Кіріспе

Француз кино сыншысы (1918–1958)

Андре Базин (базе́; 18 сәуір 1918 – 11 қараша 1958) – белгілі және ықпалды француз кино сыншысы және кино теориясының маманы. Ол 1943 жылы кино туралы жазуды бастады және 1951 жылы Жак Дониол Валькроз бен Жозеф Мари Ло Дукамен бірге танымал «Cahiers du cinéma» кино журналын құрды. Ол реализмнің киноның ең маңызды міндеті екенін айқын жеткізді. Оның объективті шындыққа, терең фокусқа және монтажсыздыққа ұмтылысы фильмнің немесе көріністің мағынасын түсіндіруді көрерменге қалдыру қажеттігімен байланысты. Бұл оны 1920-1930 жылдардағы кино теориясына қарсы қойды, ол киноның шындықты қалай өзгерте алатынына баса назар аударды.

Өмір

Андре Базин 1918 жылғы 18 сәуірде Францияның Анжер қаласында дүниеге келген. 1941 жылы Сент-Клаудтағы École normale supérieure-ді бітіргеннен кейін ол мұғалімдік мансабын бастады, бірақ сөйлеу кемістігіне байланысты мұғалімдік қызметке қабылдаудан бас тартты. Одан кейін ол Париждегі Maison des Lettres студенттік ұйымына қатысты, онда Париж неміс оккупациясы астында болған кезде киноклубын құрды. 1954 жылы Базинге лейкемия диагнозы қойылды. 1958 жылғы 11 қарашада 40 жасында Ноген-сюр-Марн қаласында қайтыс болды.

Кино сыншы

Базин 1943 жылы кино туралы жаза бастады және 1951 жылы Жак Дониол Валькроз бен Жозеф Мари Ло Дукамен бірге «Cahiers du cinéma» атты танымал кино журналын құрды. Базин Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кинотану мен сынның маңызды күші болды. Ол өмірінің соңына дейін «Cahiers» журналын басқарды, ал оның жазбаларының төрт томдық жинағы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Онда 1958 жылдан 1962 жылға дейінгі кезең қамтылып, «Qu'est-ce que le cinéma?» («Кино деген не?») деп аталды. «Кино деген не?» кітабынан таңдамалы материалдар 1960 жылдардың аяғы мен 1970 жылдардың басында екі томдық түрінде ағылшын тіліне аударылды. Олар ағылшын тілді елдердегі кино курстарының негізгі оқулығына айналды, бірақ ешқашан жаңартылмады немесе қайта қарастырылмады. 2009 жылы канадалық «Caboose» баспасы Канаданың авторлық құқық заңдарының артықшылықтарын пайдаланып, жинақтағы маңызды эсселердің жаңа аудармаларын бір томдық кітапқа біріктірді. Тімоти Барнардтың түсіндірмелерімен жарық көрген бұл басылым, кез келген тілдегі осы жазбалардың толыққанды түзетілген және түсіндірілген нұсқасы болды. 2018 жылы бұл томды Барнард аударған Базиннің мәтіндерінің кеңейтілген жинағы алмастырды: «Андре Базин: 1943–1958. Таңдамал жазбалар». 2022 жылы Базиннің эсселерінен жаңа жинақ «Андре Базин адаптация туралы: Киноның әдеби қиялы» деген атпен жарық көрді. Базиннің сындық жүйесіне қатысты қалыптасқан пікір, ол «объективті шындықты» бейнелейтін фильмдерді жақтады (мысалы, деректі фильмдер және итальяндық неореализм мектебінің туындылары, немесе оның айтуынша, «Озаттандырудың итальян мектебі»). Ол терең фокусты (Орсон Уэллс, Уильям Уайлер), кең көріністерді (Жан Ренуар) және «терең кадрды» қолдануды жақтады, сондай-ақ монтаж және визуалды эффекттердегі тәжірибелерден гөрі, мизансцен арқылы «нағыз сабақтастықты» артық көрді. Мысалы, ол Уайлердің «Біздің өміріміздің ең жақсы жылдары» фильміндегі (Грегг Толандтың операторлық жұмысымен) бір көріністі терең фокус композициясының мағынасын ашу үшін жан-жақты талдады.

