Кіріспе
Terra nullius (/t/ɛr/ə/, /'/n/ʌ////l/ɪ/ə/, көпше terrae nullius) – латын тілінде "ешкімнің жері" деген мағына беретін халықаралық құқық термині. Он тоғызыншы ғасырдан бері ол халықаралық құқықта мемлекеттің оны иеленуі арқылы территорияны өздігінен иелену құқығын негіздеу үшін кейде қолданылып келді. Қазіргі таңда terra nullius деп есептелетін үш аумақ бар: Бір Тавил (Мысыр мен Судан арасындағы жер учаскесі), Хорватия-Сербия шекаралық дауына байланысты Дунай маңындағы төрт шағын аумақ және Антарктиданың бір бөлігі, әсіресе Мари Берд жері.
Terra nullius ('/t//ɛr//ə// /'/n//ʌ////l//ɪ//ə//s/, plural terrae nullius) is a Latin expression meaning "nobody's land". Since the nineteenth century it has occasionally been used in international law as a principle to justify claims that territory may be acquired by a state's occupation of it. There are currently three territories sometimes claimed to be terra nullius: Bir Tawil (a strip of land between Egypt and the Sudan), four pockets of land near the Danube due to the Croatia–Serbia border dispute, and parts of Antarctica, principally Marie Byrd Land.
Доктрина
Халықаралық құқықта terra nullius – ешбір мемлекетке тиесілі емес аумақ. Terra nullius болып табылатын аумаққа кез келген мемлекет оккупация арқылы егемендік құқығын иеленуі мүмкін. Оппенхаймнің сөзімен айтқанда: "Оккупацияға жататын жалғыз аумақ – ол басқа мемлекетке тиесілі емес, немесе адам тұрмайтын, немесе мемлекет деп саналмайтын қауымдастық тұратын жер; себебі адамдар осындай аумақта мемлекет құрып, егемендік танытпастан да өмір сүре бере алады". Terra nullius аумағын оккупациялау – халықаралық құқық бойынша мемлекет аумаққа ие болатын бірнеше жолдың бірі. Аумақтарды иемденудің басқа жолдары – жаулап алу, келісім арқылы беру, табиғи процестер нәтижесінде кеңею және егемендікті үздіксіз жүзеге асыру арқылы бекіту.
Тарих
Terra nullius термині халықаралық құқықта он тоғызыншы ғасырдың соңына дейін қолданылмаса да, кейбір авторлар осы ұғымды рим құқығындағы res nullius терминіне, яғни ешкімге тиесілі емес нәрсеге байланысты деп санайды. Рим құқығы бойынша, жабайы жануарлар (ferae bestiae), жоғалған құлдар және тастап кетілген ғимараттар сияқты res nullius санатындағы заттарды кез келген адам иелігіне алуға болады. Алайда, Бентон мен Штрауман terra nullius-тің res nullius-тен тек "аналогия бойынша" алынғанын айтады. XVI ғасырдағы res nullius туралы жазбалар Жаңа әлемдегі еуропалық отарлау және ашылу доктринасымен байланысты болды. 1535 жылы Доминго де Сото Испанияның Америкаға құқығы жоқ екенін, себебі ашылған кезде бұл жерлер res nullius болмаған деп мәлімдеді. Франсиско де Витория 1539 жылы Американың жергілікті халқы "варварлар" болғанымен, олардың жерлеріне егемендік және жеке меншік құқығы болды және испандықтар осы жерлерді жай ғана ашу арқылы заңды иелікке ие бола алмады деп дәлелдеу үшін res nullius аналогиясын пайдаланды. Дегенмен, Витория испандықтардың жергілікті американдықтарды басқаруға шектеулі құқығы болуы мүмкін екенін айтты, себебі соңғылары "адамдық және азаматтық тұрғыдан заңды және тәртіпті қоғам құруға немесе басқаруға жарамсыз". Альберрико Джентили өзінің "De Jure Belli Libri Tres" (1598) еңбегінде Америкаға испандықтардың талабы сияқты, жерді табу және иемдену арқылы егемендіктің заңсыз талаптары мен жерді заңды түрде иемдену арасындағы айырмашылықты көрсетті. 