Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гананың музыкасы мен музыкалық дәстүрлері
Music and musical traditions of Ghana
Гананың Африка құрлығындағы географиялық орналасуының арқасында Гананың дәстүрлі және заманауи музыкасының көптеген стильдері бар. Ганадан шыққан ең танымал қазіргі заманғы жанр – Highlife. Көп жылдар бойы Highlife басты музыка жанры болды, Hiplife және тағы басқа жанрлар пайда болғанға дейін.
There are many styles of traditional and modern music of Ghana, due to Ghana's worldwide geographic position on the African continent. The best known modern genre originating in Ghana is Highlife. For many years, Highlife was the preferred music genre until the introduction of Hiplife and many others.
Дәстүрлі музыка
Гананың дәстүрлі музыкасын географиялық тұрғыдан Гананың ашық және кең саванналық солтүстік аймағына, гур және манде тілдерінде сөйлейтін ганалықтарға; және Гананың өркенді, орманды оңтүстік жағалау аймақтарына, акан тілі сияқты ква тілдерінде сөйлейтін ганалықтарға бөлуге болады. Солтүстік музыкалық дәстүрлер кең Сахель музыкалық дәстүрлеріне жатады. Онда клого лютасы мен гонджей скрипкасы сияқты ішекті аспаптардағы мелодиялық композициялар, флейталар мен мүйіздер сияқты үрмелі аспаптар мен дауыс үйлесімде кездеседі; сонымен қатар сөйлейтін барабан, қабақ барабандары немесе бректе бас барабандарында орындалатын полиритмдер де бар. Гиль музыкасының (балафон) дәстүрі де, әсіресе Ва және Лаура маңындағы Гананың солтүстік-батыс аймағында кең таралған. Солтүстік стильдегі музыка көбінесе минорлық пентатоникалық немесе хроматикалық гаммаға негізделген, ал мелодиялық және вокалдық стильдерде мелизм маңызды рөл атқарады. Гриоттар мен мақтау әндері дәстүрінің ұзақ тарихы бар. Жағалаудағы музыка әлеуметтік шаралармен байланысты және барабандар мен қоңыраулармен орындалатын күрделі полиритмикалық үлгілерге, сондай-ақ үйлесімді әндерге негізделген. Барабан мен би көбінесе байланысты, ал патшалық сөйлейтін барабанның (солтүстік сөйлейтін барабаннан ерекшеленеді) дәстүрі музыканың нақты және эзотерикалық тақырыптарды жеткізу үшін кеңінен қолданылатынын білдіреді. Оңтүстік Гананың барабандық дәстүрлерінің ең танымалдары – кете және адова барабандары мен қоңыраулар ансамблі. Музыканы дәстүрлі діндермен де байланыстыруға болады. Бұл ережеден ерекшелік – сеперева арфасымен ән айтудың акан дәстүрі, оның тамыры солтүстік және батыстың ішекті арфаларынан бастау алады.
The traditional musicology of Ghana may be divided geographically between the open and vast savanna country of northern Ghana inhabited by Ghanaians of Gur and Mande speaking groups; and the fertile, forested southern coastal areas, inhabited by Ghanaians speaking Kwa languages such as Akan. The northern musical traditions belong to the wider Sahelian musical traditions. It features a mix of melodic composition on stringed instruments such as the kologo lute and the gonjey fiddle, wind instruments such as flutes and horns, and voice; with polyrhythms clapped or played on the talking drum, gourd drums or brekete bass drums. The tradition of gyil music (balafon) is also common, especially in northwestern Ghana around Wa and Lawra. Music in the northern styles is mostly set to a minor pentatonic or chromatic scale and melisma plays an important part in melodic and vocal styles. There is a long history of either griot or praise singing traditions. The music of the coast is associated with social functions, and relies on complex polyrhythmic patterns played with drums and bells as well as harmonized song. Drums and dance are often linked, and the tradition of royal talking drums fontomfrom (distinct from the northern talking drum) means music is widely used for communication of both tangible and esoteric topics. The most well known of southern Ghanaian drum traditions is the kete and adowa drum and bell ensembles. Music can also be linked to traditional religions. An exception to this rule is the Akan tradition of singing with the Seperewa harp lute which had its origins in the stringed harps of the north and west.
Алтын жағалау кезең
Алтын жағалау дәуірінде бұл аймақ музыкалық синкретизмнің ортасы болды. Гомбе және ашико ырғақтары, мейнлайн және осибисаба сияқты гитара стильдері, еуропалық мыс оркестрлері мен теңізшілер әндері барлығы бірігіп, хайлайф деп аталатын жаңа музыкалық стильді құрады.
