Квинт Фуфий Кален: Рим саяхатшысы және әскери қолбасшысы

Кіріспе

Рим саясаткері және генералы, б.з.д. 47 жылы консул, ал б.з.д. 61 жылы трибун болған.

Квинт Фуфий Кален (б.з.д. 40 жылы қайтыс болған) – римдік республикалық саясаткер және генерал. Фуфий б.з.д. 61 жылы плебей трибуны болғанда, Бона-Диа ісі кезінде Публий Клодий Пулхердің одақтасы болды. Б.з.д. 59 жылы преторлық қызметін атқару кезінде ол сол кезде консул болған Юлий Цезарьді қолдады. Фуфий кейіннен Галлия соғыстарының соңында және одан кейінгі азамат соғысында Цезарьдің қол астында қызмет етті. Осы қызметтері үшін б.з.д. 47 жылы консул атанды. Цезарь б.з.д. 44 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол Сенаттағы қақтығыс кезінде Марк Антонийді Цицеронға қарсы қолдады. Антонийдің Цизальпин Галлиясын басқару кезіндегі одақтасы ретінде, Фуфий Перузин соғысына араласуға азырақ қалғанда, б.з.д. 40 жылы аурудан қайтыс болды.

Трибунат және преторлық

Фридрих Мюнцер «Realencyclopädie» энциклопедиясында жазғанда, оның б.з.б. 47 жылы ересек ұлы болғаны, оның Рим саяси өміріне Цинна билігінің жылдарында қатысқанын және Сулла азамат соғысы кезінде және одан кейін оның мансабы тоқтап қалғанын көрсетеді деп мәлімдеді. Фуфий, Рим саясатында орны бар әулеттен шыққан, Цицерон оның әкесінің де белгілі бір ықпалы болғанын айтады. Ол бұрын ешкім консул болмаған рудан шыққан «homo novus» болды. Б.з.б. 61 жылы плебей трибуны болып сайланды және Публий Клодий Пульхерді Бона Деяның қасиетті рәсімдерін жеңілтекке алғаны үшін соттау үшін құрылған сенат комиссиясының құрамына қалалық претор тағайындаған қазылар кірді. Квинт Гортензийбен бірнеше саяси даулардан кейін Кален сенатта екіге бөлінген дауыс беруге қол жеткізді: бірі арнайы сот құруды мақұлдауға, екіншісі қазылар алқасын әдеттегі тәртіппен тағайындауды қамтамасыз етуге. Сенат жарлығымен қалыпты қазылар алқасы бар сот құруға құқық алған ол, Клодийдің ісін оған тиімдірек жағдайларда қарауға мүмкіндік беретін заң қабылдады. Б.з.б. 59 жылы Кален претор болып тағайындалды және сол жылы Цезарь консулдығы кезінде оны қолдады. Кассий Дионың сөзінше, ол «quaestiones perpetuae» (сенаторлар, эквестрлер және трибун aerarii) соттарының үш қазылар алқасының дауыстарын бөлек тіркеуді қамтамасыз ететін заң шығарды. Алайда, Т.Р.С. Броутон б.з.б. 65 жылы Катилин ісі кезінде де қазылар алқасының дауыстары бөлек тіркелгенін атап өтеді, яғни Фуфий заңының әсері шамалы болған болуы мүмкін. Преторлық қызметтен кейін оның қызметі туралы көп мәлімет жоқ. Б.з.б. 56 жылы 3-4 сәуірде Марк Целий Руфтың ісінде куәгер ретінде Римде болды. Ол б.з.б. 52 жылы да Римде тіркелді, онда Тит Анний Мило Клодийді өлтіргеннен кейін, Гортензийдің Милоны жеделдетілген тәртіппен әдеттегі сотта қарау туралы бастапқы ұсынысын екі бөлікке бөлді: жеделдетілген тәртіп және әдеттегі соттарды пайдалану. Бұл екінші бөлікке, әдеттегі соттарға қатысты, екі трибун – Саллуст пен Тит Планкус Бурса вето қоюына мүмкіндік берді. Бұл Милоның «lex Pompeia de vi» бойынша арнайы сотта сотталуына жол ашты. Асконий өзінің түсіндірмелерінде Фуфийдің б.з.б. 61 және 52 жылдары парламенттік процедура арқылы Гортензийді қалай озартқанын атап көрсетеді.

