиялық деректі фильмдерде жақсы құжатталған.

Historical references indicate that by the decades around 1800 plantation slaves were cultivating a music and dance genre called bomba. By the mid twentieth century, when it started to be recorded and filmed, bomba was performed in regional variants in various parts of the island, especially Loíza, Ponce, San Juan, and Mayagüez. It is not possible to reconstruct the history of bomba; various aspects reflect Congolese derivation, though some elements (as suggested by subgenre names like holandés) have come from elsewhere in the Caribbean. French Caribbean elements are particularly evident in the bomba style of Mayagüez, and striking choreographic parallels can be seen with the bélé of Martinique. All of these sources were blended into a unique sound that reflects the life of the Jibaro, the slaves, and the culture of Puerto Rico. In its call and response singing set to ostinato based rhythms played on two or three squat drums (barriles), bomba resembles other neo African genres in the Caribbean. Of clear African provenance is its format in which a single person emerges from an informal circle of singers to dance in front of the drummers, engaging the lead drummer in a sort of playful duel; after dancing for a while, that person is then replaced by another. While various such elements can be traced to origins in Africa or elsewhere, bomba must be regarded as a local Afro Puerto Rican creation. Its rhythms (e. g. seis corrido, yubá, leró, etc. ), dance moves, and song lyrics that sometimes mimic farm animals(in Spanish, with some French creole words in eastern Puerto Rico) collectively constitute a unique Puerto Rican genre. In the 1950s, the dance band ensemble of Rafael Cortijo and Ismael Rivera performed several songs in they had labeled as "bombas"; although these bore some similarities to the sicá style of bomba, in their rhythms and horn arrangements they also borrowed noticeably from the Cuban dance music which had long been popular in the island. Giving rise to Charanga music. As of the 1980s, bomba had declined, although it was taught, in a somewhat formalized fashion, by the Cepeda family in Santurce, San Juan, and was still actively performed informally, though with much vigor, in the Loíza towns, home to the then Ayala family dynasty of bomberos. Bomba continues to survive there and has also experienced something of a revival, being cultivated by folkloric groups such as Son Del Batey, Los Rebuleadores de San Juan, Bomba Evolución, Abrane y La Tribu, and many more elsewhere on the island. In New York City with groups such as Los Pleneros de la 21, members of La Casita de Chema, and Alma Moyo. In Chicago Buya, and Afro Caribe have kept the tradition alive and evolving. In California Bomba Liberte, Grupo Aguacero, Bombalele, La Mixta Criolla, Herencia de los Carrillo, and Los Bomberas de la Bahia are all groups that have promoted and preserved the culture. Women have also played a role in its revival, as in the case of the all female group Yaya, Legacy Woman, Los Bomberas de la Bahia, Grupo Bambula (Originally female group), and Ausuba in Puerto Rico. There has also been a strong commitment towards Bomba Fusion. Groups such as Los Pleneros de la 21, and Viento De Agua have contributed greatly towards fusing Bomba and Plena with Jazz and other Genres. Yerbabuena has brought a popular cross over appeal. Abrante y La Tribu have made fusions with Hip Hop. Tambores Calientes, Machete Movement, and Ceiba have fused the genres with various forms of Rock and Roll. The Afro Puerto Rican bombas, developed in the sugarcane haciendas of Loíza, the northeastern coastal areas, in Guayama and southern Puerto Rico, utilize barrel drums and tambourines, while the rural version uses stringed instruments to produce music, relating to the bongos. (1) “The bomba is danced in pairs, but there is no contact. The dancers each challenge the drums and musicians with their movements by approaching them and performing a series of fast steps called floretea piquetes, creating a rhythmic discourse. Unlike normal dance routines, the drummers are the ones who follow the performers and create a beat or rhythm based on their movements. Women who dance bomba often use dresses or scarves to enhance bodily movements. Unlike normal dance terms, the instruments follow the performer. Like other such traditions, bomba is now well documented on sites like YouTube, and a few ethnographic documentary films.

Толық

20-шы ғасырдың басында плена төменгі таптағы қарапайым пролетариаттық халықтық жанр ретінде пайда болды, негізінен Сан-Хуан, Понсе және басқа да жерлердегі афро-пуэрторикалық қалалық аудандарда. Кейіннен плена арал музыка мәдениетінде өз орнын тапты. Плена – бұл бейресми, қарапайым, әдемі халық әндері жанры, онда өзара алмаса келетін шумақтар мен қайырмалар дөңгелек, көбінесе қолмен жасалған пандереталардың (жіңылдауы жоқ тамбурин сияқты) сүйемелдеуімен орындалады, сондай-ақ аккордеон, гитара немесе басқа да қолда бар аспаптармен толықтырылуы мүмкін. Перкуссиялық құралдардың артықшылығы – олардың портативтілігі, бұл пленаның қоғамдық жиындарда спонтанды түрде пайда болуына мүмкіндік береді. Пленада жиі естілетін аспаптар: куатро, маракас және аккордеон. Плена ритмі – қарапайым екі уақытты үлгі, бірақ жетекші пандерета ойнаушысы оған көтеріңкі синкопаларды қосуы мүмкін. Плена әуендері әдетте қарапайым, "халықтық" қарапайымдыққа ие. Алғашқы плена шумақтары кейде бариодағы оқиғалар туралы айтатын, мысалы, "Cortarón Elena" ("Еленаны пышақтады") немесе "Allí vienen las máquinas" ("Міне, өрт сөндіру машиналары келеді"). Көптеген шумақтар әдепсіз және сатирикалық сипатқа ие болды, мысалы, "Llegó el obispo" ("Епископ келді") – қонаққа келген епископты паш етіп көрсету. "Cuando las mujeres quieren a los hombres" ("Әйелдер еркектерді қашан қалайды") және "Santa María" ("Аяз Әулие") сияқты кейбір пленалар бүкіл аралда танымал. 1935 жылы эссеші Томас Бланко пленаны – ескірген және элиталық биден гөрі, аралдың негізгі креолдық, таино немесе мулаттық нәсілдік және мәдени ерекшелігінің көрінісі ретінде бағалады. Плена әлі де түрлі жағдайларда жиі орындалады: парадқа немесе фестивальға барған достар тобы бірнеше пандеретаны алып келіп ән салады немесе студенттер мен ереуілдеген жұмысшылар таныс әуендерге жаңа сөздер қосады, бұл ұзақ жылдар бойы басқыншылыққа және құлдыққа қарсы наразылықтың тұрақты формасы болды. Пленаға би билеушілер де кездеседі, бірақ плена әдетте биге бағытталған жанр емес. 1920-1930 жылдары пленалар коммерциялық мақсатта жазыла бастады, әсіресе Мануэль "Эль Канарио" Хименес, ол ескі және жаңа әндерді орындап, дәстүрлі аспаптарды фортепиано мен горнмен толықтырды. 1940 жылдары Сезар Консепсьон пленаның биг-бенд нұсқасын танымал етті, бұл жанрға жаңа бедел берді, бірақ оның пролетариаттық күш-жігері мен шалқымалығының есебінен. 1950 жылдары Рафаэль Кортихоның кішкентай тобы мен вокалист Исмаэль "Маэло" Ривераның орындауымен плена қайта жанданды, бұрын-соңды болмаған танымалдылыққа ие болды және пленаның жергіліктілік сипатын қайта жаңғыртып, оның табиғи күшін қалпына келтірді. Кортихоның көптеген пленалары барио өмірінің түрлі-түсті және әсерлі көріністерін ұсынады және афро-пуэрторикалықтардың арал мәдениетіне (әсіресе музыкаға) қосқан үлесіне жаңаша танымалдылық берді. Бұл кезең коммерциялық танымал музыка ретінде пленаның танымалдылығының шыңы болды. Өкінішке орай, Ривера 1960 жылдардың көп бөлігін түрмеде өткізді, ал топ бұрынғы күшін ешқашан қалпына келтіре алмады. Дегенмен, 1981 жылы Кортихоның жерлеу рәсіміне келген көптеген адамдар сүйікті әншінің мәңгілік танымалдылығын көрсетті. Алайда, сол кезде пленаның танымалдығы сальсамен ауыстырылды, бірақ кейбір қайта жаңғырту топтары, мысалы, Plena Libre, әр түрлі жағдайларда өздерінің жанды стилімен өнер көрсетуді жалғастырды, ал "көше" пленасы да кейде естіледі.

