Кіріспе

Португалияның королевасы (1826–1828; 1834–1853)

Дона Мария II (4 сәуір 1819 – 15 қараша 1853) «Білім беруші» («a Educadora») немесе «Жақсы ана» («a Boa Mãe») аталды. 1826 жылдан 1828 жылға дейін және қайтадан 1834 жылдан 1853 жылға дейін Португалия королевасы болды. Мария әкесінің әкесі, король Дом Жоан VI билік құрған кезде Рио-де-Жанейрода дүниеге келді. Ол Браганса герцогы мен герцогинясының тұңғыш баласы болды, кейіннен Бразилия императоры Дом Педро I және императрица Дона Мария Леопольдина болды. 1826 жылы әкесі Португалияның королі болды, бірақ жеті жасар Марияның пайдасына тез тақтан бас тарды. Император Педроның інісі Мигель регент болып тағайындалды және Мария кәмелетке жеткенде оған үйленуі тиіс болды. 1828 жылдың басында Португалияға келген Мигель дереу Марияны тақтан түсіріп, өзін король деп жариялады, осылайша патшалық мұрагерлік үшін Либералдық соғыстар басталды. Соғыстың көп бөлігінде Мария білімін Парижде жалғастырды, ал әкесі (1831 жылы Бразилия тағынан бас тарғаннан кейін) Еуропаға оралып, Марияның құқығын қолдау үшін әскери экспедицияға жетекшілік етті. 1834 жылы Мигель тақтан бас тартуға мәжбүр болды және Мария таққа қайта оралды. 1835 жылға дейін Бразилия императорлық отбасының мүшесі болды, содан кейін заң бойынша Бразилия мұрагерлік тізімінен шығарылды. Марияның екінші билігі тұрақсыз саяси ахуалмен ерекшеленді. 1835 жылдың қаңтарында ол Люхтенберг герцогы Аугустқа үйленді, ол некеден екі ай өткен соң қайтыс болды. 1836 жылдың сәуірінде Мария Саксен-Кобург және Гота князі Фердинандқа қайтадан үйленді. Марияның екінші күйеуі бір жылдан кейін, бірінші баласы Педро дүниеге келгеннен кейін Португалия заңдарына сәйкес король Фернандо II деп жарияланды. Мария бірнеше қиын жүктіліктерді бастан өткерді және 1853 жылы 34 жасында бала туғанда қайтыс болды. Оның орнын үлкен ұлы Дом Педро V басады.

Туу

Мария II 1819 жылдың 4 сәуірінде Бразилия Корольдігінің Рио-де-Жанейро қаласындағы Сан-Кристовао сарайында Мария да Глория Жоана Карлота Леопольдина да Круз Франсиска Хавьер де Паула Исидора Микаэла Габриэла Рафаэла Гонзага есімдерімен дүниеге келді. Ол Португалияның болашақ королі Педро IV және Бразилияның бірінші императоры Педро I мен оның бірінші әйелі Дона Мария Леопольдинаның (Австрияның архигерцогинясы Каролина Жозефа Леопольдина), өзінің әкесі – Рим императоры Франц II-нің қызы болған, үлкен қызы еді. Ол туғаннан бастап Бейра ханшайымы атағын алды. Бразилияда туған Мария Еуропадан тыс жерде туған жалғыз еуропалық монарх болды, бірақ ол португал территориясында дүниеге келген еді.