Friedrich Münzer, writing in the Realencyclopädie, argued that the fact that he had an adult son in 47 BC indicates that he entered Roman political life during the years of Cinna's dominatio and that his career stalled during and after Sulla's civil war. Hailing from a family that had some place in Roman politics – Cicero paints his father as having had some influence – Fufius was a homo novus from a gens that had never before held the consulship. He was plebeian tribune in 61 BC and secured the amendment of a senatorial bill constituting a tribunal to try Publius Clodius Pulcher for profaning the rites of the Bona Dea: the initial bill had a jury appointed by the urban praetor. After a series of political disputes with Quintus Hortensius, Calenus secured a revote in the senate on a divided motion: one to approve the creation of a special tribunal and a second to secure the appointment of jurors by regular order. Armed with a senatorial decree to create a tribunal with a normal jury composition, he passed enabling legislation, leading to Clodius' trial on terms more favourable thereto. In 59 BC, Calenus was praetor and supported Caesar during the latter's consulship that same year. According to Cassius Dio, he passed legislation to ensure that the three jury panels of the quaestiones perpetuae (senators, equestrians, and tribuni aerarii) reported their votes separately. However, T R S Broughton also notes that juror votes were already reported separately during the trial of Catiline in 65 BC, meaning that Fufius' law may have had little impact. After his praetorship little is known of his activities. He was present in Rome in 3–4 April 56 BC, however, as a witness at the trial of Marcus Caelius Rufus. He is also documented at Rome in 52 BC, where in the aftermath of the murder of Clodius by Titus Annius Milo, he moved division of Hortensius' original motion to try Milo in the regular courts under expedited procedure into two parts: expedited procedure and use of the regular courts. This allowed the second part, relating to the regular courts, to be vetoed by two tribunes, Sallust and Titus Plancus Bursa. This paved the way for Milo to be tried in a special tribunal under the lex Pompeia de vi. Asconius, in his commentaries, notes how Fufius both in 61 and 52, by parliamentary procedure outmanoeuvred Hortensius.

Цезарь мен триумвирлердің қол астында қызмет ету

Келесі жылы Фуфий Цезарьдің басшылығымен Галлияда легат ретінде қызмет етіп, Укселлодонға қарсы тазалау операцияларына қатысты. Цезарьдің азаматтық соғысы басталғанда, ол Цезарьге қосылып, Испания мен Массилиядағы Помпейлерге қарсы жорықта соғысты. Цезарьмен бірге Грекияға күштер жеткізуге міндеттелген Фуфий, алдымен Бибулдың флотынан тойтарыс алды, содан кейін барлық стратегиялық жерлер басылып алынғандықтан жағаға шыға алмады. Кейін Марк Антониймен бірге ол Цезарьге көмектесіп, орналасты. Фуфий әскерлер жасағын басқарып, Дельфи, Фива және Пирей қалаларының қарсылықсыз берілуін қамтамасыз етті; Афина мен Мегара қоршауға алынды, бірақ Помпейдің Фарсалда жеңілгені туралы жаңалықтан кейін тез берілді. Цезарь Помпейді Мысырға ертіп, Александрия соғысына тартылғанда, Фуфий Грецияда қалды, аумақты қорғады және Мысырға күштер жіберді. Осы қызметтері үшін Фуфий б.з.д. 47 жылы диктатор Италияға оралғанда консул лауазымымен марапатталды. Сайлаулар қыркүйекке дейін кейінге шегерілді және сайлау комиссиясы Фуфий мен Публий Ватинийді консулдар ретінде тағайындады. 44 жылы Цезарь өлтірілгеннен кейін сенат пен Антоний арасындағы әскери дағдарыс туғанда, Фуфий Антонийге елшілер жіберуді ұсынды, бұл Цицеронның Бесінші Филиппикасындағы ашуын қоздырды. Дио Фуфийдің аузынан Цицеронға қарсы айтылған сөзді келтіреді, ал Мюнцердің пікірінше, бұл тарихи оқиғаларды көрсетеді. Дегенмен, сенаттың Антонийге жіберген елшілері сәттілікке жете алмады, ал Forum Gallorum және Mutina шайқастарында консулдар қаза болғаннан кейін Антоний Галлия мен Солтүстік Италиядағы Цезарьдің қолбасшылары арасындағы беделін нығайта алды. Сенаттың соғыста жеңілуінен кейін, Lex Titia қабылданып, Екінші Триумвират құрылғанда, Фуфий Марк Теренций Варроның өмірін сақтауға араласты. Каленнің Цезарь өлгеннен кейінгі саяси ұстанымы туралы пікірлер әртүрлі. Анна Миачевсканың сөзінше, көне дереккөздердің көпшілігі оны "Мютина дағдарысы кезінде бейбітшілікті қолдаған, ақылды және жағымды саясаткер" ретінде сипаттайды. Бірақ оның дағдарыс кезінде Антонийдің ұстанымын қашан қолдағандығы және қолдауының деңгейі белгісіз. Көптеген ғалымдар Фуфийдің Антонийді өлтіргеннен кейін ертедегі қолдаушысы болғанын және оның қолдауын нығайтуда маңызды рөл атқарғанын айтады. Алайда, Фуфийдің Цицерон қалағандай, Антонийге қарсы агрессивті шараларға емес, келіссөздерді қолдап, бейбітшілікті сақтауға тырысқан әрекеттері Антониймен құпия келісімнің бір бөлігі болған-жоқпыны белгісіз. Тирандарға қарсы соғыс кезінде Антоний Фуфийді Италияны қорғау үшін екі легионға қолбасшы етіп тағайындады. 41 жылы ол Трансальпілік Галлия мен Цитериорлық Испанияның губернаторы болды. Перузин соғысы кезінде ол Октавианға қарсы Луций Антонийдің (Марк Антонийдің інісі) пайдасына күштерін жұмсауға ниеттенген, бірақ ол жолға шықпай тұрып, б.з.д. 40 жылы аурудан қайтыс болды. Оның ұлы легиондарды Октавианға тапсырды.

