Кіріспе

Қасиетті шіркеулік аяқты сусын ішетін тостаған, көбінесе орталық түймесі бар. Қалайша (латын тілінен алынған calix 'тостаған' сөзі, ежелгі грек тілінде κύλιξ 'тостаған' деген мағынада) немесе тостаған – сусын құюға арналған аяқты тостаған. Діни амалдарда қалайша көбінесе рәсім кезінде ішу үшін пайдаланылады және белгілі бір символдық мағынаға ие болуы мүмкін.

Христиандық

Ежелгі Римде калик – тұтқаға бекітілген ыдыстан тұратын сусынға арналған ыдыс, оны тойларда жиі қолданған. Рим-католик, Шығыс православие, Англикан, Лютеран және басқа да христиан дінтерінде тостаған – қасиетті шарапты сақтауға арналған ыдыс, ол Евхаристия (Раббының соңғы кеші немесе қасиетті қатысу) кезінде қолданылады. Тостағандар көбінесе құнды металлдан жасалады және кейде әсем эмальмен және әшекей тастармен безендіріледі. Алтын тостаған отбасы мен дәстүрдің символы болған. Тостағандар ерте заманнан бері қолданылып келеді. Иса шәкірттеріне: «Мені еске алу үшін осылай істеңдер» (Лұқа 22:19) деген және Пауылдың Қорынттықтарға 11:24-25-тегі (ЖД) Евхаристиялық рәсім туралы айтқан сөздерінен кейін, Евхаристия христиан дінінде маңызды орын алды. Әрине, осы маңызды құлшылыққа қолданылатын ыдыстар әсемделіп, үлкен құрметпен қарастырылды. Көне тостағандардың көптеген мысалдарында үлкен ыдыс және екі тұтқасы болған. Уақыт өте келе, ыдыстың көлемі кішірейіп, тұрақтылығын арттыру үшін негізі кеңейтілді. Соңында, шіркеу ережелері тостағанның жасалуын, бата беруін және оны қалай ұстау керектігін анықтады. Кейбір діни дәстүрлерде тостағанның ішкі жағы алтынмен қапталуы талап етіледі. Батыс христиандығында тостағанда сап пен ыдыстың қосылған жерінде дөңгелек немесе түйін болады, бұл оны көтеруді жеңілдетеді. Рим-католик тостағандары көбінесе лалагүл пішіндес болады және ыдыстары тар болады. Рим-католик дін қызметкерлері алғашқы тағайындалғанда, көбінесе отбасы мүшелерінен тостаған сыйлық ретінде алады. Шығыс христиандығында (Шығыс православие, Шығыс православие және Шығыс католик шіркеулерінде) тостағандарда әдетте иконалар немесе бейнелер бейнеленген, сондай-ақ крест те болады. Православие және Шығыс католицизмінде барлық қатысушылар Мәсіхтің денесі мен қанын қабылдайды. Бұл үшін тоқтының бір бөлігі тостағанға салынады, содан кейін сенушілер қасықпен қасиетті тағамды қабылдайды. Осы себепті шығыс тостағандары көбінесе үлкен, дөңгелек ыдыстардан тұрады. Ресей православие шіркеуінде қасиетті қатысуды қабылдағаннан кейін сенушілер тостағанның «табанына» сүйеді. Басқа дәстүрлерде ыдысты сүйеді. Православ монахтарына жеке мүлікке ие болуға рұқсат берілмесе де, канондар иеромонахқа (яғни дін қызметкеріне тағайындалған монахқа) құдайлық литургияны өткізу үшін қажетті тостаған мен басқа да ыдыстарды сақтауға рұқсат береді. Ерте және орта ғасырлардағы шіркеуде диакон тағайындалғанда, оған оның қызметінің белгісі ретінде тостаған тапсырылды. Батыста диакон тостағанды құрбандыққа шалу кезінде алтарга алып барады; ал Шығыста дін қызметкері тостағанды, ал диакон дискосты (табақ) алып жүреді. Тостағанға тек шарап, су және тоқтының бір бөлігін салуға болады, оны ешқандай бейкүнә мақсатта пайдалануға болмайды. Тостаған христиан дініндегі ең қасиетті ыдыстардың бірі саналады және оны қолдану алдында баталау қажет. Рим-католик шіркеуінде және кейбір англо-католик шіркеулерінде тостағанды хризмамен майлау арқылы қасиеттеу әдеті бар, және бұл қасиеттеуді тек епископ немесе абат ғана (тек өз монастырында) орындай алады. Шығыс шіркеулерінде баталаудың әртүрлі тәсілдері бар. Кейбір дәстүрлерде Киелі құпияларды (Евхаристияны) тойлаудың өзі жеткілікті бата болып саналады; ал басқаларында баталаудың арнайы рәсімі бар. Кейбір шығыс дәстүрлерінде бұл батаны тек епископ, ал кейбіреулерінде дін қызметкері бере алады. Қай жағдайда болса да, Шығыс және Батыста тостаған баталанғаннан кейін, оны жоғары дін қызметкерлерінің (епископ, дін қызметкері немесе диакон) тағайындалған мүшесі ғана ұстауы мүмкін. Ресей православие шіркеуінде субдиаконға киізге оралған жағдайда ғана киізге тиюге рұқсат етіледі.