Мұрагерлік дағдарыс

1826 жылы наурыз айында Марияның әкесі, король Дом Жоан VI қайтыс болғаннан кейін Португалияда мұрагерлік дағдарысы туды. Корольдің Дом Педро есімді ұлы болған, бірақ Педро 1822 жылы Бразилияның тәуелсіздігін жариялап, өзі император атанған. Кейінгі корольдің кіші ұлы, Инфанте Дом Мигель де болды, бірақ ол әкесіне және оның либералды үкіметіне қарсы бірнеше төңкеріс басқарғаннан кейін Австрияға жер аударылды. Өлер алдында король өзінің сүйікті қызы Дона Изабель Марияны «заңды мұрагер патшалыққа оралғанға дейін» регенттікке тағайындады, бірақ қай ұлының заңды мұрагер екенін нақты көрсетпеді: либералды император Дом Педро I ме, әлде абсолютист, жер аударылған Мигель ме? Көптеген адамдар Педроны заңды мұрагер деп есептеді, бірақ Бразилия Португалия мен Бразилия тақтарын қайта біріктіруін қаламады. Ағасының қолдаушылары Мигельді қайтарып, таққа отырғызуға дайын екенін білген Педро келісімге келуге бағытталған шешім қабылдады: ол португал тағына деген құқығынан бас тартып, оны үлкен қызы Марияға (жеті жаста болған) берді, сондай-ақ ол өзінің араласқан ағасы Мигельге үйленуге тиіс еді, ол либералды конституцияны қабылдап, немересі ересек болғанға дейін регенттік қызметін атқаратын еді. Мигель келіскендей көрінді, бірақ Португалияға келген соң, ол дереу Марияны тақтан түсіріп, өзін король деп жариялады, соның салдарынан либералды конституция жойылды. Оның билігі тұсында Мария көптеген еуропалық сарайларды аралады, оның ішінде анасының әкесінің Венадағы сарайына, сондай-ақ Лондон мен Париж қалаларына сапар шекті.

Абсолютистік көтеріліс

Марияның алғашқы билігі оның ағасы, күйеуі және регенті Мигель бастаған абсолютистік көтеріліспен тоқтатылды, ол 1828 жылғы 23 маусымда өзін Португалия королі деп жариялады. Содан кейін 1834 жылға дейін жалғасқан Либералды соғыстар басталды, сол жылы Мария таққа қайта оралды, ал Мигель Германияға жер аударылды. 1828 жылғы 3 қыркүйекте принцессамен бірге Гибралтарға келген Барбасена маркизі Португалияда болып жатқан оқиғалар туралы елші арқылы хабардар болды. Ол Мигельдің Венадан келгенін, абсолютистік қозғалыстың басына өзін қоюға бел буғанын, Еуропа саясатын басқарып отырған князь Клеменс фон Меттернихтің кеңесімен, және жас королева үшін Венаға бару қауіпті екенін түсіну үшін көрегендік танытты. Ол жауапкершілікті өз мойнына алып, сапар бағытын өзгертіп, Лондонға бет бұрды, ол 7 қазанда жетті. Ағылшын саясаты оның мақсатына қызмет етпеді. Веллингтон герцогінің кеңсесі Мигельді ашық түрде қолдады, сондықтан маркиз іздеген баспана қауіпсіз болған жоқ. Мария II сотта жоғары мәртебесіне лайық құрметпен қабылданды, бірақ британдықтар өз азаматтарының немесе португал эмигранттарының Терсейра аралының гарнизонын күшейтуге баруына кедергі келтірді. Мигельдің төңкерісі қарсылықсыз өтті деп айтуға болмайды. 1828 жылғы 16 мамырда Порто гарнизоны көтеріліс жасады, ал Лагоста жаяу әскер батальоны да солай істеді. Көтерілістер басылды. Портодағы қозғалысты басқаруға келген Салданха, Пальмела және басқалар оларды әкелген «Белфаст» кемесіне қайта отырды; Коимбра академиясының еріктілері мен басқа да либералды әскерлермен күшейтілген Порто гарнизоны Галисияға, одан Англияға көшті. Кішкентай либералды экспедицияның басшысы Салданха маркизі Азор аралдарындағы Терсейраға түсуге тырысты, бірақ ағылшын крейсері оған рұқсат бермеді, оның қадағалауынан Вила Флор графы, кейіннен Терсейра графы, шығуға дейін біраз уақыт бойы қашып құтыла алмады. Уақыт өте келе, өйткені 1829 жылдың тамызында аралдың алдында Мигельдің үлкен эскадрильясы пайда болды, ол десанттық бөлімді түсірді. Содан кейін 11 тамыздағы шайқаста Мигелистер жеңілді. Англиядағы эмигранттар жеңіс туралы хабарды естігенде, зор қуанышқа бөленді. Бірақ жас патшаның әкесіне, Бразилия империясына қайтып оралатындығын білгенде, олар үмітін жоғалтты. Шындығында, Мария II-нің ағылшын сарайындағы жағдайы, биліктегі министрліктің жанында, ұятты және қорлаушы болды. Королева Лондоннан болашақ өгей анасы Амелия Леухтенбергпен кездесу үшін кетіп қалды. Олар 1829 жылғы 30 тамызда Рио-де-Жанейроға бірге жолға шығып, 16 қазанда жетті. Конституциялық іс жоғалды деп есептелді. Шашыраған эмигранттар (Франция, Англия және Бразилия) бәсекелес топтарға бөлінді. Тек Терсейра аралы ғана конституциялық принциптерді мойындады, тіпті онда да Мигельдің партизандық отрядтары пайда болды. 1830 жылы Парижде португал либералдарын жігерлендірген шілде революциясы басталғанда Франция Мигельдің үкіметін мойындауға дайын болды.

