Кіріспе

Тауарды белгілі бір уақытта және бағада сату немесе сатып алу туралы келісім.

Қаржыда, форвардтық келісімшарт немесе жай ғана форвард – бұл екі тарап арасындағы белгілі бір активті белгілі бір болашақ уақытта келісімшартта келісілген бағамен сатып алу немесе сату туралы стандартталмаған келісімшарт. Бұл оны туынды құралдың бір түрі етеді. Болашақта негізгі активті сатып алуға келісетін тарап ұзақ позицияны, ал активті болашақта сатуға келісетін тарап қысқа позицияны иеленеді. Келісілген баға жеткізілім бағасы деп аталады, ол келісімшарт жасалған кездегі форвард бағасына тең болады. Негізгі құралдың бағасы, кез келген нысанда болсын, құралдың бақылауына өтуге дейін төленеді. Бұл сауда уақыты мен күні, бағалы қағаздар алмасылатын құн күнімен сәйкес келмейтін сатып алу/сату тапсырыстарының көптеген түрлерінің бірі. Форвардтар, басқа туынды құралдар сияқты, тәуекелді қорғау (әдетте валюта немесе айырбас бағамы тәуекелін), спекуляция құралы ретінде немесе тарапқа негізгі құралдың уақытқа сезімтал ерекшеліктерінен пайда алуға мүмкіндік беру үшін қолданылуы мүмкін.

Форвардтық келісімшарттың қалай жұмыс істейтіні

Мысалы, Боб бір жылдан кейін үй сатып алғысы келеді делік. Сонымен бірге, Элис қазір p=$ тұратын үйге ие және оны бір жылдан кейін сатуға ниетті деп ойлайық. Екі тарап та бір-бірімен форвардтық келісімшарт жасасуы мүмкін. Егер екеуі де бір жыл ішінде сату бағасын p=$ деп келіссе (сату бағасының неге осы сома болуы керектігі туралы төменде түсіндіріледі). Элис пен Боб форвардтық келісімшартқа келді. Боб, негізгі активті сатып алушы болғандықтан, ұзақ мерзімді форвардтық келісімшартқа түскен деп есептеледі. Керісінше, Элис қысқа мерзімді форвардтық келісімшартқа түседі. Бір жыл өткен соң, Элис үйінің қазіргі нарықтық құны p=$ болсын делік. Онда Элис Бобқа тек p=$ бағасымен сатуға міндетті болғандықтан, Боб p=$ пайда табады. Мұның себебін түсіну үшін, Бобтың Элистен p=$ бағасымен сатып алып, оны дереу нарықта p=$ бағасымен сата алатынын ескеру жеткілікті. Бобтың пайдасы – осы айырмашылық. Ал Элис p=$ көлемінде әлеуетті шығынға ұшырап, p=$ көлемінде нақты пайда табады. Осыған ұқсас жағдай валюталық форвардтарда да орын алады, онда бір тарап валютаны сатып алу немесе сату бойынша форвардтық келісімшарт ашады (мысалы, канадалық долларды сатып алу туралы келісімшарт), ол болашақта мерзімі аяқталатын/есептесетін күніне дейін жарамды. Олар белгілі бір кезеңде валюта бағамының/валюта тәуекеліне ұшырағысы келмейді. АҚШ доллары мен канадалық долларының айырбас бағамы келісімшарт жасалған күні мен келісімшарт жабылған немесе мерзімі өткен күні арасында өзгеретін болғандықтан, бір валюта екіншісіне қатысты нығайғанда бір тарап пайда табады, ал қарсы тарап шығын көреді. Кейде сатып алынатын форвардтық келісімшарт инвесторға болашақта канадалық доллар қажет болғандықтан ашылады, мысалы, канадалық долларымен есептелетін қарызды төлеу үшін. Басқа жағдайларда, форвардтық келісімшартты ашатын тарап бұл валютаға мұқтаж болғандықтан емес, валюта тәуекелін қорғау үшін емес, валюта бағамына қатысты күмәндануы себеп болады және келісімшартты жабу кезінде пайда табу үшін айырбас бағамының өзгеруін күтеді. Валюталық форвардта валютаның номиналды сомасы көрсетіледі (мысалы, p=$ миллион канадалық доллар сатып алу туралы келісімшарт, ағымдағы бағам бойынша, бұл екі сома номиналды сома деп аталады). Номиналды сома немесе эталондық сома үлкен болуы мүмкін, бірақ мұндай келісімшартты жасау немесе ашу үшін қажетті шығындар немесе маржалар осы сомадан әлдеқайда аз, бұл туынды келісімшарттарға тән қаржылық левереджді көрсетеді.

Форвардтық бағалар туралы келісімге келу үлгісі

Жоғарыдағы мысалды жалғастыра отырып, Алистің үйінің бастапқы бағасы p = $ болсын және Боб бір жылдан кейін үйді сатып алу үшін форвардтық келісімшартқа түседі. Бірақ Алиса бірден p = $ бағасына сата алатынын және түскен қаражатты банкке салып бере алатынын білгендіктен, ол сатудың кейінге қалдырылуы үшін өтемақы талап етеді. Егер бір жылдық тәуекелсіз табыс ставкасы R (банк ставкасы) 4% болса, онда банктегі ақша тәуекелсіз түрде p = $-ға дейін өседі. Сондықтан, Алиса бұл келісімшарттың оған тиімді болуы үшін бір жылдан кейін кем дегенде p = $ алуды қалайды – мүмкіндік шығыны өтелген болар еді.