Жаңа Зеландиядағы шығыс жағалау соғысы (1865-1866)

Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы еуропалық қоныс жайлаушылар мен жергілікті маори халқы арасындағы қақтығыстар (1865–1866 жж.)

Шығыс Кейп соғысы, кейде Шығыс жағалау соғысы деп те аталады, 1865 жылдың сәуірінен 1866 жылдың қазанына дейін Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында отарлық және маори әскери күштері арасында болған қақтығыстардың сериясы. 19 ғасырдың ұзаққа созған Жаңа Зеландия соғыстарының салыстырмалы түрде бейбіт кезеңінде аймақта кем дегенде бес жеке науқан жүргізілді. Шығыс жағалаудағы жаулық әрекеттер Вайкато соғыстарының аяқталуынан кейін және Те Кути соғысының басталуына дейін болды, екеуі де жақын маңдағы жерлерде болғанмен, себептері Екінші Таранаки соғысына тікелей байланысты болды – атап айтқанда, маорилердің үкіметтің жазалау шарасы ретінде жерді тартып алуына наразылығы және сонымен қатар Пай Марире дінінің радикалдық бағытының (Хаухау деп те аталады) күшеюі. Бұл қозғалыс маори жерлерін бөтендеуге күшті қарсылық көрсетті және маори ұлттық санасын нығайтуға ұмтылды. Пай Марире 1865 жыл шамасында Таранакиден шығыс жағалауға келді. 1865 жылдың 2 наурызында Опотикиде Пай Марире жақтастары миссионер Карл Волкнерді өлтіргені отарлаушылардың зорлық-зомбылыққа толы оқиғалардың басталуынан қорқуына себеп болды. Сол жылы Жаңа Зеландия үкіметі Волкнерді өлтіргендерді іздеу және қозғалыстың ықпалын жою мақсатымен ұзақ мерзімді экспедиция ұйымдастырды. Пай Марире жақтастары мен консервативті маорилер арасындағы шиеленіс күшейгені маори івилері арасындағы және ішіндегі бірнеше соғыстарға әкелді. Үкімет қозғалысты жою үшін «лоялды» маорилерді (күпапа) қаруландырды. Науқандағы маңызды қақтығыстарға 1865 жылдың қазан айында Опотики маңындағы Те Тарата па-ына жасалған кавалерия және артиллерия шабуылы (шамамен 35 маори қаза тапты) және 1865 жылдың қараша айында Уэренга-а-Хиканың жеті күндік қоршауы кірді. Үкімет Волкнерді өлтіргендердің біріне шалғайдағы Уревера аймағында пана берілгенін мәлімдеп, 1866 жылдың қаңтарында маорилердің қарсылығын басу мақсатымен Уревера жерінің солтүстік бөлігін тартып алды. Бір жылдан кейін Хоукс шығанағында маори отрядының жеңіліске ұшырауынан кейін, үкімет осы аймақтағы жерді қосымша тартып алды, оны Напиер қаласының қоныстануына қауіп тудыратын күш деп сақтады. 2013 жылы Мемлекет 23 миллион доллар көлемінде қаржылық өтемақы төледі және 1866 жылы Хоукс шығанағындағы «әділетсіз шабуылдар» үшін «терен өкініш» білдірді, сондай-ақ одан кейінгі жерлерді тартып алғаны үшін кешірім сұрады.

The East Cape War, sometimes also called the East Coast War, was a series of conflicts fought in the North Island of New Zealand from April 1865 to October 1866 between colonial and Māori military forces. At least five separate campaigns were fought in the area during a period of relative peace in the long running 19th century New Zealand Wars. The east coast hostilities came at the close of the Waikato wars and before the outbreak of Te Kooti's War, both fought nearby, but sprang from causes more closely related to the Second Taranaki War—namely, Māori resentment of punitive government land confiscation coupled with the rise of the so called Hauhau movement, an extremist part of the Pai Marire religion (also called the Hauhau), which was strongly opposed to the alienation of Māori land and eager to strengthen Māori identity. Pai Mārire arrived on the east coast from Taranaki about 1865. The subsequent ritual killing of missionary Carl Volkner by Pai Mārire followers at Opotiki on 2 March 1865 sparked settler fears of an outbreak of violence and later that year the New Zealand government launched a lengthy expedition to hunt for Volkner's killers and neutralise the movement's influence. Rising tensions between Pai Mārire followers and conservative Māori led to a number of wars between and within Māori iwi, with kūpapa or "loyal" Māori armed by the government in a bid to exterminate the movement. Major conflicts within the campaign included the cavalry and artillery attack on Te Tarata pā near Opotiki in October 1865 in which about 35 Māori were killed and the seven day siege of Waerenga a Hika in November 1865. The government, claiming that one of Volkner's killers was being given sanctuary by Māori in the remote Urewera region, confiscated northern parts of the Urewera land in January 1866 in a bid to break down Māori resistance and confiscated additional land in Hawke's Bay a year later after a rout of a Māori party it deemed to pose a threat to the settlement of Napier. In 2013 the Crown paid $23 million in financial redress and expressed "profound regret" over the "unjust attacks" in Hawke's Bay in 1866 and apologised for subsequent land confiscations.