Азаматтық соғыс

1831 жылдың 7 сәуірінде Дом Педро I өзінің ұлы Дом Педро II, Марияның кіші інісі атынан Бразилияның императорлық тәжін тастап, қызы мен екінші әйелімен бірге Португалия тағына қызының құқықтарын қорғау үшін Еуропаға келді. Ол Мигельге қарсы соғыста Марияға адал Азор аралдарындағы күштерге қосылды. Дом Педро Браганса герцогы титулын алып, оның атынан регент болды. Соған шамалас уақытта Педро есімімен аталатын, Пальмела маркизі, Вила-Флор графы және Хосе Антонио Геррейродан құралған Терсейра аралдық регенттігі Азор аралдарын басып алуға дайындық жүргізді. Конституциялық аумақты кеңейту барысында Педро Францияға келді, онда жаңа үкімет пен Людовик Филипп I оған жылы лебіз білдірді. Мигель үкіметі француз азаматтарының иммунитетіне қарсы шығып, француз үкіметінің талаптарын дереу орындамады. Сөйтіп, француз үкіметі Лиссабон портын блокадалап, мақұлдаусыз бейбіт шарты таңу үшін адмирал Руссен басқаратын эскадрилья жіберді. Педро қызының білімін аяқтау үшін оны Парижде, өгей анасы императрица Амелияға, жақсы ұстаздармен бірге қалдырып, Белль-Айл аралында ұйымдастырылған экспедициямен Азор аралдарына аттанды. 1832 жылдың 3 наурызында Азор аралдарына жеткен ол жаңа министрлік құрды, шағын армия жинады, оның басшылығын Вила-Флор графына тапсырды, содан кейін ағылшын офицері Сарториусқа берілген эскадрильямен Португалияға жіберді. 8 шілдеде Матозиньюстағы Мемория жағажайына қонды. Одан кейін Порто қамалға алынды, бірқатар шайқастар болды, нәтижесінде 1833 жылдың 24 шілдесінде Терсейра герцогы жеңіспен Лиссабонға кірді, күні бұрын Кова-да-Пьедаде шайқасында жеңіске жеткен болатын. Порто мен Лиссабон, ең маңызды қалалар, либералдардың бақылауында болды. Педро Лиссабонға келді және қызын Парижден шақырып алды, 1834 жылы ағасы Мигельді тақтан бас тартуға мәжбүр етті. Мария таққа қайта отырғаннан кейін көп ұзамай әкесі туберкулезден қайтыс болды. 1833 жылдың 7 ақпанында Патшайымды қорғау мақсатымен 2-ші улан полкі құрылды, ол бастапқыда Корольдің улан полкі (Regimento de Lanceiros da Rainha) деп аталды, ал оның ұраны – "Өлім немесе даңқ" (Morte ou Glória) болды (бұл 17-ші улан полкінің ұранымен бірдей, өйткені подполковник сэр Энтони Бэкон оның алғашқы командирі болды). Бұл Мария да Глория есімді патшайым үшін сәтті кезесушілік болды. Португалия тағына отырған Мария II, Бразилияның императорлық ханшайымы ретінде әлі де ағасы Педро II-нің мұрагері болып саналды, бірақ 1835 жылғы 30 қазандағы 91-заң бойынша Бразилия тағына талап ету құқығынан айырылды.