Around 1900 plena emerged as a humble proletarian folk genre in the lower class, largely Afro Puerto Rican urban neighborhoods in San Juan, Ponce, and elsewhere. Plena subsequently came to occupy its niche in island music culture. In its quintessential form, plena is an informal, unpretentious, simple folk song genre, in which alternating verses and refrains are sung to the accompaniment of round, often homemade frame drums called panderetas (like tambourines without jingles), perhaps supplemented by accordion, guitar, or whatever other instruments might be handy. An advantage of the percussion arrangement is its portability, contributing to the plena's spontaneous appearance at social gatherings. Other instruments commonly heard in plena music are the cuatro, the maracas, and accordions. The plena rhythm is a simple duple pattern, although a lead pandereta player might add lively syncopations. Plena melodies tend to have an unpretentious, "folksy" simplicity. Some early plena verses commented on barrio anecdotes, such as "Cortarón Elena" (They stabbed Elena) or "Allí vienen las maquinas" (Here come the firetrucks). Many had a decidedly irreverent and satirical flavor, such as "Llegó el obispo" mocking a visiting bishop. Some plenas, such as "Cuando las mujeres quieren a los hombres" and "Santa María," are familiar throughout the island. In 1935 the essayist Tomás Blanco celebrated plena—rather than the outdated and elitist danza—as an expression of the island's fundamentally creole, Taino or mulatto racial and cultural character. Plenas are still commonly performed in various contexts; a group of friends attending a parade or festival may bring a few panderetas and burst into song, or new words will be fitted to the familiar tunes by protesting students or striking workers which have long been a regular form of protest from occupation and slavery. While enthusiasts might on occasion dance to a plena, plena is not characteristically oriented toward dance. In the 1920s–30s plenas came to be commercially recorded, especially by Manuel "El Canario" Jimenez, who performed old and new songs, supplementing the traditional instruments with piano and horn arrangements. In the 1940s Cesar Concepción popularized a big band version of plena, lending the genre a new prestige, to some extent at the expense of its proletarian vigor and sauciness. In the 1950s a newly invigorated plena emerged as performed by the smaller band of Rafael Cortijo and vocalist Ismael "Maelo" Rivera, attaining unprecedented popularity and modernizing the plena while recapturing its earthy vitality. Many of Cortijo's plenas present colorful and evocative vignettes of barrio life and lent a new sort of recognition to the dynamic contribution of Afro Puerto Ricans to the island's culture (and especially music). This period represented the apogee of plena's popularity as a commercial popular music. Unfortunately, Rivera spent much of the 1960s in prison, and the group never regained its former vigor. Nevertheless, the extraordinarily massive turnout for Cortijo's funeral in 1981 reflected the beloved singer's enduring popularity. By then, however, plena's popularity had been replaced by that of salsa, although some revivalist groups, such as Plena Libre, continue to perform in their lively fashion, while "street" plena is also heard on various occasions.

