Кіріспе
Латын әрпінің Е әрпі үстінен шеңбермен (Ê, ê) – латын әліпбиінің әрпі. Ол африкаанс, француз, фриул, күрд, норвег (найнорск), португал, вьетнам және уэльс тілдерінде қолданылады. Сондай-ақ, ол қытай, парсы және украин тілдерін транслитерациялау үшін пайдаланылады.
Ê, ê (e circumflex) is a letter of the Latin alphabet, found in Afrikaans, French, Friulian, Kurdish, Norwegian (Nynorsk), Portuguese, Vietnamese, and Welsh. It is used to transliterate Chinese, Persian, and Ukrainian.
Африкаанс тілі
Э – африкаанс тілінде жеке әріп саналмайды, ол "Е" әрпінің нұсқасы. Сызықша ("circumflex") "е" әрпінің айтылуын өзгертеді (немесе егер келесі дауыссыз әрпі арқалық немесе сұйық болса).
Қытай
Стандартты мандарин қытай тілінің пиньинь транскрипциясында ê әрпін көрсетеді. Ол Цжуйинь ㄝ әрпіне сәйкес келеді. Жоғары сызық тек ê әрпі дауыссыздауыш ретінде ғана қолданылғанда пайда болады: ề (; "э!"). Жоғары сызықсыз е әрпі дауыссыздауыш ретінде: è (; "аш") дегенді білдіреді. Басқа жағдайларда, ол i немесе ü әрпінен кейін n алдында a, ал қалған жағдайларда басқа дауыстыдан бұрын немесе кейін e деп жазылады, тиісті тон белгісімен: xiān (; "бірінші"), xuǎn (; "таңдау", ü әрпі x әрпінен кейін u деп жазылады), xué (; "оқу"), xièxie (; "рахмет"). Pe̍h ōe jī жүйесінде ê әрпі e дыбысының бесінші тоны: ê (; меншік, сын есім жұрнағы).
Француз тілі
Диакритикалық белгілер француз алфавитінің жеке әріптері саналмайды. Француз тілінде ê әдетте е әріпінің /ə/ дыбысын /ɛ/ дыбысына өзгертеді. Бұл бұрын "es" деп жазылған сөздерде "è" әрпінің орнына қолданылады.
Фриулия тілі
Ê және . белгілейді.
Кхмер тілі
Ê әрпі UNGEGN кхмер тілін латын әліпбиіне көшіру жүйесінде және дыбыстарын белгілеу үшін қолданылады, мысалы, Кхмер (ខ្មែរ) және Дангрек таулары (ដងរែក).
Күрд тілі
Ê – курд тілінің курманжи алфавитіндегі 7-ші әріп және /eː/ дыбысын көрсетеді.
Норвегиялық нюнорск
Нюнорск тілінде ê әрпі ескі норвег тіліндегі <eð> тіркесінің қысқартылған түрін көрсету үшін қолданылады, бұл француз тіліндегі тарихи <es> тіркесі үшін қолданылатын ê-ға ұқсас. Көбінесе бұл әріп бірдей жазылатын сөздерді ажыратуға көмектеседі, мысалы, vêr – «ауа райы» және ver – «болу» етістігінің бұйрық түрі.
Парсы тілі
Ê перс латын (руми) әліпбиінде қолданылады, ол әрпі ع-ға балама.
Португал тілі
Португал тілінде ê әрпі тек қана сөздердің басым буыны болжауға келмейтін жерде орналасқан сөздерде ғана басымдылық белгісін көрсетеді: "pêssego" (персик). Бұл әріп [ɐj] деп айтылады және é әрпінен [ɛ] деп айтылуымен де ажыратылады, мысалы, "pé" (аяқ).
Тибет
Ê тибет пиньинінде, мысалы, Гэрзэ ауданын белгілеу үшін қолданылады.
Украина тілі
Ê әрпі ISO 9:1995 украин транслитерация жүйесінде Є әрпі ретінде қолданылады.
Уэльс тілі
Уэльс тілінде ê әрпі, егер дауысты әрпі қысқа айтылатын болса, ұзын, баса айтылатын е дыбысын көрсетеді: llên "әдебиет", llen "перде" немесе gêm "ойын", gem "көмескі, зергерлік бұйым" дегенге қарама-қарсы. Бұл, соңғы буыны баса айтылатын, мысалы, apêl "апелляция" сияқты қарыз сөздер үшін тиімді.
Басқа
Попидода, Мануэль Халвеликтің әдебиетте қолдану үшін жасаған Эсперанто тілінің ойдағы диалектісінде, ê әрпін көрсетеді. Ол тек эпентетикалық мақсатта, әсіресе грамматикалық жұрнақтардың алдында, дауыссыз дыбыстардың үйірмелерін бөлу үшін қолданылады.
Таңба сәйкестендірулері
Unicode-де вьетнам тіліндегі ê әрпінің бес тоны үшін 5 жұп алдын ала құрастырылған символ (Ề / ề, Ể / ể, Ễ / ễ, Ế / ế, Ệ / ệ) кодталған. Осы бесеудің екі жұбы (Ế / ế және Ề / ề) пиньин тілінде ê әрпінің екінші және төртінші тон белгілері ретінде де қолданылуы мүмкін. Ал пиньин тіліндегі ê әрпінің бірінші және үшінші тон белгілері ê̄ (ê̄) және ê̌ (ê̌) сияқты диакритикалық белгілерді қосу арқылы көрсетілуі тиіс.