Өмірбаян

1863 жылы үкімет жер соғыстарында үкіметке қарсы «қозғалыс жасаған» деп саналатын маорилердің жерін тәркілеу туралы заңдар қабылдады. Бұл заңдар маорилерді олардың агрессиясы үшін жазалауға, сондай-ақ тәркіленген жерлердегі аумақтарды пайдалану арқылы құқық тәртібі мен бейбітшілік орнатуға, отарлауды жүзеге асыруға бағытталған. 1865 жылдың басынан бастап үкімет Таранаки және Вайкатоның кең аумақтарын тәркілей бастады, осылайша маорилерді азық-түлік көздерінен және күнкөріс жолынан айырды. Солтүстік аралдың көптеген аймақтарында туған наразылық пен ашу-ыза Пай Марире қозғалысының радикалды, ұлтшыл топтарында өркендеді, олар еуропалық қоныс аударушыларды жерден қууға тырысты. Пай Марире бастапқыда Таранакиде христиан діні мен дәстүрлі маори сенімдерінің үйлесімі ретінде бейбіт дін болып пайда болды, бірақ 1865 жылға қарай зорлық-зомбылыққа және еуропалықтарға (Pākehā) қарсы күшті қозғалыс ретінде танылды. Пай Мариренің Шығыс Кейпке келуі мен жылдам таралуы аймақты тұрақсыздандырып, маори қауымдастықтарын бөліп, еуропалық қоныс аударушылардың арасында үлкен алаңдаушылық тудырды, тіпті бұл аймақта еуропалықтардың қоныстары жоқтың не бар. Үкімет бірнеше шараларға барып, «сенімді» топтарға қару-жарақ берді, еуропалық басшылардың жетекшілігімен Арава тайпаларының күштерін ұйымдастырды, сондай-ақ Хоукс-Бейден ерікті қоныс аударушылардың шағын экспедицияларын ұйымдастырды.