Даңқ

1700-ші жылдардың соңына қарай ел биі (французша contredanse, испанша contradanza) Еуропаның көп бөлігінде кең таралған, мерекелік және халықтық формаларда демалыс биі ретінде гүлденді, мәзкей сияқты билерді ығыстырды. 1800 жылға қарай жанрдың креолдық түрі – контрданса Кубада өркендеді, ал жанр Пуэрто-Рико, Венесуэла және басқа да елдерде ұқсас халықтық формаларда сақталған, бірақ оны растайтын құжаттар жеткіліксіз. 1850-ші жылдарға қарай кубалық контрданса – көбінесе танза деп аталатын бұл би, салондық фортепиано туындысы ретінде де, әлеуметтік билерге сүйемелдеу үшін би тобының орындауында да дамыды. Бұл стиль коллективтік фигуралы биден (мысалы, шар биі) жеке жұптардың балет стилінде билеуіне (вальс сияқты, бірақ үш емес, екі уақыттық ритммен) қарай эволюциялады. Жергілікті жылнамашылардың мәліметінше, 1845 жылы Гаванадан келген кемеде, басқа нәрселермен қатар, жастар тобы болды, олар контрданса/танзаның жаңа стилін танымал етті, оны шатастыратын "меренге" деп атады. Бұл стиль Пуэрто-Рикода өте танымал болды, сондықтан 1848 жылы испан губернаторы Хуан де ла Песуэла и Севаллос оны тыйым салды. Алайда, бұл тыйым ұзаққа соқпады, жаңадан жандандырылған жанр – енді көбінесе "танза" деп аталатын бұл би, ерекше жергілікті формаларда гүлденді. Кубадағыдай, бұл формаларға би ансамбльдері орындайтын музыкалық шығармалар, сондай-ақ соло фортепианоға арналған күрделі, жеңіл классикалық туындылар кірді (олардың кейбіреулерін би тобы да орындай алатын). Танзаның соло фортепианолық стиліндегі шеберлігі Мануэль Грегорио Таварес (1843–83) музыкасында ең биік деңгейге жетті, оның композициялары оның үлгісі болған Шопен музыкасына ұқсас нәзіктік пен сән-салтанатқа ие. Оның ізбасары Хуан Морел Кампостың (1857–96) көптеген танзалары кең танымалдылыққа ие болды. Ол оркестр жетекшісі және өте өнімді композитор болды, Таварес сияқты, өмірінің гүлденген кезеңінде қайтыс болды (бірақ 300-ден астам танза жазғаннан кейін). Морел Кампостың заманында Пуэрто-Рико танзасы кубалық (тіпті еуропалық) әріптестерінен мүлдем өзгеше формаға айналды. Әсіресе оның ерекшелігі – бастапқы пасеодан тұратын, содан кейін екі немесе үш бөлімнен (кейде "меренге" деп аталады), онда бомбардино (эуфониум) сияқты тубада ойналатын арпеджиомен толы "облигато" мелодиясы болуы мүмкін. Көптеген танзалар бүкіл аралда танымал болды, соның ішінде Пуэрто-Риконың ұлттық әнұраны болып табылатын "La Borinqueña" әні де бар. Кариб теңізіндегі басқа да креолдық жанрлар сияқты, мысалы, кубалық данзон, танзаларда "синкильо" деп аталатын тұрақты остинато қолданылды (шамамен, БІР екі ҮШ ТӨРТ бес АЛТЫ ЖЕТІ сегіз, қайталанады). Танза 1920-жылдарға дейін маңыздылығын сақтап келді, бірақ содан кейін оның тартымдылығы испанофильдік элитамен шектелді. Морел Кампостың, Таварес, Хосе Квинтонның және басқалардың танзалары әр түрлі жағдайларда орындалады және естіледі, ал кейбір соңғы композиторлар танзаның ерекше формаларын жазды, бірақ бұл жанр енді танымал әлеуметтік би емес. Бидің алғашқы бөлігінде, музыканың тұрақты темпімен, жұптар бөлмені аралап жүреді; екінші бөлімінде, жанды ырғақпен, олар жабық балет залында билейді, ал оркестр бишілерді "пасеоға" бастайды, бұл балет залы бойынша сәнді серуендеу, мырзалар өздерінің әйелдерінің сұлулығы мен әдемілігін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл романтикалық танысу мырзалардың сәлемдесуімен және ханымдардың жауап ретінде жасаған құрметпен аяқталады. Содан кейін оркестр басталады, ал жұптар музыканың ырғағымен балет залында еркін билейді.

By the late 1700s, the country dance (French contredanse, Spanish contradanza) had come to thrive as a popular recreational dance, both in courtly and festive vernacular forms, throughout much of Europe, replacing dances such as the minuet. By 1800 a creolized form of the genre, called contradanza, was thriving in Cuba, and the genre also appears to have been extant, in similar vernacular forms, in Puerto Rico, Venezuela, and elsewhere, although documentation is scanty. By the 1850s, the Cuban contradanza—increasingly referred to as danza—was flourishing both as a salon piano piece, or as a dance band item to accompany social dancing, in a style evolving from collective figure dancing (like a square dance) to independent couples dancing ballroom style (like a waltz, but in duple rather than ternary rhythm). According to local chroniclers, in 1845 a ship arrived from Havana, bearing, among other things, a party of youths who popularized a new style of contradanza/danza, confusingly called "merengue." This style subsequently became wildly popular in Puerto Rico, to the extent that in 1848 it was banned by the priggish Spanish governor Juan de la Pezuela y Cevallos. This prohibition, however, does not seem to have had much lasting effect, and the newly invigorated genre—now more commonly referred to as "danza"—went on to flourish in distinctly local forms. As in Cuba, these forms included the pieces of music played by dance ensembles as well as sophisticated light classical items for solo piano (some of which could subsequently be interpreted by dance bands). The danza as a solo piano idiom reached its greatest heights in the music of Manuel Gregorio Tavárez (1843–83), whose compositions have a grace and grandeur closely resembling the music of Chopin, his model. Achieving greater popularity were the numerous danzas of his follower, Juan Morel Campos (1857–96), a bandleader and extraordinarily prolific composer who, like Tavárez, died in his youthful prime (but not before having composed over 300 danzas). By Morel Campos' time, the Puerto Rican Danza had evolved into a form quite distinct from that of its Cuban (not to mention European) counterparts. Particularly distinctive was its form consisting of an initial paseo, followed by two or three sections (sometimes called "merengues"), which might feature an arpeggio laden "obbligato" melody played on the tuba like bombardino (euphonium). Many danzas achieved island wide popularity, including the piece "La Borinqueña", which is the national anthem of Puerto Rico. Like other Caribbean creole genres such as the Cuban danzón, the danzas featured the insistent ostinato called "cinquillo" (roughly, ONE two THREE FOUR five SIX SEVEN eight, repeated). The danza remained vital until the 1920s, but after that decade its appeal came to be limited to the Hispanophilic elite. The danzas of Morel Campos, Tavárez, José Quintón, and a few others are still performed and heard on various occasions, and a few more recent composers have penned their idiosyncratic forms of danzas, but the genre is no longer a popular social dance idiom. During the first part of the dancing danza, to the steady tempo of the music, the couples promenade around the room; during the second, with a lively rhythm, they dance in a closed ballroom position and the orchestra would begin by leading dancers in a "paseo," an elegant walk around the ballroom, allowing gentlemen to show off their lady's grace and beauty. This romantic introduction ended with a salute by the gentlemen and a curtsey from the ladies in reply. Then, the orchestra would strike up and the couples would dance freely around the ballroom to the rhythm of the music.

Пуэрто-Рика поп музыкасы

Пуэрто-Рикодағы музыканың көп бөлігі "латын музыкасының" стандартты санаттарына жатпайды және "латын әлемінің поп" музыкасының түрлері ретінде қарастырылады. Бұл санатқа, мысалы, Рикки Мартин (1999 жылы "Livin' La Vida Loca" әнімен АҚШ-та #1 Hot 100 тізімінде бірінші орын алған), құрамы үздіксіз жаңарып тұратын Menudo тобы (Мартин бір кезде оның мүшесі болған), Los Chicos, Las Cheris, Salsa Kids және Chayanne кіреді. Белгілі әншілердің қатарында Despacito әнін орындаған Луис Фонси де бар. Сонымен қатар, Пуэрто-Риконың Ларес қаласында туған әнші және виртуоз гитарист Хосе Фелисиано 1968 жылы "Light My Fire" әнінің латын стиліндегі нұсқасы және Feliciano! альбомымен американдық және халықаралық рейтингтерде үлкен жетістікке жетті. Бұл Фелисианоға сол жылы Грэмми сыйлығын жеңіп алған алғашқы пуэрторикалық болуға мүмкіндік берді. Фелисианоның "Feliz Navidad" әні бүгінгі күнге дейін ең танымал Рождество әндерінің бірі болып табылады.