1625 жылы жазған Гюго Гроцийдің пікірінше, ашылған жерлерге егемендік құқығы жоқ, себебі ашылу ешкімге тиесілі емес нәрселерге қатысты. Алайда, XVIII ғасырда кейбір авторлар жердегі аумақтық құқықтар сол жерді қоныстандыру және өңдеуден туындайтынын айтты. Уильям Блэкстоун 1765 жылы былай деп жазды: "Алыстағы елдердегі плантациялар немесе отарлар, жерлерді тек иемдену құқығымен, оларды шөл және өңделмеген деп табу және ана елінен қоныстандыру арқылы талап етілетін жерлер; немесе олар қазірдің өзінде өңделген болса, жаулап алу немесе келісімшарттар арқылы бізге берілген жерлер. Бұл екі құқықтың да негізі табиғат заңында немесе, кемінде, халықтар заңында жатыр". Борхтың айтуынша, көптеген түсіндірушілер мұны қате түсіндірді, бұл өңделмеген жерлер, адамдар тұрған немесе тұрмаған, отарлаушы мемлекет иемдену құқығымен талап ете алады дегенді білдірді. Блэкстоуннан бірнеше жыл бұрын Эмер де Ваттель өзінің "Le droit des gents" (1758) еңбегінде тиімді түрде иеленген және өңделген жер мен отарлауға ашық көшпелілердің қоныстанбаған және өңделмеген жерлері арасындағы айырмашылықты көрсетті. 1884-85 жылдарғы Берлин Батыс Африка конференциясы талап етілмеген аумақтардың егемендігі тиімді оккупацияны талап етеді және жергілікті халықтар тиімді оккупация орнатқан жағдайда олардың егемендігін отарлаушы мемлекет бір жақты түрде жоя алмайды деген қағиданы бекітті. Terra nullius термині 1885 жылы Испания мен АҚШ арасындағы Контой аралына қатысты дауға қатысты қолданылды. Герман Эдуард фон Хойст жазғандай, "Контой халықаралық мағынада шөл емес, яғни тастап кетілген арал және сондықтан terra nullius емес". 1888 жылы Халықаралық құқық институты territorium nullius (ешкімге тиесілі емес аумақ) ұғымын res nullius жеке құқық ұғымына теңестірілген мемлекеттік құқық ретінде енгізді. 1909 жылы итальяндық халықаралық заңгер Камиль Пиччони Солтүстік мұзды океандағы Шпицберген аралын terra nullius деп сипаттады. Бұл аралда бірнеше еуропалық елдердің азаматтары тұрса да, олардың ешбір ресми егемендігі болған жоқ. Келесі онжылдықтарда terra nullius термині territorium nullius терминін біртіндеп ығыстырды. Фицморис екі ұғымның бастапқыда ерекшеленгенін, territorium nullius тұрғындарының меншік құқығы болуы мүмкін, бірақ саяси егемендік дамымаған аумаққа қатысты екенін, ал terra nullius меншік жоқтығын білдіретінін айтады. Дегенмен, terra nullius егемендік жоқтығын да білдірді, себебі егемендік табиғатты пайдалану арқылы алынған меншік құқықтарын талап етеді. Алайда Майкл Коннор territorium nullius пен terra nullius бір ұғым екенін, яғни егемендіксіз жерді білдіретінін және меншік құқығы мен жерді өңдеу бұл ұғымның бөлігі емес екенін айтады. Terra nullius термині Халықаралық сот 1975 жылы Батыс Сахара жөніндегі консультативтік пікірде қабылдады. Көпшілік "окупация" заңды түрде бейбіт түрде аумақты иеленудің бастапқы құралы болып табылады, сондықтан жарамды "окупация" үшін аумақ "terra nullius" – ешкімге тиесілі емес аумақ болуы керек еді. Сот 1884 жылы испан отарлау кезінде Батыс Сахара тұрғындары көшпелі болғанымен, әлеуметтік және саяси тұрғыдан ұйымдасқан, оларды өкілдік етуге құзыретті басшылары бар тайпаларға біріккенін анықтады. Сол кездегі мемлекеттік тәжірибеге сәйкес, бұл аумақ terra nullius емес еді.
