Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Расталмаған хабар немесе әңгіме – хабардың бір түрі.
Unverified message or story
a type of message
Қалқымал (американдық ағылшын тілінде), немесе қауесет (британдық ағылшын тілінде; орфографиялық айырмашылықтарға қараңыз; латын тілінен алынған rumorem 'шу' сөзінен туындаған), – "адамдар арасында таралатын, қоғамдық назардағы объектіге, оқиғаға немесе мәселеге қатысты оқиғалардың түсіндірмелерін қамтитын әңгіме". Әлеуметтік ғылымдарда қауесет – бұл шындығы тез немесе ешқашан расталмаған мәлімдеме түрі. Сонымен қатар, кейбір ғалымдар қауесетті пропаганданың бір түрі деп санайды. Әлеуметтану, психология және коммуникация салаларында қауесеттің әртүрлі анықтамалары бар. Қауесеттер көбінесе дезинформация және жалған ақпарат (біріншісі әдетте жалған, ал екіншісі – қасақана жалған, бірақ көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарына немесе шетелдік үкіметке берілген үкіметтік дереккөзден) тұрғысынан талқыланады.
A rumor (American English), or rumour (British English; see spelling differences; derived from Latin rumorem 'noise'), is "a tall tale of explanations of events circulating from person to person and pertaining to an object, event, or issue in public concern." In the social sciences, a rumor involves a form of a statement whose veracity is not quickly or ever confirmed. In addition, some scholars have identified rumor as a subset of propaganda. Sociology, psychology, and communication studies have widely varying definitions of rumor. Rumors are also often discussed with regard to misinformation and disinformation (the former often seen as simply false and the latter seen as deliberately false, though usually from a government source given to the media or a foreign government).
Алғашқы жұмыстар
Француз және неміс әлеуметтік ғылымдарындағы қауесет туралы зерттеулер оның қазіргі заманғы ғылыми анықтамасын 1902 жылы неміс ғалымы Уильям Стерннің пионерлік еңбегімен байланыстырады. Стерн қауесет бойынша тәжірибе жасады, онда "пәндер тізбегі" бір әңгімені "ауыз сөзбен" қайталауға немесе түсіндіруге құқығы жоқ күйінде бір-біріне жеткізді. Ол әңгіме тізбектің соңына жеткенде қысқарып, өзгергенін анықтады. Оның шәкірті, Гордон Оллпорт та осы саладағы пионерлердің бірі болды. Бұл тәжірибе балалардың "Құлақтан құлаққа" ойынына ұқсас.
French and German social science research on rumor locates the modern scholarly definition of it to the pioneering work of the German William Stern in 1902. Stern experimented on rumor involving a "chain of subjects" who passed a story from "mouth to ear" without the right to repeat or explain it. He found that the story was shortened and changed by the time it reached the end of the chain. His student was another pioneer in the field, Gordon Allport. The experiment is similar to the children's game Chinese whispers.
Аңыздың психологиясы (1947)
1947 жылғы зерттеуде, «Қаңқудың психологиясы» атты еңбегінде Гордон Олпорт пен Лео Постман «қаңқу тараған сайын қысқарады, айқындығы артады, түсінуге және айтуға оңай болады» деген қорытындыға келді. Бұл қорытынды адамдар арасында хабардың таралуын тексеру нәтижесінде жасалды, онда хабардың шамамен 70% ақпараты алғашқы 5-6 ауыздан ауызға таралу кезеңінде жоғалып кетті. Бұл қорытынды архивтелген хабарламалар тақтасындағы талқылауларды талдауға негізделген, онда мәлімдемелер кодталды және сарапталды. Талқылаулардағы мәлімдемелердің 29% (көпшілігі) «мәнін табуға бағытталған» мәлімдемелер ретінде жіктеліп, «проблеманы шешуге жасалған әрекеттерді» қамтыды. Бұрын қаңқу туралы көптеген зерттеулер психологиялық көзқарасқа негізделген (жоғарыда Олпорт пен ДиФонцио талқылағандай). Назар, әсіресе, күмәнді дұрыстығы бар (кейбір тыңдаушылар үшін мүлдем жалған) мәлімдемелердің адамдар арасында ауызша таралуына аударылды. Саяси қаңқуға ғылыми назар Аристотельдің «Риторикасынан» бастау алады; алайда, соңғы кезде ғана қаңқудың саяси мақсатта қолданылуына және соғыс жағдайларындағы рөлінен тыс тұжырымдамалық дамуға тұрақты назар аударылды. Әртүрлі БАҚ және мәдени-тарихи жағдайлар қаңқудың таралуына қалай ықпал ететіні туралы жұмыс жақында ғана жүргізілді. Интернеттің жаңа медиа технологиясы ретінде пайда болуы қаңқудың жылдам таралуына жаңа мүмкіндіктер ашты, мысалы, snopes.com, urbanlegend.com және factcheck.org сияқты деректерді тексеру сайттары осыны көрсетеді. Бұрынғы зерттеулер саяси мақсаттар үшін әдейі таңдалған қаңқудың ерекше формасы немесе стилін ескермеді (бірінші дүниежүзілік соғыстан бері бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таралған соғыс пропагандасының күшіне елеулі назар аударылғанына қарамастан; Лассвелл, 1927 ж. қараңыз).