Реггетон мен Дембоу

Реггетонның тамыры 1980-ші жылдары пуэрторикалық рэпер Вико С-де жатыр. 1990-шы жылдардың басында реггетон Шабба Ранкс әнінен алынған "Dem Bow" риддимін пайдаланып, жанр ретінде қалыптасты, ямайкалық денсхоллға ұқсас әуендер мен күшті дауыста айтылатын өлеңдерімен ерекшеленді. Мұнда мәнді әлеуметтік мәселелерге назар аудармай, тойлау, билеу, мақтаныш, "жарқырау" және сексуалдыққа баса назар аударылатын. Реггетон ямайкалық денсхоллдың испан тіліндегі нұсқасы ретінде басталып, Тего Кальдерон, Дэдди Янки, Дон Омар сияқты орындаушылардың арқасында өзіндік ерекшеліктерге ие болып, бүгінде испан Кариб теңізіндегі ең танымал би музыкасы саналады, тіпті сальсадан да асып түседі. Реггетон – Пуэрто-Рикода және бүкіл әлемде кең таралған музыка жанры. Ол латын ырғақтарын, денсхолл, хип-хоп және рэп музыкасын үйлестіреді. Реггетон көбінесе "мачизм" сипаттамаларымен, күшті еркек мақтанышымен байланысты. Әйелдер бұл жанрға қосылғаннан бері, олардың өкілдігі жеткіліксіз және оның имиджін өзгерту үшін күресіп келеді. Бұл жанрдың бұрынғы және қазіргі бейнесі арасында дау туғызады. Реггетон ямайка және панамалық тамырлары бар музыкалық өрнектен "дэмбоу" деп аталатын, жаңа стильге айналды, ол негізінен Доминикан Республикасында танымал. Оның табысына қарамастан, оның беделі бидегі сексуалдық мәнерін, әйелдердің жыныстық сипаттағы сөздерді айқайлайтын ашық мәтіндерін және киімдерін көрсетуді әңгімеге көтереді. 1990-шы және 2000-шы жылдардың басында реггетон латын Америкасының көптеген елдерінде оның әдепсіздігі үшін цензураға ұшырады. Цензураны үкіметтің халықты басып, қоғамдағы байланыстың күшті болмауына бағытталған әрекеті деп қарастыруға болады. Содан бері көптеген әйелдер реггетонға қосылып, оның бейнесін өзгертуге тырысуда. Олардың көптегені жаңа жол ашып, Айви Куин сияқты сәтті мансапқа ие болды, сондай-ақ Кароль Г, Бекки Г және Росалия да бар. Пуэрто-Рико мен Ямайканың күшті ықпалымен дембоу Доминикан Республикасында пайда болды. 1990 жылы Шабба Ранкс "Dem Bow" атты трек шығарғаннан кейін, бұл атау қалыптасып, дембоу жанрының пайда болуына көп уақыт кетпеді. Дембоу музыкасының негізгі элементтері – реггетон мен денсхолл музыкасын еске түсіретін, бірақ жылдамдатылған қайталанатын ырғақ. Әннің риддімдері құрылып, оның дыбысы реггетонның маңызды бөлігіне айналды. Дембоу музыкасының ырғағы мен әуендері әдетте қарапайым және қайталанатын болады. Айви Куин 1972 жылы 4 наурызда Пуэрто-Риконың Аняско қаласында Марта Ивелис Песанте болып дүниеге келді. Жастық шағында рэп жазып, 90-шы жылдары "The Noise" деп аталатын жер асты түнгі клубында бәсекелескеннен кейін, ол музыкалық мансабын бастады. Ол "Реггетон патшайымы" деп есептеледі. Мансабының басында реггетон индустриясында оны қабылдау қиын болды, өйткені жанр әйелдерге қарсы көзқараспен қарастырылды. "Quiero Bailar", "Yo Perreo Sola", "Pa’ La Cama Voy", "Te He Querido, Te He Llorado" сияқты хиттерді шығарған алғашқы әйел болғаннан кейін, Айви Куин әйелдер мен ер адамдардың құрметіне ие болып, "Реггетон патшайымы" ретінде бекітілді. Алайда, бұрын ол реггетонэро/рэпер Ануэль АА-мен "Реггетон патшайымы" мәртебесіне қатысты дауға түскен болатын, ол соңғы жылдары хит жасамағанын айтқан. Сондай-ақ, оның қарындасы Кароль Г реггетон патшайымы болуға лайық екенін ұсынған. Айви Куин оның мансабы әйел суретшілердің осы жанрда өркендеуіне жол ашқанын мәлімдеді. Сүйіктісі Ануэль АА-ның пікірлеріне жауап ретінде Кароль Г видео арқылы былай деді: "Бекки Г, Натти Наташа, Анитта, Айви Куин және барлық әлеуметтік желілер мен сұхбаттарымда маған құрмет көрсеткен барлық әйелдерге: Мен оларға өз жұмыстарына және мансабына қаншалықты риза екенімді жеке айтқым келеді, бірақ біз бәрімізге лайықпыз, өйткені ешкім ешкімге ештеңе бермеді. Мен диплом іздеп жүрген жоқпын, тек мансабымның жетістігін ғана іздеп жүрмін, бәріміз де күнделікті солай істейміз. Түсіме жету үшін. Менің жігітім, мен сізге рахмет айтқым келеді, өйткені мен сіздің не айтқыңыз келгенін білемін. Мен сендердің патшайымыңмын және сендер мені осындай үлкен адам ретінде көргендеріңе өте қуаныштымын, өйткені сендер мені шынымен де ынталандырасыңдар. Біз бәріміз өзімізге ұнаған нәрсені жасаймыз және ол үшін жұмыс істейміз." Ақырында Ануэль АА Айви Куинмен келісімге келді, ал Айвимен кездескеннен кейін Кароль 2021 жылы шыққан сәтті альбомы "KG0516" -да "Leyendas" ('Аңыздар') атты тректе Айвиді қатыстырды. Трек, сонымен қатар Zion, Nicky Jam және Wisin y Yandel қатысқан, Айви Куиннің ең танымал әнінің есте қаларлық бөліктерін орындауымен басталады, содан кейін Кароль қосылады. Айви Куин Карди Би және Фарина сияқты басқа әйелдерге де ықпал етті. Тіпті Бэд Банни сияқты ер адамдар да оның лирикасына ықпал еткенін айтты. Оның реггетонды басып алған ер адамдар арасында бәсекелесе білуі музыка индустриясында ұқсас қызығушылықтары бар басқа әйелдерге үміт сыйлады. Оның жанрдағы ықпалы мен үстемдігі әйелдердің реггетонға оңайрақ енуіне жол ашты. Ол әйелдердің күшін арттыруға, тек пуэрторикалық әйелдер үшін ғана емес, сонымен қатар ойынға жаңа келген барлық әйелдер үшін де мүмкіндік жасады. Кароль Г – колумбиялық реггетон әншісі, ол Бэд Банни, Ануэль АА және колумбиялық реггетон әртістері J Balvin және Maluma сияқты суретшілермен бірлесіп жұмыс істеген. Мансабының барысында Кароль Г реггетонды ер адамдар басып алғандықтан индустрияда қиындықтарға тап болды. Ол мансабын бастаған кезде жанрда оған көп мүмкіндіктер болмағанын айтады, өйткені реггетонды ер адамдар басып алған. 2018 жылы Кароль Г-нің "Mi Cama" синглы өте танымал болды және ол J Balvin мен Nicky Jam-мен ремикс жасады. "Mi cama" ремиксі Hot Latin Songs тізімінде топ 10-ға еніп, Latin Airplay чартында бірінші орынға шықты. Биыл ол Малумамен "Creeme" әнінде және сүйіктісі Ануэль АА-мен "Culpables" әнінде бірлесіп жұмыс істеді. "Culpables" синглы Hot Latin Songs тізімінде екі апта бойы топ 10-ға енді. Натти Наташа – Доминикан реггетон әншісі, ол да реггетон индустриясына қосылып, музыкасына Айви Куиннің ықпалын тигізгенін айтты. 2017 жылы ол Ozuna қатысқан "Criminal" атты сингл шығарды. Оның "Criminal" синглы YouTube-та 1,5 миллиардтан астам қаралымға ие болды. 2018 жылы Натти Наташа пуэрторикалық дуэт RKM және Ken Y-мен "Tonta" синглында бірлесіп жұмыс істеді. Кейін ол мексикалық реггетон әртісі Бекки Г-мен "Sin Pijama" әнінде бірлесіп жұмыс істеді, ол Hot Latin Songs, Latin Airplay және Latin Pop Airplay чарттарында топ 10-ға енді. Барлық ынтымақтастықтарынан кейін Натти Наташа 2019 жылдың 15 ақпанында illumiNatti атты альбомын шығарды. 2021 жылы ол көп жылдар бойы бірге болған менеджері Рафи Пинамен, Daddy Yankee-нің де басқаратын Pina Records компаниясының негізін қалаушысымен кездесіп, жүкті болды. 2021 жылдың 22 мамырында олар қызы дүниеге келді. Оның күйеуі қазірде заңсыз қару-жарақ иелігі үшін үш жыл бес айға сотталды.