Alberico Gentili, in his De Jure Belli Libri Tres (1598), drew a distinction between the legitimate occupation of land that was res nullius and illegitimate claims of sovereignty through discovery and occupation of land that was not res nullius, as in the case of the Spanish claim to the Americas. Hugo Grotius, writing in 1625, also stated that discovery does not give a right to sovereignty over inhabited land, “For discovery applies to those things which belong to no one.”
By the eighteenth century, however, some writers argued that territorial rights over land could stem from the settlement and cultivation of that land. William Blackstone, in 1765, wrote, “Plantations or colonies, in distant countries, are either such where the lands are claimed by right of occupancy only, by finding them desert and uncultivated, and peopling them from the mother country; or where, when already cultivated, they have been either gained by conquest, or ceded to us by treaties. And both these rights are founded upon the law of nature, or at least upon that of nations." Borch states that many commentators erroneously interpreted this to mean that uncultivated lands, whether inhabited or not, could be claimed by a colonising state by right of occupancy. Several years before Blackstone, Emer de Vattel, in his Le droit des gents (1758), drew a distinction between land that was effectively occupied and cultivated, and the unsettled and uncultivated land of nomads which was open to colonisation. The Berlin West Africa Conference of 1884 85 endorsed the principle that sovereignty over an unclaimed territory required effective occupation, and that where native populations had established effective occupation their sovereignty could not be unilaterally overturned by a colonising state. The term terra nullius was used in 1885 in relation to the dispute between Spain and the United States over Contoy Island. Herman Eduard von Hoist, wrote, “Contoy was not, in an international sense, a desert, that is an abandoned island and hence terra nullius." In 1888, the Institut de Droit International introduced the concept of territorium nullius (nobody’s territory) as a public law equivalent to the private law concept of res nullius. In 1909, the Italian international jurist Camille Piccioni described the island of Spitzbergen in the Arctic Circle as terra nullius. Even though the island was inhabited by the nationals of several European countries, the inhabitants did not live under any formal sovereignty. In subsequent decades, the term terra nullius gradually replaced territorium nullius. Fitzmaurice argues that the two concepts were initially distinct, territorium nullius applying to territory in which the inhabitants might have property rights but had not developed political sovereignty whereas terra nullius referred to an absence of property. Nevertheless, terra nullius also implied an absence of sovereignty because sovereignty required property rights acquired through the exploitation of nature. Michael Connor, however, argues that territorium nullius and terra nullius were the same concept, meaning land without sovereignty, and that property rights and cultivation of land were not part of the concept. The term terra nullius was adopted by the International Court of Justice in its 1975 Western Sahara advisory opinion. The majority wrote, "'Occupation' being legally an original means of peaceably acquiring sovereignty over territory otherwise than by cession or succession, it was a cardinal condition of a valid 'occupation' that the territory should be terra nullius – a territory belonging to no one – at the time of the act alleged to constitute the 'occupation'." The court found that at the time of Spanish colonisation in 1884, the inhabitants of Western Sahara were nomadic but socially and politically organised in tribes and under chiefs competent to represent them. According to State practice of the time the territory therefore was not terra nullius.
Terra nullius-тің қазіргі талаптары
Кейде үш жағдай бар, онда жерді terra nullius деп есептеуі мүмкін: Мысыр және Суданмен шектес Бір Тавиль, Хорватия-Сербия шекарасындағы төрт кішкентай аудан және Антарктидадағы Мари Берд жері.
