Құдайдың құпиясы: құдайлықтың сезімсіздігі туралы теологиялық доктрина
Impassibility
Құдайдың азап сезінбеуі – теологиялық доктрина. Асеитілік принципіне сәйкес, Құдай ешбір нәрсеге тәуелді емес, эмоциялар да оған әсер етпейді. Діни көзқарас.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теологиялық ілім
Theological doctrine
Импассивтілік (лат. impassibilis – "азап тартпауға, эмоция сезінуге қабілетті") – Құдай басқа бір жаратылыстың іс-әрекетінен азап немесе ләззат сезінбейді деген теологиялық доктрина. Бұл көбінесе Құдайдың кез келген жаратылыстан толыққанды тәуелсіз екендігі, яғни ешқандай себептік байланыста тәуелді емес деген идеяның салдары ретінде қарастырылады. Басқа бір жаратылыстың жағдайына немесе іс-әрекеттеріне әсер ету (әсерге ие болу, белгілі бір эмоцияны сезіну) себептік тәуелділікті білдіреді. Кейбір теологиялық жүйелер Құдайды көптеген (немесе барлық) эмоцияларды көрсететін жаратылыс ретінде бейнелейді. Ал басқа жүйелер, негізінен христиандық, иудаизм және ислам, Құдайды азап сезінбейтін жаратылыс ретінде бейнелейді. Дегенмен, христиандықта Құдайдың импассивтілігі туралы ежелгі пікір таласы болған (Несториандыққа қараңыз). Бірақ, барлық Ибраһим діндерінде, оның ішінде христиандықта да Құдай "күңкейсіз" деп түсініледі, себебі Құдай өзгермейтін. Сондықтан, христиандықта Мәсіхтің жаратылған адамдық табиғаты өзгермелі және сезімтал болғанымен, Құдайлық өзгермейді. (Жақып кітабы, 1-тарау, 17-аят: "Әрбір жақсы сыйлық және әрбір мінсіз сыйлық жоғарыдан, нұрлар Әкесінен келеді, Онда өзгеру де, көлеңке де жоқ.")
Impassibility (from Latin in , "not", passibilis, "able to suffer, experience emotion") describes the theological doctrine that God does not experience pain or pleasure from the actions of another being. It has often been seen as a consequence of divine aseity, the idea that God is absolutely independent of any other being, i. e., in no way causally dependent. Being affected (literally made to have a certain emotion, affect) by the state or actions of another would seem to imply causal dependence. Some theological systems portray God as a being expressive of many (or all) emotions. Other systems, mainly Christianity, Judaism and Islam, portray God as a being that does not experience suffering. However, in Christianity there was an ancient dispute about the impassibility of God (see Nestorianism). Still, it is understood in all Abrahamic religions, including Christianity, that God is "without passions", because God is immutable. So in Christianity, while the created human nature of Christ is mutable and passable, the Godhead is not. (Bible, book of James, chapter 1 verse 17: "Every good gift and every perfect gift is from above, and cometh down from the Father of lights, with whom is no variableness, neither shadow of turning." (King James Version).
Рим-католик шіркеуі
Католик шіркеуі Құдайдың сезімтал емес екенін догмалық тұрғыдан үйретеді. Сондықтан, Құдайдың табиғатында эмоциялар, өзгерістер, ауытқулар, биіктік, ен, тереңдік немесе кез келген уақытша белгілер жоқ. Иса Мәсіхтің адамдық табиғаты толық болғандықтан, Мәсіхтің адам денесі, адам ақылы және адам жаны болды, демек, адамдық сезімдері де болды. Бірақ бұл адамдық табиғат, уақыттан тыс, өзгермейтін, сезімтал емес Құдайлық табиғатпен гипостатикалық біріктірілді, ол өзінің барлық Құдайлық қасиеттерін өзгертусіз сақтап қалды, дәл сол сияқты оның адамдық табиғаты барлық адамдық қасиеттерін сақтап қалды. Католик доктринасында, Құдайға тікелей емес, тек салыстыру арқылы өзгерістерді немесе эмоционалдық күйлерді жатқызу қате және құдайға қарсы болып табылады. Сондықтан, Құдайдың "ашуы" немесе "қасіреті" туралы айтылатын Киелі кітаптағы сөздер антропоморфизмдер деп есептеледі, яғни адамзаттың Құдаймен қарым-қатынасын түсіндіру үшін қолданылатын қарапайым теңеулер. Бұл тұжырымға қарсы шығушылардың кейбіреулері, егер Құдай эмоцияға ие болмаса, онда ол сүйіспеншілікке де ие бола алмайды дейді, ал сүйіспеншілік – христиан дінінің негізгі қағидасы. Алайда, католиктер сүйіспеншіліктің екіншілік мағынада ғана эмоция емес екенін және ол жай ғана өзгермелі эмоциядан әлдеқайда артық екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Мәсіхтің адамдық табиғаты эмоционалдық сүйіспеншілікті білдірген, сонымен қатар Құдайдың мәңгілік, шексіз "агапе" сезіміне де ие болды.