The roots of reggaetón lie in the 1980s by Puerto Rican rapper Vico C. In the early 1990s reggaeton coalesced as a more definitive genre, using the "Dem Bow" riddim derived from a Shabba Ranks song by that name, and further resembling Jamaican dancehall in its verses sung in simple tunes and stentorian style, and its emphasis—via lyrics, videos, and artist personas—on partying, dancing, boasting, "bling," and sexuality rather than weighty social commentary. While reggaeton may have commenced as a Spanish language version of Jamaican dancehall, in the hands of performers like Tego Calderón, Daddy Yankee, Don Omar, and others, it soon acquired its distinctive flavor and today might be considered the most popular dance music in the Spanish Caribbean, surpassing even salsa. Reggaetón is a genre of music, significantly blown up in Puerto Rico and across the world, that combines Latin rhythms, dancehall, and hip hop and rap music. Reggaetón is frequently affiliated with “machismo” characteristics, strong or aggressive masculine pride. Since women have joined this genre of music they have been underrepresented and have been fighting to change its image. This inevitably is causing controversy between what the genre was and what it is now. Reggaetón has transformed from being a musical expression with Jamaican and Panamanian roots to being “dembow” a newer style that has changed the game, which is listened to mainly in the Dominican Republic. Despite its success, its constant reputation highlights sexuality in the dancing, its explicit lyrics that have women screaming sexualized phrases in the background, and the clothing women are presented in. In the '90s and early 2000s, Reggaetón had been targeted and censored in many Latin American countries for its vulgar and course nature. Censorship can be seen as the government's way of suppressing the people and ensuring that communication is not strong amongst the community. Since then, many women have joined Reggaetón in hopes of changing preconceptions. Many of them have paved the way and have successful careers such as the female trailblazer herself Ivy Queen, as well as Karol G, Becky G, and Rosalia among others. With strong influences from Puerto Rico and Jamaica, dembow originates from the Dominican Republic. When Shabba Ranks released the track "Dem Bow" in 1990, the name stuck and it did not take long for the dembow genre to form. The main elements of dembow music are its repetitive rhythm, which is somewhat reminiscent of reggaeton and dancehall music, but faster. Riddims were built from the song and the sound became a popular part of reggaeton. The rhythm and melodies in dembow music tends to be simple and repetitive. Ivy Queen was born as Martha Ivelisse Pesante on March 4, 1972, in Añasco, Puerto Rico. After writing raps during her youth and competing in the 90’s at an underground nightclub called The Noise, this led to the beginning of her musical career. She is considered as the “Queen of Reggaeton.” In the beginning of her career, it was very difficult for her to be taken seriously in the reggaeton industry because the genre is seen as misogynistic. After being the first woman to produce hits such as “Quiero Bailar”, “Yo Perreo Sola”, “Pa’ La Cama Voy”, “Te He Querido, Te He Llorado” Ivy Queen gained the respect of women and men alike solidifying her spot as “Queen of Reggaeton”. However, in the past, there had been controversy between herself and reggaetonero/rapper Anuel AA regarding her status as “Queen of Reggaeton” being she had not had a hit in years. He also insinuated that his girlfriend, Karol G, should be the queen of reggaeton. Ivy Queen responded saying her career paved the way for female artists to thrive in this genre. In reaction to the comments made by her boyfriend Anuel AA, Karol G responded with a video, saying “For Becky G, Natti Natasha, Anitta, Ivy Queen and all the women who have shown me respect in all my social networks and interviews: I have had the honor of telling them in person how much I admire their work and careers, but we are all worthy of what we have because nobody has given anything to anyone.” She went on to say, “This is a crown, and nobody is not going to give it to them, for what they have done. I am not looking for a degree, I am only looking for the success of my career, as everyone is doing every day. Getting up for the dream. To my boyfriend, I just want to say thank you, because I know what you wanted to say. I am your queen and I am very happy that you see me that big because you do motivate me. All of us are going to do what we like and work for it.” Ultimately, Anuel AA would make amends with Ivy Queen, and after meeting Ivy Queen, Karol would have Ivy featured on her successful 2021 album “KG0516” on the multi artist track “Leyendas” (‘Legends’). The track, also featuring Zion, Nicky Jam, and Wisin y Yandel, opens with Ivy Queen singing memorable parts of her biggest song to date, “Yo Quiero Bailar” (‘I want to dance’) before Karol joins in. Ivy Queen has been an influence on other women like Cardi B and Farina. Even men, such as Bad Bunny, have listed her as an influence for their lyrics. Her ability to compete amongst men who dominated Reggaetón gave hope to other women who had similar interests in the music industry. Her influence and dominance in the genre led the way for women to easier break onto the reggaetón scene. She sparked a place for women's empowerment, not just for Puerto Rican women, but for all women who are new to the game. Karol G is a Colombian reggaeton singer who has done collaborations with artists such as Bad Bunny, Anuel AA and Colombian reggaeton artists J Balvin, and Maluma. Throughout her career, Karol G has had troubles in the industry because reggaeton is a genre that is dominated by males. She recounts how when starting her career she noticed that there were not many opportunities for her in the genre because reggaeton was dominated by male artists. In 2018, Karol G's single "Mi Cama" became very popular and she made a remix with J Balvin and Nicky Jam. The Mi cama remix appeared in the top 10 Hot Latin Songs and number 1 in Latin Airplay charts. This year she has collaborated with Maluma on her song "Creeme", and with her love interest, Anuel AA, in the song "Culpables". The single, "Culpables" has been in the top 10 Hot Latin Songs for 2 consecutive weeks. Natti Natasha is a Dominican reggaeton singer who has also joined the reggaeton industry and has listed Ivy Queen as one of her influences for her music. In 2017 she made a single called "Criminal" that features reggaeton artist, Ozuna. Her single "Criminal" became very popular on YouTube with more than has 1.5 billion views. In 2018 Natti Natasha collaborated with Puerto Rican duo, RKM and Ken Y in their single "Tonta". She also later collaborated with Mexican reggaeton artist, Becky G in “Sin Pijama” which made it to the top 10 in Hot Latin songs, Latin Airplay, and Latin Pop Airplay charts. After all the collaborations that Natti Natasha has done she was able to release her album called illumiNatti on February 15, 2019. In 2021, she became engaged and pregnant to her longtime manager, Raphy Pina, the Puerto Rican founder of Pina Records who also manages Daddy Yankee. On May 22, 2021, she gave birth to their daughter. Her fiancé is currently serving a three year, five month sentence for illegal possessions of a firearm.