Бір Тауил
Мысыр мен Судан арасында 1899 және 1902 жылдары салынған шекаралардың қарама-қайшылығынан пайда болған, теңізге шығу жолы жоқ Бир-Тавиль аумағы орналасқан. Бір шекара бойынша Бир-Тавиль Суданның, ал Халайб үшбұрышы Мысырдың бақылауында болды; екінші шекара керісінше көрсетті. Әр ел Қызыл теңізге жақын орналасқан, әлдеқайда ірі Халайб үшбұрышын алуға мүмкіндік беретін шекараны мойындайды, нәтижесінде Бир-Тавиль екі елдің де талабында болмайды (әрқайсысы оны екіншісінің меншігі деп санайды). Бир-Тавильде тұрақты тұрғындар жоқ, бірақ бұл жерді аймақта көшіп-қонып жүретін бедуиндер пайдаланады.
Gornja Siga және басқа қалталар
Хорватия мен Сербия Дунайдың шығыс жағалауындағы бірнеше шағын аумақтарға таласқандасып жүр. Дегенмен, батыс жағалаудағы төрт аймақ, олардың ішіндегі ең ірісі – Горня-Сига, екі елдің де талабында емес. Сербия бұл жерге ешқандай талап танытпайды, ал Хорватия бұл жер Сербияға тиесілі екенін айтады. Хорватия даулы аймақ бос жер емес екенін және олар Сербиямен шекараны шешу үшін келіссөздер жүргізіп жатыр екенін мәлімдейді.
Мари Берд Лэнд
20 ғасырдың бірінші жартысында бірнеше ел Антарктиканың бөліктеріне құқық талап еткенімен, қалған бөлігі, оның ішінде Мари Берд жерінің көп бөлігі (150°ББ-дан 90°ББ-ға дейінгі шығыс бөлігі) ешқандай тәуелсіз мемлекеттің иелігінде емес. 1959 жылғы Антарктика шартына қол қойған елдер мұндай талаптар қоймауға келісті, бірақ Кеңес Одағы мен АҚШ өзінің талап ету құқығын сақтап қалды. 20°ББ-дан 45°ШБ-ға дейінгі белгілі бір аймақ тарихи тұрғыдан талассыз деп есептелді; Королева Мод жеріне қатысты Норвегияның талабы жағалау аймақтарын қамтиды, бірақ Оңтүстік полюске дейін созылмайды деп түсіндірілді. 2015 жылы бұл талап 90°О-ға дейін кеңейтілді.
Терра нуллиус туралы тарихи талаптар
Бірнеше аумақ "terra nullius" деп жарияланды. Осы мәлімдемелердің аз ғана санында халықаралық және ұлттық соттар осы аумақтың "terra nullius" болған-болмағаны туралы шешім шығарды.
Буркина-Фасо мен Нигер
2013 жылы Халықаралық сот кең аумақтық дауды шешкенге дейін Буркина-Фасо мен Нигер шекарасындағы екі шекара белгісіне жақын тар жер жолағын ешбір ел өзіне талап етпеді. Бұрын талас болған аумақ Нигерге берілді.
Батыс Сахара
Марокконың өтініші бойынша, Халықаралық сот 1975 жылы Испанияның 1885 жылғы отарлау кезінде Батыс Сахара бос жер (terra nullius) болатын-болмайтындығын қарастырды. Сот берген консультативтік пікірінде Батыс Сахара сол кезде бос жер емес екені анықталды.
Пинакл аралдары (Дяою аралдары/Сенкаку аралдары)
Шығыс Қытай теңізіндегі даулы архипелаг, адам тұрмайтын Пинакл аралдары, 1895 жылғы қаңтарда Жапонияның Бірінші қытай-жапон соғысындағы жеңісінен кейін, бұл аралдардың ешкімге тиесіз жер болғандықтан Жапонияның аумағына қосылғанын мәлімдеді. Бірақ, Қытай Халық Республикасы (ҚХР) және Қытай Республикасы (Тайвань) бұл пікірмен келіспейді, екеуі де аралдарға құқық талап етеді.