Қасиетті тостаған

Христиан дәстүрінде қасиетті тостаған – Иса Мәсіхтің Соңғы кешкі ас кезінде шарап құю үшін қолданған ыдысы. Жаңа өсиет мәтіндері Соңғы кешкі ас контексінде ғана тостағанды еске алады және ыдыстың өзіне ешқандай маңыз бермейді. Герберт Турстон 1908 жылғы Католик энциклопедиясында: "Мәсіхтің Соңғы кешкі ас кезінде қолданған ыдыс туралы бізге сенімді дәстүр жеткен жоқ. VI және VII ғасырларда Иерусалимге сапар шеккендер Қасиетті қабір шіркеуінде осы тостаған әлі де құрметпен сақталып тұр деген сенімге келді, оның ішінде Голгофада Құтқарушымызға ұсынылған губка болған." делінген. Әртүрлі жергілікті дәстүрлерде құнды материалдардан жасалған бірнеше тостаған осы тостаған деп есептеледі.

Қасиетті Граал

Соңғы кешкі ас кезіндегі тостақанға қатысты мүлдем бөлек және кең таралған дәстүр бар. Бұл шатасқан, бірақ көбірек танымал нұсқада ыдыс "Киелі Грааль" деп белгілі. Осы аңыз бойынша, Иса Мәсіх соңғы кешкі аста осы тостақанды қасиетті құрбан шалу рәсімін (мессе) орнату үшін қолданған. Басқа әңгімелерде Ариматеялық Жүсіптің Христа айқышқа тартып өлтірген кезде оның қанын жинап, сақтағаны айтылады.

Универсалистік бірлік

Унитариандық Универсалистік құлшылық қызметтерінің басталуында көптеген қауымдар тостаған ішінде от жағады. Жанып тұрған тостаған – унитаризм мен Унитариандық Универсализмнің (UU) ең көп қолданылатын символы және Унитариандық Универсалистік қауымдастығының (UUA) және басқа да унитариандық және UU шіркеулері мен қоғамдарының ресми логотипі. Бұл дизайнды суретші Ханс Дойч жасаған, ол ежелгі грек және римдік құрбандық алтарьларында жанған май тостағандарынан шабыттанған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оккупацияланған Еуропада унитариандықтарға, еврейлерге және басқа адамдарға нацистік қудалаудан қашуға көмектесу үшін бұл тостаған құпия символ ретінде қолданылды. Тостаған көбінесе екі байланысқан сақинамен оралып тұрады. Екі байланысқан сақина Унитариандық Универсалистік қауымдастығының ерте символы ретінде қолданылды, унитаризм мен универсализмнің бірігуін білдіреді. Жанып тұрған тостаған символының стандартталған түсіндірмесі жоқ. Бір түсіндірме бойынша, тостаған – иерархиялық догмадан және барлық адамдардың қатысуына ашықтықтан діни бостандықтың символы; ал от – тарих бойы діни бостандық үшін өмірін құрбан еткендердің естелігі ретінде қарастырылады. Тағы бір түсіндірмеде, жанып тұрған тостаған айқышқа ұқсайды, ол Унитариандық Универсализмнің христиандық тамырларын көрсетеді.