Билік

Мария 1835 жылы 26 қаңтарда он бес жасында Евгений де Бохарнаның ұлы, Франция императрицасы Жозефинаның немересі Лейхтенберг герцогы Огюстке тұрмысқа шықты. Алайда ол екі ай өткен соң, 1835 жылы 28 наурызда қайтыс болды. 1836 жылы 9 сәуірде Мария Саксен-Кобург және Готаның мәдениетті және қабілетті принсі Фердинандқа үйленді. Португалия заңдарына сәйкес, олардың тұңғыш баласы және мұрагері Педро дүниеге келген кезде ол король Фернандо II деп жарияланды. 1842 жылы Рим папасы Григорий XVI Марияға Алтын роза сыйлады. Марияның билігі кезінде 1846 жылы 16 мамырда революциялық көтеріліс болды, бірақ ол 1847 жылы 22 ақпанда роялистік әскерлер тарапынан басылды, сондай-ақ Португалия 1848 жылғы Еуропа революциясынан қалыс қалды. Марияның билігі елдегі холера таралуын шектеуге бағытталған денсаулық сақтау заңымен де ерекшеленді. Ол сонымен қатар елдегі білім беру деңгейін арттыруға бағытталған саясатты жүргізді.

Некелер мен ұрпақ

Мария алғаш рет Португалияға келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болған император Жозефинаның немересі, Евгений де Бохарнаның ұлы, Люхтенбергтің 2-ші герцогы Август Карлге тұрмысқа шықты. Содан кейін ол Саксен-Кобург және Готаның Фердинандына, Саксен-Кобург және Готаның принці Фердинанд Георг Август пен оның әйелі Мария Антония Кохари де Цсабрагтың ұлына үйленді. Аты Туған күні Өлген күні Ескертулер Август де Бохарна (9 желтоқсан 1810 – 28 наурыз 1835; 26 қаңтар 1835 жылы тұрмысқа шықты) Саксен-Кобург және Готаның Фердинанды (29 қазан 1816 – 15 желтоқсан 1885; 9 сәуір 1836 жылы тұрмысқа шықты) Педро V 16 қыркүйек 1837 11 қараша 1861 Анасының орнын Португалияның 31-ші (немесе кейбіреулердің пікірінше, 32-ші) королі Педро V басқарды. Луис I 31 қазан 1838 19 қазан 1889 Португалияның 32-ші (немесе кейбіреулердің пікірінше, 33-ші) королі ретінде ағасы Педроның орнын басады. Инфанта Мария 4 қазан 1840 Өлі туылған қызы. Инфанте Жоао 16 наурыз 1842 27 желтоқсан 1861 Бежа герцогы Инфанта Мария Ана 21 тамыз 1843 5 ақпан 1884 Саксония королі Георгийге үйленді және Саксония королі Фредерик III Августтың анасы болды. Инфанта Антония 17 ақпан 1845 27 желтоқсан 1913 Хогенцоллерн князі Леопольдқа үйленді және Румыния королі Фердинанд I-нің анасы болды. Инфанте Фернандо 23 шілде 1846 6 қараша 1861 15 жасында обадан қайтыс болды. Инфанте Аугусто 4 қараша 1847 26 қыркүйек 1889 Коимбра герцогы Инфанте Леопольдо 7 мамыр 1849 Өлі туған ұлы. Инфанта Мария 3 ақпан 1851 Өлі туылған қызы. Инфанте Евгений 15 қараша 1853 Өлі туған ұлы.