In the 1947 study, The Psychology of Rumor, Gordon Allport and Leo Postman concluded that, "as rumor travels it [ ] grows shorter, more concise, more easily grasped and told." This conclusion was based on a test of message diffusion between persons, which found that about 70% of details in a message were lost in the first 5 6 mouth to mouth transmissions. This conclusion was based on an analysis of archived message board discussions in which the statements were coded and analysed. It was found that 29% (the majority) of statements within these discussions could be coded as "sense making" statements, which involved, "[ ] attempts at solving a problem." In the past, much research on rumor came from psychological approaches (as the discussion of Allport and DiFonzio demonstrates above). The focus was especially on how statements of questionable veracity (absolutely false to the ears of some listeners) circulated orally from person to person. Scholarly attention to political rumors is at least as old as Aristotle's Rhetoric; however, not until recently has any sustained attention and conceptual development been directed at political uses of rumor, outside of its role in war situations. Almost no work had been done until recently on how different forms of media and particular cultural historical conditions may facilitate a rumor's diffusion. The Internet's recent appearance as a new media technology has shown ever new possibilities for the fast diffusion of rumor, as the debunking sites such as snopes. com, urbanlegend. com, and factcheck. org demonstrate. Nor had previous research taken into consideration the particular form or style of deliberately chosen rumors for political purposes in particular circumstances (even though significant attention to the power of rumor for mass media diffused war propaganda has been in vogue since World War I; see Lasswell 1927).
Стратегиялық байланыс
Саяси коммуникациядағы олардың көрінісі мен функциясына ұқсас, онда қауесеттер белгілі бір зиянды әсер үшін (қауесет бомбасы) немесе кеңсеге үміткерге зиян келтіру үшін пайдаланылуы мүмкін, қауесеттер стратегиялық коммуникацияда да маңызды рөл атқарады. Стратегиялық коммуникация – бұл нақты ұйымдық мақсаттарды қолдау үшін хабарламаларды құру процесі және көбінесе үкіметтермен, әскерилермен және Үкіметтік емес ұйымдармен (ҮЕҰ) байланысты. Тиімді стратегиялық коммуникация мәдениетте айналымдағы оқиғаларды, трендтерді және мемдерді түсінуді қажет етеді. Қауесеттерді белгілі бір наративтік ландшафтқа (қоғамда немесе аймақта айналымдағы мәдени өрнектің кең ауқымына) байланысты, рационалды көрінетін, бірақ болжамдарға толы оқиғалар ретінде қарастыруға болады. "Нарративтік миналар: қауесеттер, ислами экстремизм және стратегиялық ықпал үшін күрес" атты кітабында авторлар Дэниел Бернарди, Паулин Хоуп Чонг, Крис Ландри және Скотт В. Растон стратегиялық коммуникация контекстінде қауесеттердің функциясы мен қауіптілігін түсіндіру үшін "наративтік IED" терминін енгізеді. Қауесеттер, наративтік IED ретінде, төмен құнға ие, технологиялық жағынан қарапайым коммуникациялық қарулар болып табылады, оларды кез келген адам коммуникация, азаматтық істер немесе үгіт науқандарын бұзу үшін пайдалана алады, мысалы, дағдарыс жағдайындағы үкіметтер немесе көтеріліс кезіндегі әскерилер. Бернарди атап өткендей, "Олардың жарылғыш туыстары сияқты, қауесеттерді кез келген адам жасап, орналастыра алады, оларды пайдалану үшін шектеулі ресурстар ғана қажет, тікелей соқтығысқандар үшін олар өлімге әкелуі мүмкін және қорқыныш тудыруы мүмкін".
Similar to their appearance and function in political communication, wherein rumors can be deployed for specific deleterious effect (rumor bomb) or can otherwise plague a candidate for office, rumors also play an important role in strategic communication. Strategic communication is the process of crafting messages in support of specific organizational goals, and is usually concerned with governments, militaries and Non Governmental Organizations (NGOs). Adroit strategic communication requires an understanding of stories, trends and memes circulating within a culture. Rumors can be viewed as stories that seem rational but that are steeped into speculation, in connection with a certain narrative landscape (the vast array of cultural expression circulating within a community or region). In their book, Narrative Landmines: Rumors, Islamist Extremism and the Struggle for Strategic Influence, co authors Daniel Bernardi, Pauline Hope Cheong, Chris Lundry and Scott W. Ruston coin the term narrative IED to help explain the function and danger of rumors in a strategic communication context. Rumors, as narrative IEDs, are low cost, low tech communication weapons that can be used by anyone to disrupt the efforts of communication, civil affairs or outreach campaigns such as those undertaken by governments in crisis response situations or militaries in insurgencies. As Bernardi notes, "Like their explosive cousins, rumors can be created and planted by nearly anybody, require limited resources to utilize, can be deadly for those in its direct path, and can instil fear".