During the Gold Coast era, the area was a hotbed of musical syncretism. Rhythms especially from gombe and ashiko, guitar styles such as mainline and osibisaba, European brass bands and sea shanties, were all combined into a melting pot that became high life.
XX ғасырдың ортасы және Гана поп музыкасының пайда болуы
Гана 1957 жылы тәуелсіз мемлекет болды. Гана музыкасы көбінесе Кариб теңізінің әсерін көрсетеді, бірақ өзіне тән ерекшелігін сақтайды. Гана музыкасы біраз уақыттан бері дамып келсе де, 20 ғасырдың ортасында ерекше ганалық поп музыка қалыптасты. High life стилі свинг, джаз, рок, ска және сукус элементтерін біріктіреді. Гана музыканттары АҚШ-та белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді, ал 1970 жылдары Осибиса тобының афро-рок музыкасы Ұлыбританияда күтпеген сәттілікке ие болды.
Ghana became an independent nation in 1957. The music of Ghana often reflects a Caribbean influence, yet it still retains a flavour on its own. While pan Ghanaian music had been developed for some time, the middle of the 20th century saw the development of distinctly Ghanaian pop music. High life incorporated elements of swing, jazz, rock, ska and soukous. To a much lesser extent, Ghanaian musicians found success in the United States and, briefly, the United Kingdom with the surprise success of Osibisa's Afro rock in the 1970s.
1930-1940 жылдардағы гитаралық топтар
1930 жылдары Джейкоб Сэмнің (Куаме Асаре) жетекшілігімен құрылған Сэмнің триосы гитаралық топтардың ең ықпалдысы болды. Олардың "Yaa Amponsah" атты әнінің 1928 жылы Zonophone лейблі үшін жазылған үш нұсқасы үлкен сәттілікке жетті және бүгінгі күнге дейін көптеген хайлайф топтарының репертуарындағы маңызды туынды болып табылады. Келесі маңызды гитаралық топ жетекшісі Э. К. Ньеме болды, ол тви тілінде ән айтты. Ньеме өз продюсері және менеджері E. Newman Adjiri-дің ұсынысымен контрабас пен Батыс жарты шардан джаз және кубалық музыка сияқты элементтерді де қосты. 1960 жылдары хайлайфтың би кешіне арналған нұсқалары гитаралық топтардың хайлайфынан гөрі көбірек танымал болды; көптеген гитаралық топтар 1970 жылдардың ортасында тамырлық хайлайф қайта жанданғанға дейін электр гитарасын қолдана бастады.
In the 1930s, Sam's Trio, led by Jacob Sam (Kwame Asare), was the most influential of the high life guitar bands. Their "Yaa Amponsah", three versions of which were recorded in 1928 for Zonophone, was a major hit that remains a popular staple of numerous high life bands. The next major guitar band leader was E. K. Nyame, who sang in Twi. Nyame also added the double bass and more elements of the Western hemisphere, including jazz and Cuban music on the recommendation of his producer and manager E. Newman Adjiri. In the 1960s, dance high life was more popular than guitar band high life; most of the guitar bands began using the electric guitar until a roots revival in the mid 1970s.
1930-1940-жылдардағы би биі
Highlife биі екінші дүниежүзілік соғыс кезінде дамыды, АҚШ және Ұлыбританиядан келген әскерилердің келуімен американдық джаз және свинг танымал болды. 1957 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін социалистік үкімет халық музыкасын қолдауды бастады, бірақ highlife биі танымал болып қала берді және Тринидад музыкасының ықпалында болды. Э. Т. Менса осы кезеңнің ең ықпалды музыканты болды, ал оның "Темпос" тобы жиі президентті сүйемелдеді. "Темпос" тобының алғашқы жетекшісі Гай Уоррен болды, ол Кариб теңізі музыкасын Ганаға әкелді және кейіннен африкалық ырғақтар мен американдық джаздың жаңаша үйлесімімен танылды. Эбо Тейлор, Кинг Брюс, Джерри Хансен (музыкант) және Стэн Пландж 1950 және 1960 жылдары ықпалды би топтарын басқарды. Дегенмен, 1970 жылдары Еуропа мен АҚШ-тың поп-музыкасы Гана сахнасын басып алды, 1970 жылдардың ортасында тамырлық музыка қайта жандана бастағанға дейін.