Объективті шындыққа назар аудару, терең фокус және монтаждың болмауы Базиннің фильмді немесе көріністі түсіндіруді көрерменге қалдыру қажеттігіне сенуімен байланысты. Бұл оны 1920-1930 жылдардағы кино теориясына қарсы қойды, ол киноның шындықты қалай манипуляциялай алатынын баса көрсетті. Дадли Эндрюдің сөзіне сүйенсек, Рим католицизмі мен персонализм – Базиннің киноға деген көзқарасына әсер еткен екі маңызды фактор. Виктор Бруно бұл ықпалдардың, әсіресе Рим католицизмінің, Базиннің «реализм» түсінігінің мәнісін тудыратын бастау екенін айтады, ол, оның пікірінше, дене емес, метафизикалық реализммен тығыз байланысты (кейбір ғалымдар оны реализм деп те атайды). Тағы бір ғалым Том Гуннинг Андре Базинге үшінші бір ықпал еткенін анықтады: гегельдік. Гуннингтің пікірінше, Базиннің ұзақ кадрларды ұнатуы Гегельдің тарихтың уақыт бойынша дамуын түсінуімен сабақтас. Бұл идеяны кейбір авторлар жоққа шығарды, себебі Базин ұзақ кадрды еркіндік құралы ретінде бағаласа, Гегель тарихтың дамуы толыққанды жүйеленген парадигмамен аяқталады деп түсінді. Бұл оны фильм режиссердің жеке көзқарасын бейнелеуі керек деген сенімге әкелді. Бұл идея авторлық теорияның дамуында маңызды рөл атқарды, оның манифесі Франсуа Трюффоның «Француз киносының белгілі бір тенденциясы» атты мақаласы болды, ол оның ұстазы Базиннің 1954 жылы «Cahiers» журналында жарияланды. Базин Говард Хоукс, Уильям Уайлер және Джон Форд сияқты режиссерлерді де қолдады.

Танымал мәдениетте

Франсуа Трюффо «400 соққыны» Базинге арнады, ол фильм түсірілімі басталғаннан кейін бір күн өткен соң қайтыс болды. Ричард Линклейтердің «Ояну өмірі» фильмінде режиссер Каве Захеди мен ақын Дэвид Джуэлл Базиннің кейбір кино теориялары туралы талқылайды. Базиннің христиан дініне сенімі және әрбір кадр – жаратылыста көрініс тапқан Құдайдың бейнесі деген ұғымға баса назар беріледі.

Ағылшын тілінде

Базин, Андре. (2018 ж.) Андре Базин: 1943–1958 жылдардағы таңдамалы жазбалар (Тимоти Барнард, аударма). Монреаль: caboose.
Базин, Андре. (1967–1971 жж.). Кино деген не? 1- және 2-томдық (Хью Грей, аударма, редактор). Беркли: Калифорния университетінің баспасы.
Базин, Андре. (1973 ж.). Жан Ренуар (Франсуа Труфо, редактор; В. В. Холси II және Уильям Х. Саймон, аударма). Нью-Йорк: Simon and Schuster.
Базин, Андре. (1978 ж.). Орсон Уэллс: сын тұрғысынан қарау. Нью-Йорк: Harper and Row.
Эндрю, Дэдли. Андре Базин. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1978.
Базин, Андре. (1981 ж.). Француз киносы: оккупация және қарсылық дәуіріндегі сындық эстетиканың тууы (Франсуа Труфо, редактор; Стэнли Хохман, аударма). Нью-Йорк: F. Ungar Pub. Co.
Базин, Андре. (1982 ж.). Қатыгездік киносы: Бунюэльден Хичкокқа дейін (Франсуа Труфо, редактор; Sabine d'Estrée, аударма). Нью-Йорк: Seaver Books.
Базин, Андре. (1985 ж.). Чаплин туралы эсселер (Жан Бодон, аударма, редактор). Нью-Хейвен, Коннектикут: Нью-Хейвен университетінің баспасы. LCCN 84 52687
Базин, Андре. (1996 ж.). Андре Базин жұмыста: 1940-1950 жылдардағы маңызды эсселер мен рецензиялар (Берт Кардулло, редактор, аударма; Ален Пиетт, аударма). Нью-Йорк: Routledge. (HB) (PB)
Базин, Андре. (2005 ж.). Француз киносы: азаттықтан Жаңа толқынға дейін, 1945–1958 (Берт Кардулло, редактор). Peter Lang Pub Inc. UNO Press, Нью-Орлеан университетінің баспасы, [Нью-Орлеан, Луизиана], ©2012.

Француз тілінде

Авторлардың саясаты, Андре Базин құрастырған. Роберт Брессон, Жан Ренуар, Луис Бунуэль, Говард Хоукс, Альфред Хичкок, Фриц Ланг, Орсон Уэллс, Микеланджело Антониони, Карл Теодор Дрейер және Роберто Росселлинимен сұхбаттамалар. "Кино деген не?", Андре Базинның 4 томдық еңбегі, алғаш рет 1958–1962 жылдары жарық көрген (1958, 1959, 1961, 1962). Жаңа басылымы: Les Éditions du Cerf, 2003 жыл. Андре Базин – Толық жазбалар жинағы (2 томдық), Macula басылымы, 2018 жыл.