The Catholic Church teaches dogmatically that God is impassible. The divine nature accordingly has no emotions, changes, alterations, height, width, depth, or any other temporal attributes. While Jesus Christ's human nature was complete, and thus Christ possessed a human body, human mind and human soul, and thus human emotions, this human nature was hypostatically united with the timeless, immutable, impassible divine nature, which retained all of its divine attributes without alteration, just as his human nature retained all of its human attributes. In Catholic doctrine, it would be erroneous and blasphemous to attribute changes or emotional states to God, except by analogy. Thus scriptural expressions which indicate "anger" or "sadness" on God's part are considered anthropomorphisms, mere analogies to explain mankind's relationship to God, who is impassible in his own nature. Some objecting to this claim assert that if God cannot have emotions, then God cannot love, which is a central tenet of Christianity. However, Catholics would point out that love is not an emotion except in a secondary sense, and is far more than simply a changeable emotion. Furthermore, the human nature of Christ expressed emotional love as well as possessing the timeless, unconditioned "agape" of God.
Негізгі теологтар
Теодорет, ерте христиан епископы және теологы, өзінің "Силлогизм арқылы дәлелдемелер" еңбегінде: «Құдайлық табиғатқа құмарлықты жатқызғандар қатыгез және құдайға қарсы» деп жазды. Августинизм – Рим католиктерімен және кальвинистік протестанттармен ең көп байланыстырылатын маңызды христиандық ойлау мектептерінің бірі. Ол сондай-ақ Құдайдың іс-қимылдары мен Жазбалардағы кереметтер сияқты, Құдайдың араласуы туралы ұғымды қорғайды. Мартин Лютер және әсіресе Джон Кальвин Августинге зор ықпал етті, ал олардың теологиясы Құдайдың сезімталдығы жоқ екендігі тұрғысынан көп жағынан ұқсас. Әдетте, ғалымдар Киелі кітаптағы «Құдайдың саусағы» немесе «Құдайдың қолы» сияқты антропоморфты сөздерді Құдайдың сөзбе-сөз қол немесе саусағы бар деген мағынада қабылдамайды. Керісінше, бұл Киелі Рухтың аллегориясы және Құдайдың материалдық әлемге билігі мен араласуының көрінісі ретінде түсіндіріледі.
Theodoret, an early Christian bishop and theologian, wrote, "wild and blasphemous are they who ascribe passion to the divine nature," in his Demonstrations by Syllogism. Augustinism, one of the chief Christian schools of thought associated most often with Roman Catholicism and Calvinist Protestantism, strongly asserts the impassibility of God, as well as his impeccability. It also defends the notion of acts of God and divine intercession, such as the miracles of the Scriptures. Martin Luther and especially John Calvin were heavily influenced by Augustine, and their theologies are similar in many respects in regard to divine impassibility. Generally, scholars do not take anthropomorphic phrases in the Bible like "the finger of God" or "the hand of God" to mean that God literally has a hand or finger. Rather, it is interpreted as an allegory for the Holy Spirit and an expression of God's sovereignty over and intervention into the material world.
