Кіріспе

Поэтикалық строфа, рифма ABABBCC. Rhyme royal (немесе rime royal) – Джеффри Чосер ағылшын поэзиясына енгізген рифмалық строфа түрі. Бұл форма XV ғасырда және XVI ғасырда үлкен сәттілікке жетті. Соңғы ғасырларда ағылшын өлеңіне оның әсері одан аз болғанымен, жалғасып келеді.

Нысан

Рифмалық корольдік строфа жеті жолдан тұрады, көбінесе иамбикалық пентаметрде. Оның ұйқас схемасы ABABBCC. Іс жүзінде, строфаны үштік және екі жұптан (ABA BB CC) немесе төртеулік және үштік (ABAB BCC) ретінде құруға болады. Бұл, әсіресе форма ұзақ повесть өлеңдерде қолданылғанда, түрлендіруге мүмкіндік береді. Төрттікпен салыстырғанда форманың кеңдігі және алтыншы және жетінші жолдардағы жаңа ұйқастың жұптығы ұсынатын аяқталу сезімі оған циклдік, ойлы сипат береді деп есептеледі.

Кіріспе және табыстылық

Шосер алғаш рет корольдық тақтымды ұзақ өлеңдері «Тройл мен Крисеида» және он төртінші ғасырдың соңында жазылған «Құстар Парламенті» үшін қолданды. Ол сондай-ақ «Кентербери ертегілерінің» төртіншісі үшін де қолданды: «Заңгер ертегісі», «Прейресса ертегісі», «Клерк ертегісі» және «Екінші монах әйел ертегісі», сондай-ақ бірнеше қысқа лирикалық өлеңдерде. Ол бұл форманы француздық баллада тақтымдарынан немесе итальяндық оттава римасынан, бесінші жолдың алынып тасталуымен бейімдеген болуы мүмкін. Шосердің замандасы және танысы Джон Гоуэр «Тыныштыққа мадақ» және «Confessio Amantis» шығармасындағы «Махаббатқа шақыру» деген қысқа бөлімінде корольдық тақтымды қолданды. Он бесінші ғасырда корольдық тақтым орта ағылшын поэзиясында рифмаланған жұппен қатар стандартты повестволық формаға айналды. Шотландия королі Джеймс I өзінің шосериандық поэмасы «Кингс Куайр» үшін корольдық тақтымды қолданды. Тақтымның атауы осы патшалық қолданыстан туындауы мүмкін, бірақ атау фестивальдар мен салтанаттардағы патшаларға арналған поэзиядан шыққан деген пікір де бар. Корольдық тақтым XV ғасырдың соңындағы Дигбидің «Сент-Полдың түрленуі» драмалық туындысында қолданылды.

Ерте заманғы қолданысы

XVI ғасырдың басында корольдық өлеңдер Джон Скелтон (мысалы, «Соттың арқасы»), Стивен Хоуес («Көңіл көтерудің ықыласы»), Томас Саквилл («Магистраттар үшін айнаға кіріспеде»), Александр Барклей («Ақымақтардың кемесі»), Уильям Данбар («Триссил және Ройс») және Дэвид Линдсей («Сквайер Мелдрум») сияқты ақындардың шығармаларында кездеседі. Сэр Томас Уайт өзінің «Олар маған іздеп келгенде қашады» деген өлеңінде осы стильді қолданды. Жеті жолдық строфа Елизавета дәуірінде сирек қолданыла бастады, бірақ Джон Дэвис «Оркестрінде» және Уильям Шекспир «Лукрецияны зорлау» поэмасында оны пайдаланды. Кейінгі XVI ғасырдағы ақын Эдмунд Спенсер «Жаратылыс сұлулығы» гимнін корольдық өлеңдер стилінде жазды, бірақ ол сонымен қатар ABABBCBCC рифмалық схемасымен Спенсерлік строфаны жасады, оны жасау үшін корольдық өлеңдерді бейімдеді. Спенсерлік строфаның соңғы жолы иамбикалық пентаметрден өзгеше, ол иамбикалық гексаметрдің жолы, яғни ағылшын александрині. XVII ғасырда Джон Милтон «Қосық өлген нәресте туралы» және «Мәсіхтің туылған күні таңында» кіріспе жолдарында корольдық строфаның жетінші жолын александринге ұзарту арқылы тәжірибе жасады. АҚШ-та Эмма Лазарус өзінің «Эпохалар» поэмалық циклінің кейбір бөлімдерін корольдық өлеңдер стилінде жазды. ХХ ғасырдың танымал корольдық өлеңдеріне В. Х. Оденнің Лорд Байронға хаты (сондай-ақ «Ахилл қалқанындағы» кейбір строфалар), В. Б. Йейтстің «Бронза бас» және Джон Мейсфилдтің «Дойбер» өлеңдері жатады.

Басқа тілдер

Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс жерлерде "rhyme royal" поэзиясы кең таралған емес. Ол 15 ғасырда француз поэзиясында қолданылған. Кейде испан және португал поэзиясында да кездеседі. Әйіс Кресттік "Coplas hechas sobre un éxtasis de harta contemplación" поэмасын жазған. Португалиялық драматург және ақын Жиль Висенте өзінің "Villancete" шығармасында "rhyme royal" схемасын пайдаланған (Аубри Фитц Джеральд Обертиннің ағылшын тіліне аудармасында түпнұсқа мәтіннің ұйқас схемасы өзгертілген): "Villancete" формасы итальяндық "ballata mezzana" (Гвидо Кавальканти қолданған) немесе испандық "glosa" поэмаларымен ұқсас. Ол үш шумақтан тұрады: алғашқысы қысқа, ал кейін екі жеті жолдан тұратын шумақ. Даниялық ақын Адам Оеленшлягер өзінің "Nordens guder" поэмасында "rhyme royal" қолданған. Шығыс Еуропада "rhyme royal" өте сирек кездеседі. Польша ақыны Адам Асник оны "Wśród przełomu" ("Төңкеріс кезінде") поэмасында қолданған. Чех әдебиетінде Франтишек Квапил "V hlubinách mraků" ("Бұлттардың тереңдігінде") поэмасын "rhyme royal" схемасында жазған.