Бачата және бачатон

Доминикан Республикасында туған бачата, Доминикан Республикасымен тығыз мәдени байланыстары болғандықтан, музыкалық жанрлардың қосылуына мүмкіндік беріп, Пуэрто-Рикода кең танылды. Бастапқы бачатаға ең көп әсер еткендердің қатарында кубалық болеро, кубалық сон, американдық рок, блюз, мексикалық ранчера, корридо және Доминикан меренгесі бар. Реггетон музыкасында бачата мен меренге сияқты Доминикан музыкалық стильдерінің пайда болуы, Доминикан туған Luny Tunes продюсерлік тобының Пуэрто-Рикоға келген кезімен бірге болды, бірақ бұл дамудың толыққанды еңбегі оларға ғана жатпайды. 2000 жылы олар DJ Нельсонның реггетон студиясында жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды. Олар Айви Куин, Тего Кальдерон және Дэдди Янки сияқты реггетон әртістері үшін бірқатар табысты туындыларды жасай бастады.

Болеро

Болероның бастауы Кубада болғанымен, ол 20-шы ғасырда Пуэрто-Рикоға жетіп, 1915 жылы алғашқы радиостанциялар арқылы аралда кеңінен танымал болды. Пуэрто-Рикалықтар оны тыңдап ғана қоймай, жазып, орындады, соның ішінде Рафаэль Эрнандес, Даниэль Сантос, Педро Флорес, Джонни Альбино, Одилио Гонсалес, Ноэль Эстрада, Хосе Фелисиано, Трио Вегабаеньо және Тито Родригес сияқты көптеген көрнекті өнерпаздар болды. Кубадағы болреро жанрына ұқсас, Пуэрто-Рикодағы болреро да кубалық және пуэрто-рикалық басқа жанрлармен жиі үйлестіріледі, мысалы, бомба, данза, плена, хибаро, гуарача, мамбо, румба, ча-ча-ча және сальса.

Меренге

Меренге – Доминикан Республикасынан бастау алып, осы елмен тығыз байланысты музыка мен би түрі болғанымен, Латын Америкасының және АҚШ-тың, соның ішінде Пуэрто-Риконың барлық аймақтарында кеңінен таралды. Би-сарайдағы меренгенің хореографиясы негізгі екі қадамды қамтиды, бірақ жамбасты оңға қиындатып бұру оны орындауды біршама қиын жасайды. Екі биші вальс немесе вальс сияқты позаға түседі. Содан кейін жұп "тақталы қоршау қадамы" деп аталатын Paso de la empalizada қадамын жасайды, одан кейін сағат тілімен немесе сағат тіліне қарсы айналу мүмкіндігі туады. Би-сарайдағы меренгенің барлық қадамдары кезінде жұп ешқашан қолдарын босатпайды. Меренгенің екінші түрі – фигуралық меренге немесе Merengue de Figura деп аталады. Орындаушылар қолдарын ұстап, әрқайсысы жеке-жеке айналады, бірақ бидің ритмін сақтайды. Пуэрто-Рикодан шыққан танымал меренге орындаушыларының қатарында Элвис Креспо, Ольга Таньон, Гисселл, Мэнни Мануэль, Grupo Mania, Limi T 21 және тағы да басқалар бар. Меренхаус – реп элементтерін қамтитын меренге жанрының бір саласы. Оған хип-хоп, денсхолл және латын хаус музыкасының ықпалы да бар. Бұл жанр 1980 жылдардың соңында Нью-Йоркте пайда болды. Сан-Хуан, Пуэрто-Рико қаласында туып өскен және латын рэп музыкасындағы алғашқы танымал әйел рэперлердің бірі – Лиза М, merenhouse жанрындағы алғашқы әнді жазған деп есептеледі. Бұл туралы оның 1990 жылы шыққан "No Lo Derrumbes" атты екінші альбомында айтылған.

