Кіріспе

Құс түрлері

Мандаринді қаз (Aix galericulata) – Шығыс Палеарктикаға тән, қонақтап отыратын қаз түрі. Олардың жыныстық ерекшеліктері айқын байқалады, аталықтары аналықтарынан күрт өзгешеленеді. Табиғи ареалынан тыс, мандаринді қаз Британ аралдары мен Батыс Еуропада кең таралған, ал Солтүстік Америкада шағын популяциялары енгізілген.

Сипаттама

Мандарин қаз - су құстарының кішірек түрлерінің бірі, оның бойы мен жалпы денесінің мөлшері аққан қазға қарағанда кішірек, ал американдық ағаш қаз туыстарынан сәл кіші. Ересектегі аталықтарының кішкентай қызыл мүсіні, көзінің үстінде үлкен ақ ай тәрізді белгі, қызғылт беті және "мұрттары" болады. Аталықтарының кеудесі қызғылт түсті, екі тік ақ жолағы, бүйірлері қызылтым, ал арқасында екі апельсин түсті қауырсыны бар (кеме желкендеріне ұқсас үлкен қауырсындар). Аналықтары ағаш қаздың аналықтарына ұқсас, қауырсындары сұрғылт-лаванды түстес, көзінен ақ сақина мен жолақ өтеді. Аналықтарының ішкі жағы ақшыл, бүйірінде кішкентай ақ жолақ және мүсінінің ұшы сарғыш болады. Оның көбейетін жерлері - өзендер мен көлдердің жиектеріндегі тығыз бұталы орманды жағалар. Көбінесе жазық жерлерде кездеседі, бірақ қыста батпақтарда, су басқан далаларда және ашық өзендерде де кездеседі. Тұщы суды артық жақсы көреді, бірақ кейде жағалау лагуналарында және теңіз құятын жерлерде де қыстайды. Еуропаға әкелінген аймақтарда ол өз мекеніндегіден гөрі ашық жерлерде, көлдердің, сулы шалғындардың және орманға жақын егістік жерлердің жиектерінде өмір сүреді. Адамдармен жиі қарым-қатынасқа түсу нәтижесінде олар көбірек ерінбейді.

Өсіру

Табиғи жағдайда мандаринді қаздар көлдер мен батпақтарға жақын тығыз орманды жерлерде көбейеді. Көктемде олар суға жақын ағаштардың қуыстарында ұя салады. Сәуір-мамыр айларында 9-12 жұмыртқадан тұратын бір жұмыртқа салады. Аталық қаз инкубация кезінде ұялаған аналықты және жұмыртқаларын қорғайды, бірақ өзі жұмыртқаларды жатқызбайды және олардың шайқалуына дейін тастап кетеді. Балапандар шайқалғаннан кейін анасы жерге түсіп, балапандарды ұядан секіріп шығуға көндіреді. Барлық балапандар ағаштан түскеннен кейін анасына ілесіп, жақын жердегі суға барады. Олардың тағамы – шөл құрттары, ұсақ балықтар, бақалар, моллюскалар және ұсақ жыландар. Мандаринді қаздар жұмыртқаларын өз туыстарының немесе басқа құстардың ұяларына салады. Қытайдың солтүстік-шығысындағы Зуоцзя табиғи қорығында мандаринді қаздардың 46,1% -ы өз түрінің паразиті болып табылған. Әйелдер осы мінез-құлықты танытса, ата-аналық күтім мен инкубацияға кеткен шығындарды азайту арқылы пайда көреді. Үлкен жұмыртқа саны ресурстар үшін бәсекелестікті күшейтеді деген болжамдар болғанмен, зерттеулер көрсеткендей, паразит жұмыртқаларының саны иесінің жұмыртқаларының сәттілігіне кері әсер етпейді. Буыннан буынға беріліп, өз түрінің паразиті әр буындағы ұрпақтардың жалпы санын арттыра алады. Жалпы, осы мінез-құлықты жұмыртқа салу үшін пайдаланған басқа қаз түрлері өз көбею жетістіктерін екі еседен астам арттыра алды.