Жазбадағы пікірлер
Басқа христиандық көзқарастар жаратылысқа эмоциялар мен эмоциялық реакциялар бар Құдайды бейнелейді, бірақ бұл эмоцияларды адам эмоцияларына толыққанды ұқсас деп қарастыру қажет емес. Тек қана адамдар Құдайдың бейнесі бойынша жаратылған делінген Жаратылыс кітабының 1-тарауы, адам эмоциялары, бастапқыда Құдайдың эмоциялық мүмкіндігінің көрінісі болған, адамның күнәға түсуімен бұзылған. Адам эмоциялары уақыт, кеңістік және жағдайға тәуелді. Құдайдың эмоциялары әрқашан Киелі кітаптарда және Иса Мәсіхтің тұлғасында сипатталған Құдайдың мінез-құлқына сай келеді, христиан ғалымдары мен Киелі кітаптың айтуынша. Мұның мысалы Жаратылыс кітабының 8-тарауында, Күн тоқырауы туралы айтылғанда кездеседі. Құдай адамзаттың кең таралған зұлымдығына қынжылған, бірақ Нұхтың адалдығына риза болған. Күн тоқыраудан кейін Құдай Нұхтың бақшадан әкелген құрбандығына риза болды. Дәстүрлі христиандық түсіндіру бойынша, Құдайдың эмоцияларының өзгеруін бейнелеу – оның адамның іс-әрекеттеріне деген ризашылығын немесе наразылығын білдірудің антропоморфтық тәсілі. Олар Құдайдың адамзатқа деген мәңгілік еркі мен Мәсіхтегі махаббаты өзгермейді деп сенді; Құдай өзгермейтін. Құдайдың сезімталдығы туралы христиандық орталарда түрлі пікірлер болғанымен, христиан ғалымдары Исаның толыққанды адам және толыққанды Құдай болғанына келіседі, сондықтан ол қасиетті эмоцияларды білдірді және адамзат сияқты аштық немесе шаршау сияқты физикалық шектеулерге ұшырады. Көптеген христиандар дәстүрлі түрде бұл тәжірибелерді тек Исаның адамдық табиғатына ғана тән деп санайды. Жаңа өсиетте Еврейлерге арналған хатта былай делінген: «Біздің бас діни қызметшісіміз біздің әлсіздігімізге жаны ашымайтын емес, керісінше, біз сияқты сынақтан өткен, бірақ күнәсіз болған». Осы себепті Құдай адамның құтылуы үшін Мәсіхтің құрбандығын қабылдады және Мәсіх арқылы кешірім беруге қабілетті.
Other Christian views portray a God who does have emotions and emotional reactions to creation, but these emotions should not necessarily be viewed as altogether similar to human emotions. Genesis 1 says that humans were made in God's image, but human emotions, originally a reflection of God's emotional capacity, have been marred by the fall of man. Human emotions are subject to time, space, and circumstance. God's emotions are always in keeping with God's character as described by the scriptures and in the person of Jesus Christ, according to Christian scholars and the Bible. A few examples are found in Genesis, chapter 8, in the account of the Flood. God is "grieved" at the pervasive evil of mankind, yet "pleased" with Noah's faithfulness. After the flood, God is "pleased" by Noah's burnt offering. Traditional Christian interpretation understood such depictions of changing emotion in God to be simply an anthropomorphic way of expressing his pleasure or displeasure with human actions. They believed God's eternal will for mankind and love for mankind in Christ does not undergo alteration; God is immutable. Although there are differing opinions in Christian circles about the impassibility of God, Christian scholars consent that Jesus was completely human and completely God, and so expressed sanctified emotions and was subject to the same physical limitations as humanity, such as hunger or exhaustion. Most Christians traditionally believed these experiences to be proper only to Jesus' human nature. The New Testament says in Hebrews, "For we do not have a high priest who is unable to sympathize with our weaknesses, but we have one who has been tempted in every way, just as we are—yet was without sin." For this reason, God accepted Christ's sacrifice on man's behalf and so is able to offer atonement through Christ.
Гностицизм
Гностицизмнің кейбір ерте жақтастары Исаның тірі денесі болмағанын және Қайғыға ұшырамайтындығын айтқан. Бұл мәселе ерте Шіркеу Әкелерінің көп уақытын алды, олар Исаның шынымен адам денесі болғанын дәлелдеу үшін көп күш жұмсады.