Ирландия
Термин "terra nullius" кейбір қазіргі заманғы ғалымдар Ирландияның ағылшын отарлауын талқылау кезінде қолданған, бірақ бұл термин халықаралық құқық мағынасында қолданылмайды және көбінесе аналогия ретінде пайдаланылады. Гриффен мен Коглианоның айтуынша, ағылшындар Ирландияны "terra nullius" деп қараған. Фергал Тобиннің "Ирландияның ерекшелігі: Ирландияның Ұлыбританиядан бөлінуінің қыржұдырысты тарихы" еңбегінде: "Ирландияда біртұтас мемлекеттік дәстүр де, мәдени тұтастық құрылым да болған жоқ. Шындығында, Кромвельдің қылышымен оның бір түрі енгізілгенге дейін ол ешқашан саяси бірлікке ие болған емес [ ]. Сондықтан ағылшын протестанттық мүддесі [ ] Ирландияны "terra nullius" сияқты қарастырды". Сол сияқты Брюс МакЛеод "Ағылшын әдебиетіндегі империя географиясы, 1580-1745" еңбегінде: "Англиялықтар Солтүстік Америкамен салыстырғанда Ирландия мен оның географиясын жақсы білгенімен, олар Ирландияны "terra nullius" ретінде қарады, осылайша оны геометриялық түрде аумақтық бөлімдерге оңай бөлді" деп жазады. Рольстон мен Маквей бұл көзқарасты 13 ғасырға жататын Уэльстің Джеральдына байланыстырады, ол былай деп жазған: "Бұл халық жер жыртуды жек көреді, қалалардың ақша табуына мән бермейді, азаматтық құқықтар мен жеңілдіктерді сыйламайды және орман мен далада өмір сүруге үйренген өмірінен бас тартқысы келмейді, оған деген құрметін жоғалтқысы келмейді". Ирландияның жартылай көшпелі өмір салты кейбір ағылшындардың оларды жерді тиімді пайдаланбағандар деп санауына себеп болды. Дегенмен, Рольстон мен Маквей Джеральд Ирландияның "terra nullius" басып алу арқылы емес, жаулап алу арқылы иеленгенін нақты айтқандығын мәлімдейді.
Рокэлл
Иан Митчеллдің сөзіне қарағанда, Роколл 1955 жылы Ұлыбритания оны өзіне қаратуға дейін ешкімнің жері болмаған (terra nullius). Ол 1972 жылы ресми түрде аннексияланды.
Сейланд
1967 жылы Пэдди Рой Бейтс Солтүстік теңіздегі тастап кетілген британдық зениттік артиллериялық мұнараны "Силенд княздығы" деп жариялады. Бұл құрылыс қазір Ұлыбританияның теңіз аумағында орналасқан және ешбір ел Силендті мойындамайды.
Шпицберген
Дания-Норвегия, Голландия Республикасы, Ұлыбритания Корольдігі және Шотландия Корольдігі XVII ғасырда Свалбард архипелагына егемендік құқығын талап етті, бірақ ешқайсысы оны тұрақты түрде басып алған жоқ. Осы мемлекеттердің әрқайсысынан шыққан экспедициялар негізінен жаз айларында кит аулау мақсатында Шпицбергенге келді, ал алғашқы екеуі 1620 және 1630 жылдары бірнеше қыстаушылар тобын жіберді. XIX ғасырда Норвегия және Ресей архипелагқа құқық талап етуде белсенділік танытты. 1909 жылы итальяндық құқықшыл Камиль Пиччони сол кездегі аталымы Шпицберген болған аймақты terra nullius деп сипаттады: Егер Шпицберген, осы күнге дейін terra nullius болып келген, көршілес жатқандығы немесе ертерек басып алу себептерімен бір мемлекетке берілгенде, мәселе оңай шешілер еді. Бірақ жағдай олай емес, әртүрлі себептермен бірнеше елдер әлі иесі жоқ бұл аумаққа өз талаптарын қоя алады. Аймақтық дау 9 ақпан 1920 жылғы Свалбард шарты арқылы шешілді, ол аралдарға Норвегияның егемендігін мойындады.
