Кіріспе

Рим реформаторы және б.з.д. 88 жылы плебей трибуны Публий Сулпиций Руф (б.з.д. 124–88) – римдік саясаткер және шешен. Оның көтерілісшілдердің зорлық-зомбылығымен даулы заңдарды қабылдау әрекеттері рим Республикасының бірінші азамат соғысын бастауға ықпал етті. Оның іс-әрекеттері Гай Марий мен Сулла арасындағы қанағатсыз бәсекелестікті қоздырды және Сулланың Римге күтпеген шабуылына себеп болды.

Бастапқы өмірі

Публий Сулпиций Руф, шамамен б.з.д. 124 жылы дүниеге келген. Оның тегі нақты белгісіз: ол заңгер және дерлік бір замандас Сервий Сулпиций Руфпен туыс болған-жоқ белгісіз, және олардың әскери атаулары сәйкес келсе де, ол сияқты патриций болмаған болуы мүмкін. Дегенмен, ол сол кездегі ең маңызды аристократтармен жеке таныс болғандықтан, жоғары текті болған болуы ықтимал. Олардың ішінде Сулпицийдің жақын досы және шәкірті Луций Лициний Красс пен Марк Антоний де бар. Сулпиций өзінің буынындағы ең көрнекті шешендердің бірі саналды. Сулпиций екі жоғары текті досы Марк Ливий Друз (Гай Гракхтың қарсыласының ұлы) және Гай Аврелий Котта (Юлий Цезардың інісі)мен бірге "дарынды және белсенді жас аристократтар" тобын құрады, оларға римдік сенаттың ересек буыны болашаққа үлкен үміт арнады. Б.з.д. 95 жылы Сулпиций, ақсүйектердің ынтасымен және мақұлдауымен, бұрынғы плебб трибуны Гай Норбанды сөзбен әсерлі, бірақ сәтсіз қудалады. Бұл оның алғашқы маңызды қоғамдық өрнегі болды және ол келесі жылдары соттарда адвокат ретінде жұмыс істеді. Көп ұзамай ол досы Ливий Друздың б.з.д. 91 жылы плебб трибуны болған кезеңінде жақын одақтасы ретінде саясатқа қатысты. Олардың тобы билікті сақтап қалу және билікті жүзеге асырушылар үшін оны жағымды ету арқылы биліктегі топтың билігін нығайтуға бағытталған, орнықты реформаларға ұмтылған сияқты. Осы мақсатта, трибун ретінде Друз бірнеше амбициялық реформаларды ұсынды, олардың ішінде мемлекеттік соттарды аттылар класынан Сенатқа беру, Италиядағы Римнің наразы одақтастарына толық азаматтық құқық беру және кедейлерге жер мен астық тарату. Друздың жұмысын жалғастыру үшін оның достары Аврелий Котта мен Сулпиций оны кезекті жылдары трибунатқа ілесуге келісті, біріншісі б.з.д. 90 жылы, ал Сулпиций б.з.д. 89 жылы.

Реформаның сәтсіздігі және соғыс

Друздың реформаларға ұмтылуы және бірден көп түрлі мүдделерді қанағаттандыруға тырысуы сәтсіз аяқталды. Атты әскерлер оларды сот құқығынан айыру туралы ұсыныстарына күшті қарсылық көрсетті, ал Друз олардың да, сенаторлық аристократияның да қанағаттанатын келісімге келе алмады. 91 жылдың қыркүйегінде Тускулум маңындағы Луций Лициний Красс вилласында өткен, Сулпицийдің де қатысқан қолдаушылар жиынынан кейін көп ұзамай Красс қайтыс болды, бұл Друзды оның кеңесшісінен және Сенаттағы басты қолдаушысынан айырды. Одан кейін Друз тағы да түсініксіз жағдайда өлтірілді. Римнің итальяндық одақтастары, азаматтық құқық алу үмітіне тосқауыл қойылғаннан кейін, көп ұзамай көтеріліс шығарып, Әлеуметтік соғысты бастады. Әлеуметтік соғыс басталғаннан кейін, Друздың заңдық ұсыныстарына жауап ретінде атты әскерлер тобы тарапынан саяси мақсатта бірнеше қудалаулар болды. Варий атты трибун Друздың қолдаушыларын соттау үшін комиссия құрды, олардың итальяндық одақтастарға азаматтық құқық беру туралы уәделері көтеріліске итермелегеніне айыптады. Сулпицийдің досы Котта, Друздың трибунаттағы орнын алмастыруға тиіс болған, сотталудан қашу үшін жер аударылуға мәжбүр болды, ал Сулпиций өзі қудалаудан қиындықпен құтылды, себебі ол итальяндық көтерілісшілерге қарсы әскери қызметке қатысты. Сулпиций соғыста лейтенант (legatus) шенімен қызмет етті, бірақ оның сол кездегі іс-әрекеттерін нақты білу мүмкін емес.