Карл Волкнердің өлтірілуі

1865 жылдың басында Пай Марайре көшбасшысы Те Уа Хаумен екі пайғамбарды, Кереопа Те Рау мен Патара Раукатауриді Шығыс жағалауындағы тайпаларды дінге көшіру үшін жіберді. Кереопа, Вайкато соғыстарының қарт қаһарманы, 1864 жылдың сәуірінде Таранакиде Ауаху шабуылында қаза тапқан капитан П. В. Дж. Ллойдтың басын өзімен бірге алып жүрді. Кереопа өткен жылы британдықтардың Рангиаохиаға жасаған қанды шабуылында отбасын жоғалтты және әйелдер мен балалардың қазасына миссионерлердің кінәсін көптеп айыптады, сондықтан ол және оның ізбасарлары миссионерлерге қарсы кек алуға тырысты. Ухакатан қаласында ол Нгати Ава іруінің жергілікті рим-католик діни қызметкерін беруді талап етті; нәтиже күтіп отырмастан, екеуі Опотикиге қарай бет бұрды, онда олар Укатохеа іруінен Пай Марайре сенімдеріне жергілікті маорилердің адалдығын жеңуге қол жеткізді. Неміс туған лютеран миссионері Карл Сильвиус Волкнер, ол Опотикиде төрт жыл өмір сүрді, Оклендте болмады және Патара, дін қызметкері үкіметтік тыңшы ретінде әрекет етеді деп сеніп, оған миссионерлерге енді маорилер арасында өмір сүруге рұқсат етілмейтінін және қайтып келмеуін бұйырды. Өміріне қауіп төнгенін ескерткен ескертулерді елемеген соң, 1 наурызда Опотикиге оралды. Кемеден ұрлық жасалып, Волкнер мен тағы бір миссионер Томас Грейс тұтқынға алынды. Келесі күні Волкнер асылып, содан кейін басы кесілді. Кейіннен шіркеуде өткен қызмет кезінде Кереопа Волкнердің көзін жұтып, біреуін мұңқайтып қойды, содан кейін миссионердің қанын құйған тостағанды қауымға таратып, ішуге ұсынды. Грейс қашып құтылмас бұрын екі апта тұтқын болып қалды. Маорилердің нашар қаруланған тобы, Ропата Вахауаха басшылары бастаған, 10 маусымда 1865 жылы Пукемайр маңындағы Мангаонеде Пай Марайре жақтастарына сәтсіз шабуыл жасады. Вайапу аңғарында бірнеше шағын қақтығыстардан кейін Мокена Кохер бастаған шығыс жағалауының басшылары делегациясы Хоукс-Бейдің жаңа провинциялық суперинтенданты Дональд Маклинге көтерілісті басу үшін қару-жарақ пен күш-қуат сұрады. Маклин Мокенаны дереу қару-жарақ пен оқ-дәрімен қамтамасыз етті, содан кейін майор Джеймс Фрейзердің басқаруымен 100 колониялық қорғаныс күштері әскерін жіберді. Олар 1865 жылдың 5 шілдесінде Хикс шығанағына және Вайапу өзенінің сағасына әскерлерін түсіріп, Кереопа мен Патараны қолға түсіруге тырысты. 22 шілдеде әскерлерді ертіп бара жатқан сауда кемесі Ухакатанға келді, жер телімін және үкімет аудармашысы Джеймс Фуллонды жергілікті көңіл-күйді зерттеу үшін жағаға шығуға мүмкіндік берген кезде, оны Таранаки пайғамбары Горомонаның бұйрығымен Пай Марайре жақтастары басып алды. Фуллон мен экипаждың екеуі атып өлтірілді, ал кеменің мачтасы жағаға шығарылып, Пай Марайре рәсімдері үшін niu немесе қасиетті бағана ретінде орнатылды.

In early 1865 Pai Mārire leader Te Ua Haumēne sent two prophets, Kereopa Te Rau and Patara Raukatauri, to convert East Coast tribes. Kereopa, an ageing veteran of the Waikato wars, carried with him the head of Captain P. W. J. Lloyd, who had been killed in the Ahuahu attack of April 1864 in Taranaki. Kereopa had lost his family in the bloody British raid on Rangiaowhia the previous year and blamed much of the massacre of women and children on missionary complicity, so he and his followers sought utu, or revenge, against missionaries. In Whakatane he demanded that Ngāti Awa iwi hand over the local Roman Catholic priest; without waiting for a result the pair continued on to Opotiki, where they succeeded in winning the allegiance of local Māori from the Whakatohea iwi to the Pai Mārire creeds. German born Lutheran missionary Carl Sylvius Volkner, who had lived in Opotiki for four years, was absent in Auckland and Patara, believing the cleric was acting as a government spy, wrote him a letter stating that missionaries would henceforth not be permitted to live among Māori and ordered him not to return. Ignoring warnings that his life was in danger, Volkner sailed back to Opotiki, arriving on 1 March. The schooner was looted and Volkner and another missionary, Thomas Grace, were taken captive. The following day Volkner was hanged, then beheaded. In a church service that followed, Kereopa swallowed Volkner's eyes—momentarily choking on one of them—and passed around a chalice containing the missionary's blood for it to be consumed by his congregation. Grace remained captive for two weeks before escaping. A poorly armed Māori party led by chiefs including Ropata Wahawaha mounted an unsuccessful raid on Pai Mārire adherents at Mangaone, near Pukemaire, on 10 June 1865. After several more small engagements in the Waiapu Valley a delegation of east coast chiefs led by Mokena Kohere appealed to Donald McLean, the new Provincial Superintendent of Hawke's Bay, for arms and reinforcements to subdue the uprising. McLean immediately supplied Mokena with weapons and ammunition, then dispatched about 100 Colonial Defence Force troops under Major James Fraser. landed the troops at Hicks Bay and at the mouth of the Waiapu River on 5 July 1865 in a bid to capture Kereopa and Patara, shelling their Hauhau enemy the next day. When a trading cutter following the troops anchored off Whakatane on 22 July to allow surveyor and government interpreter James Fulloon to go ashore to investigate the local mood, it was boarded by Pai Mārire converts at the orders of Taranaki prophet Horomona. Fulloon and two of its crew were shot and killed and the vessel's mast was taken ashore and erected as a niu or sacred pole for Pai Mārire rites.