The issue would have been simpler if Spitzbergen, until now terra nullius, could have been attributed to a single state, for reasons of neighbouring or earlier occupation. But this is not the case and several powers can, for different reasons, make their claims to this territory which still has no master. The territorial dispute was eventually resolved by the Svalbard Treaty of 9 February 1920 which recognized Norwegian sovereignty over the islands.
Канада
Джозеф Трауч, Британдық Колумбияның бірінші вице-губернаторы, алғашқы халықтар ешқашан жерге ие болмаған, демек олардың жер талаптарын қауіпсіз түрде елеуге болады деп талап етті. Осы себепті Британдық Колумбияның көп бөлігі әлі де берілмеген жер болып табылады. 1984 жылғы "Герин королеваға қарсы" ісінде, аборигендік құқықтарға қатысты Канада Жоғарғы Соты үкіметтің Канаданың алғашқы халықтарына қатысты сенімгерлік міндеті бар екенін және аборигендік құқықты ерекше құқық ретінде бекітті. Одан бері осы мәселе бойынша күрделі пікірталас жүргізіліп, "сенімгерлік міндет" анықтамасы тартылды.
Шығыс Гренландия
Норвегия 1931 жылы (сол кезде адам тұрмаған) Гренландияның шығыс бөлігін басып алып, оған құқық талап етті, бұл территория ешкімге тиесіз жер екенін (terra nullius) мәлімдеп, оны Эрик Қызылдың жері деп атады. Халықаралық Әділет соты Норвегияның талабына қарсы шешім шығарды. Норвегиялықтар бұл шешімді қабылдап, талаптарынан бас тарды.
Америка Құрама Штаттары
Джон Куинси Адамс иесіз деп есептелген жабайы жерлерді анықтау үшін "өңделмеген жер" деген ұқсас түсінік қолданды.
Гуано аралдары
1856 жылдың 18 тамызында қабылданған Гуано аралдары заңы АҚШ азаматтарына гуано кен орындары бар аралдарды иеленуге мүмкіндік берді. Аралдар қай жерде болса да, егер олар басқа елдердің билігінде болмаса және онда адамдар тұрмаса, болады. Бұл заң АҚШ Президентіне мұндай мүдделерді қорғау үшін әскери күш қолдануға құқық береді және АҚШ-тың қылмыстық юрисдикциясын орнатады.