Dance highlife evolved during World War II, when American jazz and swing became popular with the arrival of servicemen from the United States and United Kingdom. After independence in 1957, the socialist government began encouraging folk music, but highlife remained popular and influences from Trinidadian music. E. T. Mensah was the most influential musician of this period, and his band The Tempos frequently accompanied the president. The original bandleader of The Tempos was Guy Warren, who was responsible for introducing Caribbean music to Ghana and, later, was known for a series of innovative fusions of African rhythms and American jazz. Ebo Taylor, King Bruce, Jerry Hansen (musician) and Stan Plange also led influential dance bands during the 1950s and 1960s. By the 1970s, however, pop music from Europe and the US dominated the Ghanaian scene until a mid 1970s roots revival.
1970 жылдар: Бас қайта жаңғыру
1970 жылдардың басында дәстүрлі стильдегі хайлайфты электр гитарасы мен поп-музыка басып алды. 1966 жылдан бастап президент Кваме Нкрума құлағаннан кейін көптеген Гана музыканттары шетелге көшіп, АҚШ және Ұлыбританияға қоныс аударды. Сами Кофи (сонымен қатар Кофи Сами деп те аталады) сияқты хайлайф топтары пайда болды. 1971 жылы Аккрада Soul to Soul музыка фестивалі өтті. Уилсон Пикетт, Айк және Тина Тернер, Карлос Сантана сияқты бірнеше әйгілі американдық музыканттар өнер көрсетті. Мексикалық америкалық Сантананы есептемегенде, бұл американдық супержұлдыздардың барлығы қара нәсілді болды және олардың Аккрада болуы Гана музыкасын беделді ету деп қабылданды. Концерт қазір көбінесе Гананың түбірлік музыкасының қайта жаңғыруына түрткі болғандығымен еске алынса да, ол американдық рок пен соул музыкасының танымалдылығын арттырды. Америкалық музыканттардың ықпалымен Ганада Nana Ampadu & the African Brothers, The City Boys және тағы да басқалар сияқты жаңа гитаралық топтар құрылды. К. К. Манн, Дэниел Ампонса және Эдди Донкор сияқты музыканттар, әсіресе ямайкалық реггиден жаңа элементтерді енгізді. 1970 жылдары Wulomei тобы да пайда болды, ол Гана жастарын өз елінің музыкасын қолдауға шақыру мақсатында мәдени жаңаруды бастады. 1980 жылдары Ұлыбританияда Ганалықтар мен басқа да африкалықтар көптеп көшіп келгеніне байланысты африкалық музыка өркендеді. Hi Life International тобы осы кезеңдегі ең ықпалды топтардың бірі болды, сондай-ақ Jon K, Dade Krama, Orchestra Jazira және Ben Brako да көзге түсті. Алайда, онжылдықтың ортасында британдық көші-қон заңдары өзгерді және Ганалықтардың көші-қоны Германияға қарай бағытталды. Ганалық-неміс қауымдастығы Burger highlife деп аталатын хайлайфтың бір түрін жасады. Ең ықпалды Burger highlife музыканты Джордж Дарко болды, оның "Akoo Te Brofo" атты әні осы терминді пайда етті және жанрдың бастауы деп есептеледі. Компьютерлік музыкалық ритмдер қосылғаннан кейін Burger highlife Ганада өте танымал болды. Осы кезеңде Торонтода және Канаданың басқа да аймақтарында Ганалық қауымдастықтар пайда болды. Пат Томас – ең танымал Ганалық-Канадалық музыкант. Басқа эмигранттардың ішінде Ганалық-Америкалық Обо Адди, Ганалық-Швейцариялық Энди Ванс және Ганалық-Голландтық Кумби Салех бар. 1980 жылдары Ганада регги музыкасы кең танымал болды.
