Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Месопотамияның құдайы
Mesopotamian goddess
Нергал құдайының әйелі
the wife of the god Nergal
Мамиту (Маммитум, Маммиту, Мамми) – Месопотамияның жер асты әлемімен байланысты құдайы. Ол Нергалдың әйелі деп есептелген, кейде оған ұқсас басқа құдайлардың, мысалы, Эраның әйелі деп есептелген. Месопотамия дінінде оның маңызы шамалы болды, және ол, ең көп Кутта табынылған болуы мүмкін, бірақ басқа қалалардан да мәліметтер бар. Ол Мандейлік Амамиттің алға батушысы болуы мүмкін.
Mamitu (Mammitum, Mammitu, Mammi) was a Mesopotamian goddess associated with the underworld. She was regarded as the wife of Nergal, or sometimes of other gods regarded as analogous to him, such as Erra. Her importance in Mesopotamian religion was minor, and she was most likely chiefly worshiped in Kutha, though attestations are available from other cities too. It is possible that she was the forerunner of Mandean Amamit.
Атауы мен кейіпкері
Мамиту теонимінің бірнеше нұсқалары клинопись мәтіндерінде кездеседі, соның ішінде (d)ma ma, dma mi және dma mi tum. Оның қысқаша атауы Мами есімді босану құдайының немесе "құдайлық акушердің" есімімен бірдей естіледі, сондықтан кейбір зерттеушілер оларды бір құдай деп есептейді. Дегенмен, ma ma сияқты элементтері бар теофоралық есімдерде қай құдай шақырылып жатырды анықтау әрқашан мүмкін болмаса да, олар ежелгі Месопотамия құдайлар тізімдерінде бөлек тіркелген, мысалы, Вейднер құдайлар тізімі, Ниппур құдайлар тізімі, сондай-ақ An = Anum және оның Көне Вавилондық нұсқасы. Гилгамеш эпосынан бір үзіндінен басқа, Маммиту сияқты есімнің ұзын формалары ешқашан Мамиге немесе оған ұқсас кез келген құдайға сілтеме жасау үшін қолданылмаған. Бұл шығармада (X таблетка, 319–322 жолдар) "Анунаку, ұлы құдайлармен" бірге тағдырды жариялауға жауапты Маммиту құдайы қазіргі аудармашылар тарапынан Мамитум емес, Мами деп танылады. Алғашқы басылымдарда кері көзқарас басым болған, бірақ Рим Нуруллин Атрахасис мәтініндегі параллель үзінді бұл түсіндірудің дұрыс еместігін көрсетеді. Мами сияқты, Мамиту есімінің де анаға арналған сөзден (лаллворт) шыққан болуы мүмкін, бірақ ол "анти" немесе "мұз" (аккад тілінде mammû; сонымен қатар "мұз") деген сөздерден де туындауы мүмкін. Егер соңғы болжам дұрыс болса, онда оның мағынасы "қысқы" болуы мүмкін. Мамиту жер асты әлемімен байланысты болған.
Multiple variants of the theonym Mamitu are attested in cuneiform texts, including (d)ma ma, dma mi and dma mi tum. As the short form of her name is homophonous with Mami, a goddess of birth or "divine midwife", some researchers treat them as one deity. However, while in theophoric names with elements such as ma ma the identification of the deity invoked is not always possible, they are kept apart in ancient Mesopotamian god lists, such as the Weidner god list, the Nippur god list and both An = Anum and its Old Babylonian forerunner. Longer forms of the name, such as Mammītu, with the exception of a single passage from the Epic of Gilgamesh were never used to refer to Mami or any analogous deity. The goddess Mammītu who is responsible for the declaration of destiny alongside "Anunnaku, the great gods" in this composition (tablet X, lines 319–322) is commonly identified as Mami rather than Mammitum by modern translators. The opposite approach was common in early editions, but Rim Nurullin points out that the parallel passage in Atrahasis confirms that this interpretation is incorrect. It has been suggested that like in the case of Mami, Mamitu's name goes back to a lallwort for mother, though it is also possible that might instead derive from the terms "oath" or "frost" (Akkadian mammû; also "ice"). If the last of these possibilities is correct, its meaning might be "wintry". Mamitu was associated with the underworld.