Вика

Виккада әйелдік принципті білдіретін тостаған, ерлік принципін білдіретін атхамемен (салтанатты қара сапты пышақ) жиі қолданылады. Екеуін біріктіру – әмбебап шығармашылықтың символы ретінде ұрпақ тудыру актісін бейнелейді. Бұл Викка ритуалдарындағы Ұлы Рәсімнің символы болып табылады. Тостаған Кіші Рәсімде де қолданылады.

Жаңа жалған дін

Неопаганизмнің басқа да кейбір түрлері өздерінің рәсімдерінде тостағандарды қолданады. Тостаған құрбандық тақтасына немесе жерге қойылуы мүмкін. Тостағанда шарап, виски, су немесе басқа сұйықтықтар болуы мүмкін. Ол құдайдың немесе әйелдік құдайдың жыныс мүшелерін бейнелеу үшін пайдаланылады.

Растафарилер

Растафарилер кейде тыныш сезімдерге, бірлікке және «санаға» жететін мақсаттағы «ой-толғау» деп аталатын шара барысында қандаһарды қалау (су құбыры немесе бонг) арқылы шегеді.

Геральдика

Қасәлерді геральдикалық белгі ретінде қолдану, әсіресе діни геральдикада сирек емес. Көптеген қалалар мен аймақтар да қасәні пайдаланады. Мысалы, Швейцарияның Граубюнден кантонындағы Пратигау/Давос ауданының Фанас коммунасы гербінде қызыл көк түсте алтын қасә суреттелген. Штауфен-им-Брайсгау гербінде үш алтын қасә бейнеленген (көне неміс тілінде "drei staufen" деген мағынаны білдіреді), бұл Штауфен ақсүйектерінің (de) гербі, олар Святой Трудперт монастырының қорғаушылары болған. Көк түстегі алтын қасә (немесе кейде үш немесе бес) кем дегенде орта ғасырдың соңынан бері Галисия Корольдігінің гербі ретінде қолданылып келеді және оның жаңа геральдикасында да маңызды орынға ие.

Квебек

Француздық Канада мәдениетінде, әсіресе Квебек және оның төңірегінде, "калисе" (қасиетті келіш, француз тіліндегі "calice" сөзінің түрі) сияқты қасиетті нысандардың аттарын қолдану – қарғыс айтудың бір түрі болуы мүмкін. Американдық "goddam" сөзіне немесе "Құдай оны жазаласын" деген тіркеске ұқсас, Квебекте "câlice" немесе "tabarnak" (табернакұлдің өзгеруі) сөздерін ғырып айту жиі кездеседі. Мысалы: "Câlice! Есікті құлыптамаймын!" немесе дөңгелегі тесілгеннен кейін астыртын "tabarnak" деп айту. Бұл, әдетте, "Құдайдың атын бекерге ішкен" деген сөзден туындаған.

Чехия

Богемия Корольдігіндегі гусит қозғалысына қатысты, шарап діни мақсаттардан өзге, чехтердің ресми емес ұлттық символдарының біріне айналды. Ол чех ұлттық символикасында жиі қолданылады және көптеген тарихи тулардың құрамына кіреді.