By the beginning of the 1970s, traditionally styled highlife had been overtaken by electric guitar bands and pop dance music. Since 1966 and the fall of President Kwame Nkrumah, many Ghanaian musicians moved abroad, settling in the US, and UK. High life bands arose like Sammy Kofi's (also known as Kofi Sammy). In 1971, the Soul to Soul music festival was held in Accra. Several legendary American musicians played, including Wilson Pickett, Ike and Tina Turner and Carlos Santana. With the exception of Mexican American Santana, these American superstars were all black, and their presence in Accra was seen as legitimizing Ghanaian music. Though the concert is now mostly remembered for its role as a catalyst in the subsequent Ghanaian roots revival, it also led to increased popularity for American rock and soul. Inspired by the American musicians, new guitar bands arose in Ghana, including Nana Ampadu& the African Brothers, The City Boys and others. Musicians such as C. K. Mann, Daniel Amponsah and Eddie Donkor incorporated new elements, especially from Jamaican reggae. A group called Wulomei also arose in the 1970s, leading a cultural revival to encourage Ghanaian youths to support their own countryman's music. By the 1980s, the UK was experiencing a boom in African music as Ghanaian and others moved there in large numbers. The group Hi Life International was probably the most influential band of the period, and others included Jon K, Dade Krama, Orchestra Jazira and Ben Brako. In the middle of the decade, however, British immigration laws changed, and the focus of Ghanaian emigration moved to Germany. The Ghanaian German community created a form of highlife called Burger highlife. The most influential early burgher highlife musician was George Darko, whose "Akoo Te Brofo" coined the term and is considered the beginning of the genre. Burgher highlife was extremely popular in Ghana, especially after computer generated dance beats were added to the mix. The same period saw a Ghanaian community appear in Toronto and elsewhere in Canada. Pat Thomas is probably the most famous Ghanaian Canadian musician. Other emigres include Ghanaian American Obo Addy, the Ghanaian Swiss Andy Vans and the Ghanaian Dutch Kumbi Salleh. In Ghana itself during the 1980s, reggae became extremely popular.
Хип-лайф
1990 жылдардың соңына қарай, өнерпаздардың жаңа буыны Hiplife деп аталатын жаңа музыка жанрын құрды. Осы стильдің авторы – Реджи Рокстоун, Гана музыканты, ол өзінің ерекше стилін тапқанша АҚШ-та хип-хоппен тәжірибе жасаған. Hiplife негізінен Гананың жергілікті диалектісімен және дәстүрлі Highlife музыкасының элементтерімен үйлесімдеген хип-хоп еді. Танымал музыка продюсері Hammer of The Last Two, Obrafour, Tinny және Ex doe сынды әртістерді таныстырып, Hiplife жанрының танымалдығын арттырды. Содан бері Hiplife кеңінен тарап, Реджи Рокстоун, Шерифа Гуну, Айигбе Эдем, Самини және Саркоди сияқты жұлдыздарды дүниеге әкелді. Бұл жанрды қазіргі күйіне жеткізген продюсерлер – Hammer of The Last Two, Ball J, EL және Jupitar Dancehall Artiste болды.
By the late 1990s, a new generation of artists created a new genre of music called Hiplife. The creator of this style is Reggie Rockstone, a Ghanaian musician who dabbled with hip hop in the United States before finding his unique style. Hiplife basically was hiphop in the Ghanaian local dialect mixed with elements of the traditional High life. Ace music producer Hammer of The Last Two unveiled artistes including Obrafour, Tinny and Ex doe who further popularized the Hiplife music genre respectively. Hiplife has since proliferated and spawned stars such as Reggie Rockstone, Sherifa Gunu, Ayigbe Edem, Samini and Sarkodie. Producers responsible for steering this genre to what it is today were Hammer of The Last Two, Ball J, EL and Jupitar Dancehall Artiste.
Хип-хоп
Ганалық хип-хоп – 1990 жылдардың соңында Ганада қалыптасқан субмәдениет және өнер қозғалысы. Хип-хоп жанры Ганаға Reggie Rockstone арқылы келді, ол хиплайфтың әкесі деп танылады, сондай-ақ Jayso және Ball J сияқты танымал музыканттар да осы жанрды дамытуға үлес қосты. Алғаш рет Ганаға Hiplife түрінде келген, онда Reggie Rockstone хип-хоп ырғақтарын африкалық дыбыстармен үйлестіріп, Gh хип-хоп деп аталатын жаңа жанрды құрды.
Ghanaian hip hop is a subculture and art movement which developed in Ghana during the late 1990s. The hiphop genre came into existence in Ghana through Reggie Rockstone, who is known as the hiplife father and other notable musicians such as Jayso and Ball J. It first came to Ghana as Hiplife where Reggie Rockstone introduced a fusion of hiphop beats with African sounds to create a whole new genre known as Gh hiphop.
Афро биіктер
2000 жылдардың соңында жаңа буын әртістер Гана музыкасына афробит жанрын енгізді, ол көбінесе афропоп деп аталады. 4x4 және Fuse ODG сияқтылар оны кеңінен танымал етті және ол қазір Гана музыка мәдениетінің бір бөлігі болып табылады.
In the late 2000’s, a new generation of artists introduced the Afro beats genre into the Ghana music scene which is mostly referred to as Afro pop. The likes of 4x4 and Fuse ODG among others popularized it and it has become part of the Ghanaian music Culture.