Шығыс жағалау экспедициясы

В Окленде усилились опасения, что распространение Пай Марайре может объединить племена против поселенцев в волне религиозного фанатизма. Эта проблема представляла собой серьезный вызов для правительства, испытывавшего острую нехватку средств, которое, уже находясь под давлением из Лондона с требованием отправить британские войска для зарубежных операций, развернуло основную часть имеющихся сил в Таранаки и Вангануи, где значительная часть его противников также была связана с Пай Марайре. Небольшой первоначальный десантный отряд попал под обстрел при попытке высадиться в штормовой ветер и был усилен остальными войсками на следующее утро, оттеснив защитников маори на несколько километров вглубь страны. В двухдневном столкновении погибло восемь маори из племени Вакатохеа. Экспедиционный корпус оставался в Опотики несколько недель, превратив церковь Волкнера в редут и вступая в случайные столкновения с маори, которые построили укрепленный и частокольный па Те Пуиа примерно в 8 км вглубь страны. 4 октября МакДоннелл направил силы к Те Тарата, новому па, расположенному примерно в 6 км от Опотики. Когда силы попали под сильный огонь, МакДоннелл запросил подкрепление в виде кавалерии и артиллерии, которые окружили па с трех сторон и начали его обстреливать. Когда подкрепление маори начало прибывать из близлежащего Те Пуиа, кавалерия прорвалась сквозь них с саблями, убив и ранив около 20 человек. Две группы — насчитывавшие в общей сложности 380 человек при дополнительной поддержке со стороны Нгати Пору под руководством Ропаты — 3 октября двинулись против Пукемайре в сильный дождь, столкнувшись с гарнизоном, численность которого оценивалась примерно в 400 человек. Они открыли траншею и сумели разрушить часть хрупкого частокола, но отказались от попыток штурма па, когда дождь сделал их оружие неэффективным. В столкновении погибло девять последователей Пай Марайре и два правительственных солдата. 8 октября ночью войска вернулись к па, готовые к возобновлению атаки, но обнаружили, что он покинут. Па был позже сожжен. Маклин набрал 300 добровольцев из лояльных Нгати Пору, которых доставили пароходом в залив Поверти, где они объединились со смешанными силами кавалерии Хоукс-Бей, военных поселенцев и экспедиционного корпуса Ист-Кейп под командованием Фрейзера и Биггса, высадившихся с корабля «Бриск». Маклин направил в па ультиматум со списком требований: все маори должны были принести присягу на верность королеве, все, кто «воевал против правительства», должны были быть выданы, все, кто не принадлежал к этому району, должны были быть изгнаны, и все оружие должно было быть сдано. Маклин предупредил, что если условия не будут выполнены, они будут атакованы и лишены своих домов. Хотя некоторые принесли присягу на верность, в отчете Фрейзера о тех же событиях вооруженные силы Пай Марайре двинулись из па под белым флагом перемирия, который Фрейзер расценил как уловку, «поскольку флаг перемирия не должен уважаться, если его несет такое большое количество вооруженных людей, и я приказал открыть по ним огонь, прежде чем они смогли подойти к нам. Враг был полностью разбит, с потерями 34 убитых и по меньшей мере такого же числа раненых, их люди падали во всех направлениях, пытаясь вернуться в свой па». 