Плебтердің трибуны (б.з.д. 89-88)

Көп ұзамай Сулпиций Гай Мариус пен популарлық партияны қолдады, бұл қадам замандастары тарапынан күтпеген жаңалық саналды: мысалы, Цицерон «халық желді күшпен Сулпицийді, өте жақсы жағдайдан бастаған, қалағаннан да артық жерге алып кетті» деп атап өтті. Ол үлкен қарызға батқан еді, және Мариус оған Митридат соғыстарына басшылық етуге тағайындалған жағдайда қаржылық көмек көрсетуге уәде берген сияқты, ал бұл лауазымға Сулла бұрыннан тағайындалған болатын. Мариусқа тағайындалуды қамтамасыз ету үшін Сулпиций жаңадан азаматтық құқық алған итальяндық одақтастар мен босатылған құлдардың ескі сайлаушыларды басып тастауына мүмкіндік беретін заң жобасын ұсынды. Сенаттың көпшілігі бұл ұсынысқа қарсы болды; консулдар Сулла мен Помпей Руф юстициумды (мемлекеттік істерді тоқтатуды) жариялады, бірақ Мариус пен Сулпиций бүлік шығарды, ал консулдар өз өміріне қауіптеніп, юстициумды кері қайтарды. Сулпицийдің ұсыныстары заң күшіне енді, және жаңа сайлаушылардың көмегімен басшылық Мариусқа берілді, ол сол кезде сайланбаған лауазымда болған еді. Сулла, сол кезде Нола қаласында болған, бірден Римге жорық жасады. Мариус пен Сулпиций оған қарсы тұра алмады және қаладан қашып кетті. Мариус Африкаға қашып құтылуға үміттенді, бірақ Сулпиций Лорентумдағы виллада табылғаннан кейін өлім жазасына кесілді; оның басы Суллаға жіберілді және форумда көрсетілді, ал оның заңдары жойылды. Сулпиций бастапқыда орташа реформатор болған сияқты, бірақ жағдайдың ықпалымен демократиялық көтерілістің жетекшісіне айналды. Ол б.з.д. 95 жылы бұрынғы трибун Гай Норбанды сотқа шақырып, халық шешімімен сот үкімдерін жою туралы ұсынысқа қарсылық көрсеткенімен, Юлий отбасының наразылығына ұшырауға асықты, себебі ол ешқашан претор болмаған және сол себепті консулдыққа үміткер болуға құқығы жоқ Гай Юлий Цезарь Страбон Вописктың заңсыз үміткерлігіне қарсы шықты. Сулпицийдің азаматтық құқық беру туралы ұсыныстары итальяндықтар үшін әділдіктің қажетті шарасы болды, бірақ олар зорлықпен жүзеге асырылды. Цицерон жас кезінде Сулпицийдің Форумда трибун ретінде сөйлегенін көру үшін күнделікті баратын (Брут, 306) және оны шебер оратор деп бағалаған. Оның шеберлігі туралы Цицерон былай деді (Брут, 55): «Мен естіген барлық ораторлардың ішінде ол ең қадірлісі болды, және, белгілі бір мағынада, ең трагикалық; оның дауысы қатты, бірақ сонымен бірге тәтті және анық болды; оның қимыл-қозғалыстары әдемілікке толы болды; оның тілі жылдам және сұйық болды, бірақ артық немесе ұзақ емес; ол Крассқа еліктеуге тырысты, бірақ оның тартымдылығы жетіспеді». Сулпиций өзінің атымен белгіленген сөздерін жазбаған, оларды Публий Кануций жазған. Сулпиций Цицеронның «Оратор туралы» шығармасындағы әңгімелесушілердің бірі.