Some early adepts of gnosticism held that Jesus did not have a living body and was not able to suffer the Passion. This debate occupied a great deal of early Church Fathers, who took labours to prove that Jesus really did have a human body.
Теопашизм
Теопашизм деп аталатын қарсы доктрина Иеміз Исаның Қайғыдағы азаптарына ерекше баса назар аударады. Дегенмен, теопашизм, патрипассионизммен бірге, дінтанушылар тарапынан модализмнің бір түрі ретінде жиі қабылданбайды.
A rival doctrine is called theopaschism, which highly insists on the suffering of the Lord Jesus at the Passion. However, theopaschism, along with patripassionism, has often been rejected by theologians as a form of modalism.
Иудаизм
Яһудилер әдетте Құдайдың өзгермейтіндігіне сенеді және Мәсіхтің құдайлық немесе рухани емес, саяси тұлға екеніне сенейді. Құдайдың қарапайымдылығына сенім яһуди дінінің ядросы болып табылады, ал Құдайдың жынысы (атап айтқанда, Құдай Әке) нақты айтылмайды.
Jews generally hold to the impassibility of God and do not believe that the Messiah is divine or spiritual, but rather that he is political. The belief in divine simplicity is at the heart of Judaism, and the gender of God (i. e., God the Father) is not specified.
Ислам діні
Ислам діні Алланың абсолюттік бейтараптығына негізделген, бұл бейтараптыққа тек оның трансценденттілігі ғана сай келеді. Ислам діні денеге кіруге, құмарлыққа, Қасиетті Үштікке және қайта тірілуге, сондай-ақ Алла Тағалаға сенбейді, себебі мұндай ұғымдар Алланың бейтараптығына қарсы келеді деп есептеледі. Аллаға махаббат пен мейірім тән болғанымен, Оның жаратылыстардан толығымен өзгеше екеніне баса назар салынады. Әл-Рахман мен Әл-Рахим, Мейірімді, Ислам дінінде Алланың маңызды есімдерінің бірі болып табылады, бірақ бұл Оның жаратылысқа жасаған игілігін білдіреді, жүректің жұмсаруын емес. Соңғысы психологиялық өзгеріс пен Алланың абсолюттік трансценденттілігіне қайшы келеді.
The Islamic religion is based on the notion of the absolute impassibility of God, an impassibility which is only matched by transcendence. Again, Islam does not believe in incarnation, passion, Holy Trinity and resurrection and God the Father because it is seen as an attack on divine impassibility. Although love and mercy are attributed to God, it is emphasised that God is completely dissimilar to created things. Al Rahman & Al Raheem, the Merciful, is one of the primary names of God in Islam, but meant in terms of God being beneficent towards creation rather than in terms of softening of the heart. The latter implies a psychological change, and contradicts God's absolute transcendence.
Грек мифологиясы
Көпқұдайшылық дәстүрлердің көптегені өз құдайларын кең ауқымды эмоцияларға ие деп бейнелейді. Мысалы, Зевс құштарлығымен, Сусаноо ұстамсыздығымен, ал Балдер қуанышы мен сабырлылығымен әйгілі. Батыс дәстүріндегі бейжайлық ежелгі грек философтары Аристотель мен Платонға дейін жетеді, олар алғаш рет Құдайды мінсіз, барлық білімді, уақыттан тыс және өзгермейтін, адамдық эмоцияларға (өзгеріс пен кемшілікті білдіретін) ұшырамайтын жаратылыс ретінде ұсынды. Бейжайлық концепциясын Ансельм сияқты ортағасырлық дінтанушылар дамытты және ол Құдай туралы эмоционалды түсініктермен қақтығыста болып келеді.
Many polytheistic traditions portray their gods as feeling a wide range of emotions. For example, Zeus is famous for his lustfulness, Susano o for his intemperance, and Balder for his joyousness and calm. Impassibility in the Western tradition traces back to ancient Greek philosophers like Aristotle and Plato, who first proposed the idea of God as a perfect, omniscient, timeless, and unchanging being not subject to human emotion (which represents change and imperfection). The concept of impassibility was developed by medieval theologians like Anselm and continues to be in tension with more emotional concepts of God.