Басқа құдайлармен байланысу
Ежелгі Бабыл деректерінде Маммитумның күйеуі Нергал болғаны куәландырылған. Уилфред Г. Ламберт оларды бірге жұптастыру осы кезеңде қалыпты жағдай болғанын атап өтті, бірақ Кассит кезеңінен бастап Мамиту Ласпен алмастырылды. Анум=Ан құдайлар тізімі екеуін де атап, оларды бір-бірімен теңестіреді. Дегенмен, Ниппур құдайлар тізімінде Лаш Нергалдан бөлек кездеседі, ал Мамитум оның қасында тізімделеді. Олардың б.з.б. екінші мыңжылдықта Кутта бірге болған болуы мүмкін. Ерешкегал да Нергалдың әйелі саналатын болған, бірақ оны Мамитумен теңестіргенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Мамиту Эраның әйелі ретінде де қарастырылуы мүмкін, ол ежелгі Бабыл кезеңінен бастап Нергалмен бірдейленіп келді. Эра жырларында ол осы аттас құдайдың әйелі болып бейнеленеді, бірақ бұл мәтінде ол кейде Эра, кейде Нергал деп аталады. Анум=Ан оны Месламтаеяның әйелі деп те айтады, бірақ бұл контексте ол тікелей Нергалмен сәйкестендіріледі. Дуглас Фрэйннің пікірінше, III Ур дәуіріндегі Телл-әл-Вилаяда Мамиту жергілікті құдай Ашкидің жұбайы ретінде қарастырылған, ол Хушкидің ерте түрі деп түсіндіріледі (кейін Нергалдың лақабы ретінде расталған; Анум=Ан, VI тақта, 5-жол), кейде ұсынылатын Ашгидің басқаша жазылуына қарамастан. Чинция Паппи Ташки(м) Мамма құдайының аты теофорлық есім екенін, мүмкін, бастапқыда билеушіге тиесілі болғанын және жер асты және жер асты суларымен байланысы негізінде, ол Мами емес, Мамитуға шақыру жасайды деп болжайды. Бұл құдай Мари қаласынан белгілі, онда ол Шакканакку кезеңінде-ақ құлшылыққа ие болған. Ол Зимри Лим билігі тұсында да құрбандықтар алған, ал мәтіндік деректер қалада оған арналған ғибадатхана болғанын көрсетеді.
As already attested in Old Babylonian sources, Mammitum's spouse was Nergal. Wilfred G. Lambert noted that pairing them with each other was standard in this period, but from the Kassite period onward Mamitu came to be replaced by Laṣ. The god list An = Anum mentions both of them and equates them with each other. However, in Nippur god list Laṣ occurs separately from Nergal, while Mamitum is listed alongside him. It is possible that they coexisted in Kutha in the second millennium BCE. While a further goddess, Ereshkigal, could also be regarded as the wife of Nergal, there is no evidence that she was ever equated with Mamitu. Mamitu could also be regarded as the wife of Erra, who came to be identified with Nergal from the Old Babylonian period onward. In the Epic of Erra, she appears as the wife of the eponymous god, though in this text he is referred both as Erra and Nergal at various points. An = Anum also refers to her as the wife of Meslamtaea, though in this context he is directly identified with Nergal. Douglas Frayne has proposed that in Tell al Wilayah in the Ur III period Mamitu was regarded as the spouse of the local god Aški, who he interprets as an early form of Ḫuškia (later attested as a byname of Nergal; An = Anum, tablet VI line 5), as opposed to an alternate writing of Ashgi as sometimes suggested. Cinzia Pappi argues that the name of the goddess Taški(m) Mamma is a theophoric name, possibly one originally belonging to a ruler, and that based on apparent connection to the underworld and groundwater she displays it can be presumed that it invokes Mamitu, rather than Mami. This deity is known from texts from Mari, where she was already worshiped in the Šakkanakku period. She also received offerings during the reign of Zimri Lim, and textual sources indicate a temple dedicated to her existed in the city.
Дін
Мамиту туралы ең ерте мәліметтер ерте династиялық және Ескі Аккад кезеңдеріндегі теофоралық есімдерде кездеседі. Онда ма ма сияқты элементтер қолданылған, бұл элементтер кейінгі кезеңдерде аккад және аморлық ономастикондарда да кездеседі, бірақ оларда шақырылған құдайды нақты анықтау мүмкін емес. Маркос Сах Гутьеррес пікірінше, Мамиту Ескі Аккад және ҮрдіІІ кезеңдері арасындағы Адаб қаласынан табылған екі есімде кездеседі, себебі теофоралық элемент осы жағдайда ma mi tum деп жазылған. Дуглас Фрэйннің сөзіне сәйкес, оны шақыратын есімдер ҮрдіІІ кезеңіне жататын Телл әл-Вилаяхтан алынған мәтіндерде жиі кездеседі. Синция Паппи оның Ежелгі Вавилондық Маридегі теофоралық есімдерде де кездесетінін айтады. Дегенмен, Ичиро Наката dma ma және dma am ma бұл мәтіндік корпуста құдайлық акушер Мамиді білдіретінін мәлімдейді. Маммитумды шақыратын аккад теофоралық есімдердің мысалдары сол кезеңнен Суза қаласынан да белгілі. Алайда, Криста Мюллер Кесслер мен Карльхайнц Кесслер оның Месопотамиядан тыс жерлерде толығымен белгісіз болғанын айтады. Мамиту Месопотамия дінінде маңызды рөл атқармады. Ежелгі Вавилон дәуірінде ол Нергалмен бірге Ниппурдағы Экур ғибадатхана кешенінде құрбандықтар алды. Бірақ оның ықпалы Кута және оның төңірегімен ғана шектелген болуы мүмкін. Франс Виггерманн оның бастапқыда Эрамен бірге жергілікті пантеонға енгізілгенін айтады. Оған б.з.д. бірінші мыңжылдыққа дейін сол жерде табынылды. Б.з.д. 744-734 жылдар аралығында жазылған, әртүрлі қалалардың құдайларын тізбектейтін Нанаяға арналған гимнде Мамиту Кута қаласының құдайы ретінде көрсетілген. Осы қаладан алынған оның соңғы мәліметтері – б.з.д. 226 жылға жатқан эллиндік мәтіндегі теофоралық есімдер, бірақ оның культының ауқымын бағалау қиын, өйткені осы жерден соңғы кезеңдерге жататын клинопись мәтіндері аз санда ғана табылған. Ол Вавилон қаласында да құлшылыққа ие болды. Вилфред Г. Ламберттің сөзіне сәйкес, бұл қаладағы жаңа жылдық рәсімде, Навуходоносор І патшалыққа келгенге дейін және Мардук Месопотамия пантеонының басшысы болғанға дейін, акиту ғимаратына келген құдайлар тізбесінде Мамиту Нергал мен Ласпен бірге Кутаның құдайларының бірі ретінде, сондай-ақ Мардук, Зарпаниту және Киш (Забаба мен Бау) пен Борсиппа (Набу, Наная және Сутиту) пантеондарының мүшелерімен бірге есімдері тізілген. Ол Вавилонда кейінгі кезеңдерде де құлшылыққа ие болды, мұны оған арналған теофоралық есімдердің мәтіндерде кездесуі дәлелдейді (Маммиту силим – Навуходоносор ІІ патшалықтың 23-шы жылы, Маммиту сила́т – Кір патшалықтың 6-шы жылы).