Гуараша және сальса

Сальса – тағы бір жанр, оның формасы Куба және Пуэрто-Рико жанрларының қосылуынан, әсіресе 1950-ші жылдардағы кубалық би музыкасынан пайда болған. Бірақ 1960-70-ші жылдары ол халықаралық жанрға айналып, Пуэрто-Рикода және Нью-Йоркте пуэрторикалықтардың ерекше ынтасымен дамыды. Шаранга сияқты формалар пуэрторикалықтар мен нюйорикалықтардың арасында өте танымал болды. Олар, іс жүзінде, 1960-шы жылдары тек Кубамен шектелген, тоқырап қалған бұл жанрды құтқарып, оған жаңа өмір, жаңа әлеуметтік мағына және көптеген стильдік жаңалықтар сыйлады. Сальса – 1960-шы жылдардың соңында Нью-Йорктегі пуэрторикалықтар, содан кейін Пуэрто-Рикода және басқа жерлерде дамытылған және жаңадан өңделген кубалық-пуэрторикалық стильдегі би музыкасының жаңартылған түрі. Сальса тез арада халықаралық құбылысқа айналып, Колумбия, Венесуэла және басқа елдерде гүлденсе де, Нью-Йорк пен Пуэрто-Рико оның екі маңызды орталығы болып қала берді. Аралда El Gran Combo, Sonora Ponceña және Вилли Росарио, сондай-ақ 1980-90-шы жылдардың попқа бағытталған "salsa romántica" жұлдыздары ерекше танымал болды. (Толық ақпарат алу үшін "салса музыкасы" жазбасына қараңыз.) Бұл жанрларды танымал еткен нюйорикалық және пуэрторикалық өкілдердің ішінде Тито Пуэнте, Тито Родригес (гуарача және болеро әншісі), пианистер Эдди Палмиери, Ричи Рэй және Папо Лукка, конгашы Рэй Баррето, тромбоншы және әнші Вилли Колон, сондай-ақ әншілер Ла Индия, Энди Монтаньес, Бобби Круз, Чео Фелисиано, Гектор Лаво, Исмаэль Миранда, Исмаэль Ривера, Тито Нивес, Пит Эль Конде Родригес және Гилберто Санта Роза бар.

Регги мен танцевальдық зал

Пуэрто-Рикода регги және дэнсхолл әртістерінің музыкалық өрісі қалыптасқан, сондай-ақ жергілікті реггетон жанры дамыды, ол негізінен Панама мен Ямайкадан келген регги және дэнсхолл ықпалы арқылы Пуэрто-Рикода өркендеді. Cultura Profética, Millo Torres y El Tercer Planeta және Gomba Jahbari сияқты жергілікті орындаушылар мен топтар аралда кең танылды, сондай-ақ Пуэрто-Рикодағы басқа регги және дэнсхолл өкілдері де белгілі болды. Пуэрто-Рикодағы регги, яғни ямайкалық реггиден және басқа стильдерден ерекшелену үшін күрделі духовой аранжировкалар мен аккордтық тізбектер сияқты элементтерді пайдаланады. Ол көбінесе испан және/немесе ағылшын тілдерінде орындалады, бірақ пуэрто-риколық регги басқа тілдерде де айтылуы мүмкін. Олардың регги нұсқасына Пуэрто-Рикода туған сальса және АҚШ-тан келген джаз сияқты басқа музыка жанрлары да әсер етті, себебі жергілікті регги және дэнсхолл музыканттары басқа жанрлармен тәжірибе жасауды және оларды өз стилімен үйлестіруді ұнатады.

Классикалық музыка

Аралда екі негізгі оркестр бар, олар – Orquesta Sinfónica de Puerto Rico және Orquesta Filarmónica de Puerto Rico. Сан-Хуан қаласында жыл сайын «Касальс» фестивалі өтеді, оған әлемнің түкпір-түкпірінен классикалық музыканттар келеді. Он тоғызыншы ғасырдан бері Пуэрто-Рикода әртүрлі композиторлар болған, олардың ішінде Фелипе Гутьеррес Эспиноса, Мануэль Грегорио Таварес, Хуан Морел Кампос, Аристидс Чавьер, Хулио С. Артеага және Браулио Дуэньо Колон. ХХ ғасырдың басында Хосе Игнасио Квинтон, Монсита Феррер және Хосе Энрике Педрейра кездеседі. ХХ ғасырдың ортасында композиторлардың жаңа толқыны пайда болды, олардың кейбіреулері ұлтшылдыққа бейім. Осы топқа Амаури Верей, Хектор Кампос Парси, Джек Делано және Луис Антонио Рамирес кіреді. Заманауи тілмен Рафаэль Апонте Леде және Луис Мануэль Альварес музыкалық аренасы қалыптасты. 1970 жылдан бастап көптеген музыканттар тізімге қосылды, олар әртүрлі стильде болғанымен, барлығының халықаралық деңгейде танымалдығы жоғары болды. Эрнесто Кордеро, Карлос Альберто Васкес, Альфонсо Фуэнтес, Раймонд Торрес Сантос, Альберто Родригес, Уильям Ортис Альварадо, Хосе Хавьер Пенья Агуайо, Карлос Каррильо және Роберто Сиерра осы топқа жатады.

Хип-хоп және рэп музыкасы

Әлеуметтік жағдайлар мен қалалардың құлдырауы 1970-ші жылдары Нью-Йорк қаласындағы жобаларға әсер еткендіктен, афроамерикандықтар мен пуэрто-рикалықтар бірдей түрде зардап шекті. Нью-Йорктегі жағдайдың нашарлауына төтеп беру үшін пуэрто-рикалықтар мен афроамерикандықтар бірлесіп, өздерінің шығармашылық өнерін білдіретін рэп музыкасын жасады. Дебора Пачини Эрнандес өзінің "Oye Como Va! Латындық танымал музыкадағы гибридтік және жеке тұлға" атты мақаласында, афроамерикандықтар мен пуэрто-рикалықтардың қиындықтарын жеңудің көптеген жолдары "граффити, ди-джейлік, эмсинг, брейк-данс және сәні – хип-хопты құрайтын мәдени элементтер" арқылы болғанын жазды (56). Хип-хоп музыкасының танымал бола бастауымен, пуэрто-рикалықтардың брейк-данстан бастап музыканың дыбысына дейін хип-хоп индустриясына әсер еткені анық болды. "Пуэрто-рикалықтарды рэп туралы айту – коммерциялық бейнелеу логикасына түсіп қалғанда, танымал мәдени өрнектің бірден-бір ұмытылу сезімін жеңуді білдіреді. Бұл тарихи контекст пен реттілікті зерттеуді, дәстүрлер мен алдыңғы шараларды іздеуді және хип-хопты бұқаралық ақпарат құралдарының ойын-сауық дискілерінде көрінетін имидждерден, поздардан және формулалардан гөрі әлдеқайда күрделі екенін мойындауды қамтиды. Пуэрто-рикалықтардың қатысуынан туған он жылдан астам уақыт хип-хоптың жаңа музыкалық жанр емес, әлеуметтік тәжірибені білдіруге арналған кеңістік екенін көрсетті. Осы тұрғыдан алғанда, "латын рэпі" деп аталатын нәрсе алғаш рет афроамерикандықтар мен пуэрто-рикалықтардың ондаған жылдар бойы көрші, әріптес және "жақын достар" ретінде ортақ мәдени ортаны бөлісіп, оған таласқанда қалыптасты." – Хуан Флорес, "Puerto Rocks: Rap, Roots and Amnesia". Пуэрто-рикалықтар 1970-ші жылдардың соңында хип-хоптың өрлеуіне үлкен үлес қосса да, хип-хоп бұқаралық ақпарат құралдарында негізінен афроамерикандық жанр ретінде бейнеленгендіктен, олар өз еңбегін мойындату үшін күресті. Олар жанрды ауыстырудың орнына, өздерінің мәдени ерекшеліктерін жасырудың басқа жолдарын табуға мәжбүр болды. Мысалы, DJ Чарли Чейз Cold Crush Brothers тобымен сахнаға шыққан алғашқы пуэрто-рикалық артистердің бірі болды, бірақ бастапқы топтағы жалғыз афроамерикандық емес мүше еді. Ол өзінің атын өзгертуге тура келгенін айтты, өйткені егер ол Карлос Мендес ретінде өнер көрсетсе, лайықты құрмет пен назар алмауы мүмкін еді. Алайда, DJ Чарли Чейз сияқты рэперлер болашақтағы сәттілікке жол ашты. Хип-хопта пуэрто-рикалықтардың дамуының арқасында Big Pun, Daddy Yankee, Fat Joe, Swizz Beats, Young MA, Calle 13 (тобы) сияқты артистер үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Лин-Мануэль Миранда рап пен классикалық музыканы үйлестіретін "Гамильтон" (музыкалық) опералық музыкалық туындысымен бүкіл әлемге танылды.

