Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венецлав II Премислид (; 27 қыркүйек 1271 – 21 маусым 1305) – Бөгемия королі (1278–1305), Краков герцогы (1291–1305) және Польша королі (1296–1305). Ол Бөгемия королі Оттокар II мен оның екінші әйелі Кунигунданың жалғыз ұлы болды. Ол 1271 жылы, ата-анасының некелескеніне он жыл өткен соң дүниеге келді. Кунигунда – Киевтің ұлы князі Ростислав Михайловичтің қызы, Славонияның иесі, ал оның анасы – Венгрия королі Бела IV-нің қызы Анна. Оның бабасы – Германия королі Филипп Швабский. Венецлав II – Киелі Рим императоры Карл IV-нің атасы. Ол Премислид әулетінің мүшесі еді.
Wenceslaus II Přemyslid (; Wacław II Czeski; 27 September 1271 – 21 June 1305) was King of Bohemia (1278–1305), Duke of Cracow (1291–1305), and King of Poland (1296–1305). He was the only son of King Ottokar II of Bohemia and Ottokar's second wife Kunigunda. He was born in 1271, ten years after the marriage of his parents. Kunigunda was the daughter of Rostislav Mikhailovich, lord of Slavonia, son of a Grand Prince of Kiev, and Anna of Hungary, daughter of Béla IV of Hungary. His great grandfather was the German king Philip of Swabia. Wenceslaus II was the grandfather of the Holy Roman Emperor, Charles IV. He was a member of the Přemyslid dynasty.
Алғашқы жылдар
1276 жылы Рим патшасы Рудольф I Оттакарды империядан тыс деп жариялап, Венаны қоршауға алды. Бұл Оттакарды 1276 жылғы қарашада Австрия және көршілес герцогтықтарға деген барлық құқықтарынан бас тартып, тек Богемия мен Моравияны өзінде қалдыру туралы жаңа шартына қол қоюға мәжбүр етті. Содан кейін Венцеслав Рудольфтың қызы Юдитке құдаланды, бұл тығырықтан шығу жолын таппаған бейбітшілікке әкелді. Венцеславтың әкесі 1278 жылғы 26 тамызда Мархфельд шайқасында Венцеславтың жеті жасқа толуына аз уақыт қалғанда қаза тапты. Венцеслав ересек болғанға дейін үкіметті Бранденбург маркграфы Отто V басқарды, ол Венцеславты бірнеше жерде тұтқындаған деген қауесет бар. Ол 1283 жылы он екі жасында Богемияға оралды. Анасының екінші күйеуі, Фалькенштейннің Завиші, бірнеше жыл бойы оның орнына билік жүргізді. 1285 жылғы 24 қаңтарда Венцеслав Рудольф I-нің қызы Габсбург Юдитіне үйленді, ол 1276 жылдан бері құдаланған болатын. 1290 жылы Венцеслав Завишті опасыздық айыбымен басын алдырды және тәуелсіз билік жүргізе бастады.
In 1276 Rudolf I, King of the Romans, placed Ottokar under the ban of the empire and besieged Vienna. This compelled Ottokar in November 1276 to sign a new treaty by which he gave up all claims to Austria and the neighbouring duchies, retaining for himself only Bohemia and Moravia. Wenceslaus was then betrothed to Rudolf's daughter Judith, creating an uneasy peace. Wenceslaus's father died on 26 August 1278 in the Battle on the Marchfeld shortly before Wenceslaus' seventh birthday. Before Wenceslaus became of age, the government was handled by Otto V, Margrave of Brandenburg, who is said to have held Wenceslaus captive in several locations. He returned to Bohemia in 1283, at the age of twelve. His mother's second husband, Záviš of Falkenstein, ruled instead of him for a few years. On 24 January 1285, Wenceslaus married Judith of Habsburg, daughter of Rudolf I, to whom he had been betrothed since 1276. In 1290, Wenceslaus had Záviš beheaded for alleged treason and began ruling independently.
Польша патшалығы
1291 жылы Польшаның жоғары князі Пржемысл II Краковтың тәуелсіз герцогтігін Венеславқа өткізді. Краков Польшаның бағыныштылығында болды, бірақ Пржемысл басқа герцогтіктерді сақтап қалды және 1295 жылы патша тағына отырды. 1296 жылы Пржемысл қайтыс болғаннан кейін, Венеслав Польшаның жоғары билеушісі атанды және 1300 жылы өзін Польшаның патшасы деп жариялады.
In 1291, High Duke Przemysł II of Poland ceded the sovereign Duchy of Kraków to Wenceslaus. Kraków was associated with the overlordship of Poland, but Przemysł held the other duchies and in 1295 was crowned king. After Przemysł's death in 1296, Wenceslaus became overlord of Poland and in 1300, and had himself crowned its king.
Күміс - Кутна-Хора
1298 жылы Орта Богемиядағы Куттенберг (қазіргі Кутна-Хора) қаласында күміс кені табылды. Венцеслав күміс өндірісін патшалық монополияға айналдырып, кенді өз бақылауына алды және Прага грошенесін шығарды, ол алғашқы грошене типті монеталардың ең танымал монетасы болды. Кутна-Хора – Еуропадағы ең ірі күміс кендерінің бірі: 1300 және 1340 жылдар аралығында шахта жылына 20 тоннаға дейін күміс өндірген болуы мүмкін. 1300 жылы Венцеслав жаңа патшалық кен кодексін – Ius regale montanorum шығарды. Бұл құжат кен өндірісін жүзеге асыру үшін қажетті барлық әкімшілік және техникалық талаптарды белгілейді.