Австралия
Австралияның жартысынан астамын қамтитын Жаңа Оңтүстік Уэльстің британдық жазалау колониясы 1788 жылдың ақпан айында Сиднейде губернатор капитан Артур Филипппен жарияланды. Британдықтар Австралияны отарлаған кезде, аборигендер Австралияны кем дегенде 50,000 жыл бойы мекендеген. Олар әртүрлі экономикасы мен қоғамы бар, 250-ге жуық түрлі тіл тобы бар күрделі аңшы-жинақшылар болды. Сидней аймағының аборигендер саны 4000-нан 8000-ға дейін адам болды, олар дәстүрлі шекаралары бар жерді иеленетін кландарда ұйымдастырылды. Австралияны британдықтар 1788 жылдан бастап жердің *terra nullius* болғандығы негізінде отарлаған ба деген пікірталас бар. Фрост, Атвуд және басқалар *Terra Nullius* термині он сегізінші ғасырда қолданылмаса да, мемлекет егемендікке ие емес және тұрғындар тұрмайтын немесе тұрақты елді мекендер, ауыл шаруашылығы, меншік құқығы немесе Еуропа мемлекеттері мойындаған саяси ұйымды дамытқан халықтар мекендеген жерді басып алу арқылы аумақ иеленуі мүмкін деген түсініктің кеңінен қабылданғанын айтады. Алайда Борх былай дейді: "Отызыншы ғасырда немесе одан бұрын қоныстанған жерді иесі жоқ деп санауға болатын заңдық ілім болмаған, бұл ресми саясаттың негізі болған жоқ. Ол XIX ғасырда құқықтық теория ретінде дамыған сияқты." *Mabo v Queensland (No 2)* (1992) сотта судья Доусон былай деді: "Кейбір жағдайда, Жаңа Оңтүстік Уэльсте қабылданған саясат пен заңдар колонияның басталуынан бастап, Король колониядағы барлық жерлерді бос деп санағанын және жердің кез-келген жерлестерінің мүддесін мойындамағанын анық көрсетеді". Стюарт Баннердің айтуынша, *Terra Nullius* ұғымын (өнерлiк термин емес) алғаш рет Австралияда 1819 жылы Барон Филд пен Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Лаклан Маккуори арасындағы салықтық дау кезінде пайдаланған. Бұл мәселе британдық бас прокурор Сэмюэл Шепард пен бас заңгер Роберт Гиффордқа жіберілді, олар Жаңа Оңтүстік Уэльске басып алу немесе беру арқылы емес, "далалық және адам тұрмайтын" иелік ету арқылы иеленгенін айтты. 1835 жылы губернатор Бурк жариялаған Жарлықта британдық азаматтар бос тұрған Корольдік жерлерге тікелей аборигендерден құқық ала алмайтыны айтылған. *R v Murrell* (1836) ісінде Жаңа Оңтүстік Уэльс Жоғарғы Сотының судьясы Бертон: "Колонияны алғаш иеленіп алған кезде аборигендер еркін және тәуелсіз деп танылуға құқылы болған, бірақ олар еркін және тәуелсіз тайпалар деп саналатын күш-қуатқа қатысты емес еді. Олардың билігі жоқ еді" деді. *Cooper v Stuart* (1889) Privy Council ісінде лорд Уотсон Жаңа Оңтүстік Уэльс "Британияның билігіне бейбіт түрде қосылған кезде, аумақтардың бір бөлігі іс жүзінде бос, тұрақты тұрғындары немесе тұрақты заңдары жоқ" деп мәлімдеді. *Mabo* ісі (1992) бойынша Австралияның Жоғарғы соты Австралияны Ұлыбританияның жері деп колонизациялағаны туралы мәселені қарады. Сот бастапқы отарлаудың заңдылығын қарастырмады, өйткені бұл халықаралық құқық мәселесі болды және "Егемен мемлекеттің аумақты алғаш рет алуы - бұл мемлекеттің актісі, оған сол мемлекеттің соттары қарсылық білдіре алмайды, оны бақылай алмайды немесе оған араласа алмайды". Шешуге қойылатын сұрақтардың ішінде бастапқы отарлаудың Жаңа Оңтүстік Уэльске жалпы құқық берудегі әсері және жалпы құқық жергілікті тұрғындардың жерлерге қандай да бір дәрежеде жерлестік құқықты иеленетінін мойындады ма деген сұрақтар болды. Сот бірнеше бұрынғы билікті жоққа шығарып, "*terra nullius*" деген кеңейтілген ұғымды қабылдамады, ол арқылы жергілікті халықтар мекендейтін жерлер Австралияның муниципалды заңының мақсаттары үшін шөл және мекенсіз деп саналуы мүмкін. Сот Австралияның жалпы заңы Австралияның жергілікті халқының жергілікті атағының бір түрін мойындағанын және бұл атақ, егер жергілікті атақтарды пайдалану құқығына қайшы келетін егемендік биліктің заңды қолданылуымен жойылмаса, сақталатынын анықтады.