The next year, Fufius served under Caesar in Gaul as a legate, taking part in clean up operations against Uxellodunum. At the outbreak of Caesar's civil war, he joined Caesar and fought in the campaign against the Pompeians in Spain and Massilia. Tasked with bringing reinforcements to Greece after accompanying Caesar there, Fufius was repulsed first by Bibulus' fleet and then unable to land after finding all such sites occupied. Some time later he and Mark Antony found themselves able to land, reinforcing Caesar. Commanding a detachment of troops, Fufius secured the surrender of Delphi, Thebes, and Piraeus without resistance; Athens and Megara were invested but quickly surrendered after news of Pompey's defeat at Pharsalus. When Caesar followed Pompey to Egypt and became embroiled in the Alexandrian war, Fufius remained in Greece to secure the territory and send reinforcements to Egypt. For these services, Fufius was awarded the consulship in 47 BC on the dictator's return to Italy. Elections had been irregularly postponed until September and the electoral comitia returned Fufius and Publius Vatinius as consules ordinarii. After Caesar's assassination in 44 BC and the ensuing military crisis between the senate and Antony, Fufius urged envoys be sent to Antony, earning Cicero's ire in the Fifth Philippic. Dio places an invective speech against Cicero in Fufius' mouth, which according to Münzer may reflect historical events. Regardless, the senatorial envoys to Antony were unsuccessful and after the death of the consuls at battles of Forum Gallorum and Mutina, Antony was able to consolidate his position among the Caesarian commanders in Gaul and northern Italy. During the proscriptions that followed the senate's defeat in the war, the lex Titia, and the creation of the Second Triumvirate, Fufius interceded to save the life of Marcus Terentius Varro. Opinions differ as to Calenus' political position in the aftermath of Caesar's death. Per Anna Miączewska, most of the ancient sources paint him as a "sensible and agreeable politician who supported peace" during the Mutina crisis. But it is not clear when he started supporting Antony's position during the crisis or the extent of his support. Most scholars believe Fufius was and early supporter of and instrumental in consolidating support behind Antony in the aftermath of the assassination. It is not clear, however, to what extent that Fufius' attempts to keep the peace by supporting negotiation rather than aggressive action against Antony, as Cicero desired, were part of a conspiracy with Antony. During the ensuing war against the tyrannicides, Antony placed Fufius in command of two legions to defend Italy. In 41 BC he assumed a governorship of Transalpine Gaul and Hispania Citerior at the head of 11 legions. During the Perusine War, he wanted to intervene with his forces in favour of Lucius Antonius (Mark Antony's brother) against Octavian, but before he could set out he died of illness in 40 BC. His homonymous son handed over the legions to Octavian.

Отбасы

Фуфийдің екі баласы болды: Фуфия есімді қызы, ол Гей Вибиус Панса Кетронианның әйелі (б.з.д. 43 жылы консул болған) және осы аттас ұлы. Цицеронның "Верринес" еңбегінде айтылған Люций Кален осы Фуфийдің бауыры болуы мүмкін.