In 1298, silver was discovered at Kuttenberg (now Kutná Hora) in Central Bohemia. Wenceslaus took control of the mine by making silver production a royal monopoly and issued the Prague groschen, which became the most popular of the early Groschen type coins. Kutná Hora was one of the richest European silver strikes ever: between 1300 and 1340 the mine may have produced as much as 20 tons of silver a year. In 1300, Wenceslaus issued the new royal mining code Ius regale montanorum. This was a legal document that specified all administrative as well as technical terms and conditions necessary for the operation of mines.
Венгрияның патшалығы және өлім
1297 жылы патшайым Юдит қайтыс болды. Венцеславтың екінші әйелі Польша королі II Пржемыслдың (1295–1296) қызы Елизавета Ричеза болды. 1301 жылы Венцеславтың туысы, Венгрияның Андрей III қайтыс етті және Арпад әулеті еркек желісінде тоқырады. Венцеслав таққа талапкер болған туыстардың бірі еді, ол Андрейдің жалғыз қызы Елизаветаға құда болған жас ұлының атынан венгрлер тобынан тақты қабылдады. 1301 жылғы 27 тамызда оның ұлы Секешфехерварда Венгрия королі ретінде таж кигізілді. Ол кезде Венгрия Корольдігі бірнеше де-факто княздықтарға бөлінген еді, және жас Венцеславты Венгрия королі ретінде тек Жоғарғы Венгрияның билеушісі (Матфей III Цсак), Батыс Трансдунай (қазіргі Бургенланд және Батыс Трансдунай) және олардың ең жақтастары болған Гюссингтер (Кёсегилер) отбасы ғана мойындады, сондай-ақ астана, Буда маңындағы аймақтар да мойындады. Бірақ 1303 жылы Абастар мен Матфей Цсак жақтарын өзгертіп, Венцеславтың қарсыласы Анжулық Карл Робертті қолдауға кірісті. Осыдан кейін, Офендегі (Буда) жас Венцеслав қорқып, көмек сұрап Прагадағы әкесіне хат жазды. Әкесі үлкен әскермен Будаға шапқындады, бірақ жағдайды бағалағаннан кейін, ұлын және венгр тәжін алып, Богемияға (1304) қайтып келді. Иван Кёсеги Венцеслав III-тің Венгриядағы өкілі болып тағайындалды. Венцеслав II 1305 жылғы 21 маусымда 33 жасында, мүмкін туберкулезден қайтыс болды. Оның орнына Премислидтер әулетінің соңғы өкілі, оның ұлы III Венцеслав келді.
Queen Judith died in 1297. Wenceslaus' second wife was Elisabeth Richeza, daughter of King Przemysl II of Poland (1295–1296). In 1301, Wenceslaus' kinsman Andrew III of Hungary died and the Árpád dynasty became extinct in the male line. Wenceslaus was one of the relatives who claimed the throne, and he accepted it from a party of Hungarians on behalf of his young son, betrothed to Andrew's only child, Elizabeth. On 27 August 1301, his son was crowned in Székesfehérvár as king of Hungary. At that time the Kingdom of Hungary was split into several de facto principalities, and young Wenceslaus was only accepted as the King of Hungary by the rulers in Upper Hungary (Matthew III Csák), West Transdanubia(in modern day Burgenland and West Transdanubia(the Güssings [ Kőszegi (Croatian: Gisingovci)family who were their strongest supporters] and on territory around the capital, Buda. But the Abas and Matthew Csák switched sides in 1303 and started to support Wenceslaus' rival Charles Robert of Anjou. Consequently, the young Wenceslaus, in Ofen (Buda), became afraid and wrote to his father in Prague for help. His father took a large army and invaded Buda, but having considered the situation, he took his son and the Hungarian crown and returned to Bohemia (1304). Ivan Kőszegi was named to represent Wenceslaus III in Hungary. Wenceslaus II died on 21 June 1305, at the age of 33, probably of tuberculosis. He was succeeded by his son, Wenceslaus III, the last of the Přemyslid kings.
Венцлав II үкіметінің шолуы
Венцеслав II – ең маңызды чех патшаларының бірі саналады. Ол Балтық теңізінен Дунайға дейін созылған ұлы империя құрды және 1295 жылы Пльзень сияқты көптеген қалаларды іргелендірді. Ол отбасына үш патшалық тәж (Богемия, Венгрия және Польша) жеңіп әкелді. Оның тұсында Богемия патшалығы Еуропадағы күміс өндірісінің ең ірі орталығы болды. Ол ғасырлар бойы Еуропаның маңызды валютасы болған Прага грошын (грошенін) енгізді. Оның билігінде қалалар қарқынды дамыды. Ол Орталық Еуропадағы алғашқы университетті құруды жоспарлаған. Богемия патшалығының күші мен байлығы зор құрметке бөленді, бірақ сонымен қатар Еуропалық патшалық үйлердің адісіне де ұшырады. Оның ұлы, патша Венцеслав III, осы қуатты империяны сақтап қала алмады, ал Венцеслав II-нің оқыс өлімінен кейін оның империясы құлдырауға бет бұрды.
Wenceslaus II is considered one of the most important Czech kings. He built a great empire stretching from the Baltic Sea to the Danube river and established numerous cities, such as Plzeň in 1295. He won for his family three royal crowns (Bohemia, Hungary and Poland). The Kingdom of Bohemia was the largest producer of silver in Europe in his time. He created Prague Groschen, which was an important European currency for centuries. During his reign, there was great urban development. He planned to build the first university in Central Europe. The power and wealth of the Kingdom of Bohemia gave rise to great respect, but also to the hostility of European royal families. His son King Wenceslaus III was unable to maintain a mighty empire, and soon after the untimely death of Wenceslaus II, his empire began to crumble.