The earliest possible attestations of Mamitu occur in theophoric names from the Early Dynastic and Old Akkadian periods with elements such as ma ma, which also occur in both Akkadian and Amorite onomasticon in later periods, though the identification of the deity invoked in them with certainty is impossible. According to Marcos Such Gutiérrez, it can be presumed that Mamitu appears in two names from Adab from between the Old Akkadian and Ur III periods, as the theophoric element is spelled as ma mi tum in this case. According to Douglas Frayne, names invoking her occur commonly in texts from Tell al Wilayah from the Ur III period. Cinzia Pappi argues that she appears in theophoric names from Old Babylonian Mari as well. However, according to Ichiro Nakata dma ma and dma am ma most likely represent the divine midwife Mami in this text corpus. Examples of Akkadian theophoric names invoking Mammitum are also known from Susa from the same period. However, Christa Müller Kessler and Karlheinz Kessler state that ultimately she was entirely unknown outside of Mesopotamia. Mamitu's importance in Mesopotamian religion was minor. In the Old Babylonian period she received offerings in the Ekur temple complex in Nippur alongside Nergal. However, most likely her significance was limited to Kutha and its immediate surroundings. Frans Wiggermann argues that she was initially introduced to the local pantheon alongside Erra. She continued to be worshiped there until the first millennium BCE. A hymn to Nanaya most likely composed no later than 744 734 BCE which enumerates goddesses of various cities lists Mamitu as the deity Kutha. The last available attestation of her from this city are theophoric names in a Hellenistic text dated to the year 226 BCE, though the evaluation of the scope of her cult is difficult as few cuneiform texts from late periods have been recovered from this site. She was also worshiped in Babylon. In a new year ritual from this city which according to Wilfred G. Lambert predates the reign of Nebuchadnezzar I and the rise of Marduk to the position of the head of the Mesopotamian pantheon which enumerates deities arriving in the akitu building, Mamitu is listed as one of the deities from Kutha alongside Nergal and Laṣ, next to Marduk, Zarpanitu and members of the pantheons of Kish (Zababa and Bau) and Borsippa (Nabu, Nanaya and Sutītu). She was also worshiped in Babylon in later periods, as evidenced by attestations of theophoric names invoking her in two texts dated to the 23rd year of the reign of Nebuchadnezzar II (Mammitu silim) and the sixth year of the reign of Cyrus (Mammitu silat), respectively.
Кейінгі маңыздылығы
Бәлкім, Мамитуға қатысты культ Бабыл мен Кутта кейінгі кезеңдерде де белгілі бір маңыздылығын сақтап қалғандықтан, ол Мандей дәстүріне енген болуы мүмкін. Криста Мюллер Кесслер мен Карльхайнц Кесслер Мамиту Гинза Яминаның бесінші кітабында жын ретінде айтылған Амамитке (ˀmˀmyt, сирек mˀmyt) сәйкес келеді деп ұсынады. Амамит Циннің қызы және Зартай Зартанаидің әйелі ретінде сипатталған, сонымен қатар оның аты Либат, Венера планетасының атауы ретінде де қолданылуы мүмкін.
It is possible that due to the cult of Mamitu retaining a degree of importance in both Babylon and Kutha in late periods, she came to be incorporated into Mandaean tradition. Christa Müller Kessler and Karlheinz Kessler propose that Mamitu corresponds to Amamit (ˀmˀmyt, less commonly mˀmyt), who is attested as a demon in the fifth book of the Ginzā Yamina. Amamit is described as a daughter of Qin and spouse of Zartai Zartanai, and her name can also function as an epithet of Libat, the planet Venus.