As social conditions and urban decay took their toll on the projects in New York City during the 1970s, blacks, and Puerto Ricans were equally affected. As a way of coping with the disarray that was taking place in New York, both Puerto Ricans and blacks worked together to collaborate on rap music that would help express their creative art. As Deborah Pacini Hernandez wrote in her article, "Oye Como Va! Hybridity and Identity in Latino Popular Music," many of the ways that blacks and Puerto Ricans coped with their struggles was through, "graffiti, DJing, emceeing, break dancing, and fashion—the cultural elements comprising hip hop." (56) As hip hop music rose to prominence, it was clear that Puerto Ricans had an influence on the hip hop industry, from the break dancing to the sound of the music. "To speak of Puerto Ricans in rap means to defy the sense of instant amnesia that engulfs popular cultural expression once it is caught up in the logic of commercial representation. It involves sketching in historical contexts and sequences, tracing traditions and antecedents, and recognizing hip hop to be more and different than the simulated images, poses, and formulas the public discourse of media entertainment tends to reduce it to. The decade and more of hindsight provided by the Puerto Rican involvement shows that, rather than a new musical genre and its accompanying stylistic trappings, rap constitutes a space for the articulation of social experience. From this perspective, what has emerged as “Latin rap” first took shape as an expression of the cultural turf shared, and contended for, by African Americans and Puerto Ricans over their decades as neighbors, coworkers, and “homies” in the inner city communities." – Juan Flores, Puerto Rocks: Rap, Roots and AmnesiaDespite the fact that Puerto Ricans had a huge impact on the rise of hip hop during the late 1970s, they struggled to receive credit as hip hop was portrayed through the media as a genre that was predominantly black. Instead of switching genres, they had to find other ways to mask their cultural identities. For example, DJ Charlie Chase was one of the first Puerto Rican artists to burst onto the scene with his group, the Cold Crush Brothers, but was the only person in the original group who was not black. He said that he knew he had to change his name because if he went out to perform as Carlos Mendes, he might not have gotten the credit or attention that he deserved. However, rappers such as DJ Charlie Chase set the scene for more mainstream success in the future. Because of the development of Puerto Ricans in hip hop, artists like Big Pun, Daddy Yankee, Fat Joe, Swizz Beats, Young MA, Calle 13 (band) have become more successful. Lin Manuel Miranda achieved universal acclaim with his opera musical Hamilton (musical), which blends rap and classical influences.

Билеу

Би – адамның ой-пікірлерін және құндылықтарын көрсететін өнер саласы. Бұл қызмет дене шынықтырумен байланысты, себебі нақты би үлгілерін орындау үшін белгілі бір қимылдар қажет. Пуэрто-Рикода би – мәдениеттің бір бөлігі саналады, ол ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, отбасылық және қоғамдық тойларда, мерекелерде орындалады.

Тарихи әсерлері

Биге таино тайпаларының, испандықтардың және африкалық құлдардың әртүрлі мәдениеттері әсер еткен. Колумбияға дейінгі дәуірден бастап би Пуэрто-Рико мәдениетінің бөлігі болды және әлеуметтік және демографиялық өзгерістерге қарай дамыды. Ең ертедегі тарихшылар сипаттаған билер – таино тайпасының арейто билері. Оларды хор ән салу арқылы орындап, музыкамен сүйемелдеп, жетекші бағыттап тұратын. Олар оқиғаны айтатын, ал жетекші оқиға аяқталғанша қайталану керек қадамдар мен әндерді көрсететін. Еуропалық билер де аралдың орталық бөлігіндегі шаруалар мен қоныс аударушылар арасында танымал болды және олар ритм, аспаптар, түсіндіру және тіпті киім-кешек сияқты ерекшеліктерге ие болды. Таино тайпасының саны азайған сайын, испандық, африкалық және 1898 жылдан бастап Солтүстік Америка билері аралға келді, тауларда, жағалауда және қалаларда қалыптасып, дамыды. Испания аралды басып алғаннан кейін, Пуэрто-Рико музыкасы мен биі испандық, африкалық және басқа да еуропалық мәдениеттерден алынған үйлесімді музыкалық стильдердің қосындысынан тұрады, осылайша Пуэрто-Риконың латын биінің ерекше стилі қалыптасты.

Сальса

Бұл әртүрлі латын, африкалық және карибтік билердің әртүрлі ырғақтарының қоспасын білдіреді. Сальса алғаш рет 1960-шы жылдар шамасында пайда болған деп есептеледі және латын американдық емес әлемде күрт танымал болды. Сальса биі мамбо биіне ұқсас. Сальса биі музыканың 8 уақытында құрылған алты қадамды үлгіде орындалады. 8 түрлі қадамның ішінде 2 тоқталған кездермен 6 қозғалыс бар. Бидің үлгісі: 1, 2, 3, содан кейін 4-те тоқталып, 5, 6, 7-де қозғалып, 8-де тоқталады. Негізгі қадамдар: 1) алға және артқа қадам: бұл қадамда алға-артқа екі рет жылжудан тұрады. Екінші қадам – негізгі бүйірлік қадам, ол бірінші қадамға ұқсас, бірақ бұл қадамда қозғалыс бүйірге қарай жасалады. Сальса биінде бүйірге қарай сезіну және айналу маңызды элементтер болып табылады.