Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Б.з.д. V ғасырындағы плебстің римдік трибуны және заңгер Гай Терентилиус Харса немесе Гай Терентилиус Арса б.з.д. 462 жылы Рим Республикасының плебстің трибуны болды. Б.з.д. 467 жылы Гай плебейлерді консулдардың билігін шектеуге үгіттеді.
5th century BC Roman tribune of the plebs and jurist
Gaius Terentilius Harsa or Caius Terentilius Arsa was a Tribune of the Plebs of the Roman Republic in 462 BC. In 467 BC, Gaius agitated the plebeians to limit the power of consuls.
Елге опасыздық
Консулдардың жоқтығын трибун агитациясы үшін тиімді мүмкіндік деп есептеп, ол бірнеше күн бойы плебейлерге патрицистердің шектен тыс тәкаппарлығы туралы сөздер айтты. Ол консулдардың билігін еркін мемлекетте артық және шыдамсыз деп сынады, себебі атағымен салыстырғанда бұл билік аздап жағымсыз болғанымен, шын мәнінде патшалардың билігінен де қатал және зорлықпен ұсталатын еді, өйткені қазір, оның айтуынша, олардың бір емес, екі билеушісі бар, бақылаусыз, шексіз өкілеттіктерге ие, өз еркіндіктерін шектеуші ештеңесіз, заңдардың барлық қорқытуларын және жазаларын плебейлерге қарсы қолданады. Осы шексіз басқыншылықтың мәңгілікке созылуына жол бермеу үшін, ол консулдардың өкілеттіктерін реттейтін заңдарды жазбаша түрінде жасау үшін бес адамнан тұратын комиссия құрылсын деген заң жобасын ұсынатынын мәлімдеді. Халық консулға қандай билік берсе, ол тек соны ғана жүзеге асыруға құқылы болсын; ол өз еркіндігі мен қалауын заң деп санамауы керек еді. Бұл шара жарияланған кезде патрицистер консулдардың болмауынан олар мойынсұнуға мәжбүр болады деп қорқып қалды. Қала префекті К. Фабиус сенат отырысын шақырды. Ол ұсынылған заңға және оның авторына қарсы соншалықты күшпен шабуыл жасады, тіпті егер екі консул трибунның қасында тұрып, оның өміріне қауіп төндірген болса да, қауіп-қатерлер мен қорқытулар одан да зор болмас еді. Ол оны мемлекетке опасыздық жасауда, мемлекеттің құлауына мүмкіндік беру үшін қолайлы сәтті пайдаланған деп айыптады. Терентилий консулдың өкілеттіктерін анықтап, шектеу үшін жазбаша конституция талап етті. Терентилий консулдардың билігін теріс пайдаланып, патшаларға қарағанда еркін әрекет еткенін мәлімдеді.
Thinking that the absence of the consuls afforded a good opportunity for tribunitian agitation, he spent several days in haranguing the plebeians on the overbearing arrogance of the patricians. In particular, he inveighed against the authority of the consuls as excessive and intolerable in a free commonwealth, for whilst in the name it was less invidious, in reality, it was almost more harsh and oppressive than that of the kings had been, for now, he said, they had two masters instead of one, with uncontrolled, unlimited powers, who, with nothing to curb their licence, directed all the threats and penalties of the laws against the plebeians. To prevent this unfettered tyranny from lasting forever, he said he would propose an enactment that a commission of five should be appointed to draw up in writing the laws which regulated the power of the consuls. Whatever jurisdiction over themselves the people gave the consul, that and that only was he to exercise; he was not to regard his own licence and caprice as law. When this measure was promulgated, the patricians were apprehensive lest in the absence of the consuls they might have to accept the yoke. A meeting of the senate was convened by Q. Fabius, the prefect of the city. He made such a violent attack upon the proposed law and its author, that the threats and intimidation could not have been greater even if the two consuls had been standing by the tribune, threatening his life. He accused him of plotting treason, of seizing a favourable moment for compassing the ruin of the commonwealth. Terentilius demanded a written constitution to define and limit the powers of the consul. Terentilius claimed that consuls abused their powers and acted with more freedom than kings.
Өмір
Терентилий Рим Республикасының алғашқы жылдарында ресми заңдар жинағын қадағалап талап етті. Ол консулдардың волскилерге қарсы жорыққа кеткенін пайдаланып, патрицийлер бақылауындағы Рим сенатына осы жинақты қабылдауға қысым жасады. Патрицийлер Терентилиймен келісімге келгендей көрінді, бірақ іс жүзінде оның талабы бойынша заңдарды кодификациялауға ниеті болмады. Кейінірек флоренциялық жазушы Никколо Макиавелли бұл жағдайдың флоренциялық "Соғыс кеңесінің" (Ten of War) сияқты екенін айтты, ол халық биліктің атауына немесе лауазымына емес, оның теріс пайдаланылуына наразы екенін түсінгеннен кейін қайта құрылды. Терентилий туралы әңгіме бізге Ливийдің "Тарихының" үшінші кітабынан жетті.
Terentilius agitated for a formal code of laws in the early days of the Roman Republic. He took advantage of the fact that the consuls were away on a campaign against the Volsci to pressure the Roman Senate, controlled by patricians, for the code. The patricians made a show of making peace with Terentilius, but in fact had no intention of codifying the laws at his request. The later Florentine writer Niccolò Machiavelli commented that this was similar to the Florentine 'Ten of War' that was eventually reinstated once the people realized it was the excessive abuse of authority that was despised, not the title or function of the office itself. The story of Terentilius comes to us from one source, Book III of Livy's History.