22 ноября, после недели непрерывной винтовочной стрельбы, Фрейзер обратился к артиллерии, чтобы положить конец осаде, загрузив в шестифунтовое орудие со шхуны «Стурт» консервные банки с лососем, наполненные дробью, чтобы создать самодельные картечные снаряды. После двух выстрелов в па деморализованный гарнизон поднял белый флаг, и 400 человек сдались; их доставили в Гисборн, чтобы либо освободить, либо отправить на острова Чатем для заключения в тюрьму. Па был уничтожен. Общие потери Пай Марайре в результате осады составили более 100 убитых и 100 раненых, в то время как потери правительства составили 11 убитых и 20 раненых. Среди купапа в Ваеренга-а-Хика был будущий партизанский лидер маори Те Кооти, который был взят под стражу (но позже освобожден) по подозрению в измене после обвинений в том, что он сотрудничает с врагом и стреляет холостыми патронами. Тем временем Маклин продолжал охоту за Кереопой. Убежденный, что народ Уревера предоставляет ему убежище, Маклин объявил, что они восстали против правительства, и 17 января 1866 года правительство объявило о конфискации всех низменных и относительно плодородных земель на северных окраинах Уревера. Бинни заключил: «С точки зрения правительства, «убежище» Уревера должно было быть вскрыто. Следовательно, его народ должен был быть сломлен; самым прямым способом сломить их было отнять их землю». Группа, возглавляемая пророком Пай Марайре Панапой и вождями Никорой, Кипой, Кинглитой и Петерой Кахуроа, а также вождем Нгати Туваретоа Те Рангитахау, несколько недель провела в Петане, к северу от Нейпира. 4 октября большая часть группы переехала в деревню Омарунуи, примерно в 10 км к юго-западу от Нейпира, в то время как первоначальные жители переехали. Маклин, получив информацию об их прибытии в Омарунуи, 5 октября отправил гонца с требованием объяснить их намерения, и в течение следующих трех дней вожди писали Маклину, указывая на то, что хотят встретиться с ним. 8 октября, придя к выводу, что они представляют угрозу для поселения Нейпир, Маклин предупредил лагерь Омарунуи, что они должны вернуться домой, иначе на них нападут. Маклин поручил отставному полковнику Джорджу Уитмору, ветерану Крымской войны и поселенцу Хоукс-Бей, призвать 130 ополченцев Хоукс-Бей для несения службы, провести с ними учения и присоединиться к 45 добровольцам из стрелкового отряда Нейпира, которые также были приведены в состояние боевой готовности. Маклин запросил дополнительную помощь у Фрейзера, который прибыл в Нейпир 11 октября с 40 военными поселенцами и отрядом купапа из Вайроа. Все силы были переданы под командование Уитмора. Около полуночи 11 октября Уитмор и Фрейзер оба вышли из Нейпира в разных направлениях: Уитмор с 180 поселенцами и 200 купапа двинулся на запад, достигнув и окружив поселение Омарунуи до рассвета, в то время как отряд Фрейзера, состоящий примерно из 40 человек, отправился на север в Петане, чтобы перехватить ожидаемое наступление на Нейпир под руководством вождя Нгати Хинеру Те Рангихироа. В Омарунуи Уитмор отправил гонца в не укрепленный па с требованием сдаться в течение часа; когда срок истек без ответа, силы Уитмора начали атаку на деревню, солдаты приближались к ней через ручей и вверх по высокому берегу — наступление, за которым молча и без реакции наблюдали жители. Силы Уитмора открыли огонь, быстро уничтожив жителей па, численность которых превышала их почти в четыре раза. В перестрелке, продолжавшейся около часа, силы Уитмора убили около 31 представителя Нгати Хинеру, ранили 28 (многие из которых позже умерли в больнице) и захватили 44 других, пытавшихся бежать, таким образом, учтя почти всех жителей. Среди убитых был Панапа, пророк. Большинство заключенных были депортированы на острова Чатем, где впоследствии присоединились к Те Кооти. В отдельном отчете Ваитанги Трибунала за 2013 год говорится, что действия сил Короны на Восточном побережье с 1865 по 1869 год — Восточная война и начало войны Те Кооти — привели к гибели пропорционально большего числа маори, чем в любом другом районе во время новозеландских войн. В нем осуждено «незаконное заключение» четверти взрослого мужского населения этого района на островах Чатем и говорится, что потеря в войне, по оценкам, 43 процента мужского населения, многие из которых погибли в результате актов «беззакония и жестокости», является пятном на истории и характере Новой Зеландии.