In Mabo v Queensland (No 2) (1992), Justice Dawson stated, "Upon any account, the policy which was implemented and the laws which were passed in New South Wales make it plain that, from the inception of the colony, the Crown treated all land in the colony as unoccupied and afforded no recognition to any form of native interest in the land." Stuart Banner states that the first known Australian legal use of the concept (although not the term) terra nullius was in 1819 in a tax dispute between Barron Field and the Governor of New South Wales Lachlan Macquarie. The matter was referred to British Attorney General Samuel Shepherd and Solicitor General Robert Gifford who advised that New South Wales had not been acquired by conquest or cession, but by possession as "desert and uninhabited". In 1835, a Proclamation by Governor Bourke stated that British subjects could not obtain title over vacant Crown land directly from Aboriginal Australians. In R v Murrell (1836) Justice Burton of the Supreme Court of New South Wales stated, "although it might be granted that on the first taking possession of the Colony, the aborigines were entitled to be recognised as free and independent, yet they were not in such a position with regard to strength as to be considered free and independent tribes. They had no sovereignty." In the Privy Council case Cooper v Stuart (1889), Lord Watson stated that New South Wales was, "a tract of territory practically unoccupied, without settled inhabitants or settled law, at the time when it was peacefully annexed to the British dominions." In the Mabo Case (1992), the High Court of Australia considered the question of whether Australia had been colonised by Britain on the basis that it was terra nullius. The court did not consider the legality of the initial colonisation as this was a matter of international law and, "The acquisition of territory by a sovereign state for the first time is an act of state which cannot be challenged, controlled or interfered with by the courts of that state." The questions for decision included the implications of the initial colonisation for the transmission of the common law to New South Wales and whether the common law recognised that the Indigenous inhabitants had any form of native title to land. Dismissing a number of previous authorities, the court rejected the "enlarged notion of terra nullius", by which lands inhabited by Indigenous peoples could be considered desert and uninhabited for the purposes of Australian municipal law. The court found that the common law of Australia recognised a form of native title held by the Indigenous peoples of Australia and that this title persisted unless extinguished by a valid exercise of sovereign power inconsistent with the continued right to enjoy native title.
Клипертон аралы
Клипертон аралының егемендігі Франция мен Мексика арасындағы төрелік арқылы анықталды. Италия королі Виктор Эммануэль III 1931 жылы Клипертон аралының егемендігі 1858 жылдың 17 қарашасынан бастап Францияға тиесілі екені туралы шешім шығарды. Мексиканың талабы бұрынғы испандықтардың ашқандығына дәлелдердің жетіспеуі және, кез келген жағдайда, 1858 жылға дейін Мексиканың іс жүзінде аралды басып алмауы себептерімен қабылданбады, сол себепті арал территория nullius (ешкімге тиесілі емес) болып саналды, ал француз оккупациясы жеткілікті және заңды түрде жалғасты.
Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралы
1840 жылы Жаңа Зеландияның жаңа тағайындалған вице-губернаторы, Ұлыбритания Корольдік теңіз флотының капитаны Уильям Хобсон, британ үкіметінің нұсқауларымен Жаңа Зеландияның Орта аралын (кейін "Оңтүстік арал" деп аталды) ешкімге тиесілі емес жер деп жариялады, демек, еуропалық қоныс салушыларға лайықты деп санды. Хобсонның шешіміне 1840 жылы Банкс түбегіндегі Акароаға бет алған француз қоныс салушыларының шағын тобының да ықпалы тиді.
Патагония
Патагония 19 ғасырда кейбір көзқарас бойынша бос жер (terra nullius) деп есептелді. Бұл ұғым испан монархиясының жергілікті мапуче халқының тәуелсіздігін мойындауын назарға алмады және ғалымдар Нахуелпан мен Антимилдің пікірінше, Чилидің "республикалық колониализмі" дәуіріне жол ашты.