In Auckland, fears grew that the spread of Pai Mārire could unite tribes against settlers in a tide of religious fanaticism. The problem posed a major challenge for the cash starved government which, already under pressure from London to release British troops for overseas deployment, had deployed the bulk of available forces in Taranaki and Wanganui, where much of their foe was also aligned with Pai Mārire. A small initial landing force came under fire as it attempted to land in gale force winds and was reinforced with the remainder of the troops the next morning, driving the Māori defenders several kilometres inland. Eight Whakatohea Māori were killed in the two day clash. The expeditionary force remained in Opotiki for several weeks, converting Volkner's church into a redoubt and engaging in occasional clashes with Māori, who established the entrenched and palisaded Te Puia pā about 8 km inland. On 4 October McDonnell led a force to Te Tarata, a new pā about 6 km from Opotiki. When the force came under heavy fire, McDonnell sent for cavalry and artillery reinforcement, who surrounded the pā on three sides and began shelling it. As Māori reinforcements began arriving from nearby Te Puia, the cavalry charged through them with swords, killing and wounding about 20. The two groups—which, with additional support from Ngāti Porou under Ropata totaled 380 men—marched against Pukemaire on 3 October in heavy rain, facing a garrison estimated to be about 400. They opened a flying sap and managed to destroy part of the frail palisade but abandoned attempts to storm the pa when rain rendered their weapons ineffectual. Nine Pai Marire and two government soldiers were reported killed in the engagement. Forces returned to the pa on the night of 8 October ready for a renewed attack but found it deserted. The pa was later burned. McLean raised 300 volunteers from loyal Ngāti Porou, who were taken by steamer to Poverty Bay, where they were joined by a mixed force of Hawke's Bay Cavalry, Military Settlers and the East Cape expeditionary force under Fraser and Biggs, who were landed from the Brisk. McLean sent an ultimatum to the pā with a list of demands: all Māori were to take an oath of allegiance to the Queen, all who had "fought against the Government" were to be surrendered, everyone who did not belong to the district be expelled, and that all arms were to be surrendered. McLean warned that if the terms were not complied with, they would be attacked and deprived of their homes. Though some signed the oath of allegiance, In Fraser's account of the same events, the armed Pai Mārire force advanced from the pā under a white flag of truce, which Fraser viewed as a ruse, "as no flag of truce should be respected carried by such a large body of armed men, and I ordered them to be fired on before they could come up to us the enemy were totally defeated, with the loss of 34 killed, and at least that number wounded, their men falling in all directions as they attempted to regain their pa". On 22 November, after a week of constant rifle fire, Fraser turned to artillery to end the siege, loading shrapnel filled salmon tins into a six pounder cannon from the Sturt to create makeshift canister shot. After two rounds were fired into the pā the demoralised garrison hoisted a white flag and 400 occupants surrendered; they were taken to Gisborne to be either released or shipped to the Chatham Islands for imprisonment. The pā was destroyed. Total Pai Mārire losses from the siege were more than 100 dead and 100 wounded, while government losses totaled 11 dead and 20 wounded. Among the kūpapa at Waerenga a Hika was future Māori guerrilla leader Te Kooti, who was taken prisoner (but later released) on suspicion of treachery after allegations that he was collaborating with the enemy and firing blanks. McLean, meanwhile, continued to hunt for Kereopa. Convinced the Urewera people were giving him sanctuary, McLean declared they were rebelling against the government and on 17 January 1866 the government proclaimed the confiscation of all the low lying and relatively fertile lands at the northern edges of the Urewera. Binney concluded: "From the government's perspective, the 'sanctuary' of the Urewera had to be broken open. Therefore, its people had to be broken; the most direct way to break them was to take their land." The party, led by Pai Mārire prophet Panapa and chiefs Nikora, Kipa, Kingita and Petera Kahuroa, as well as Ngāti Tuwharetoa chief Te Rangitahau, stayed for several weeks at Petane, north of Napier. On 4 October most of the party moved to the village of Omarunui, about 10 km southwest of Napier, while the original occupants moved out. McLean, alerted to their arrival at Omarunui, sent a messenger on 5 October demanding that they explain their intentions and over the following three days the chiefs wrote to McLean indicating they wished to take meet him. On 8 October, concluding they were a threat to the Napier settlement, McLean warned the Omarunui encampment that they should return home or they would be attacked. McLean instructed retired Colonel George Whitmore, a Crimean War veteran and Hawke's Bay settler, to call out 130 Hawke's Bay Militia for active service, drill them for action and join 45 Napier Rifle Volunteers who were also placed on alert. McLean requested further assistance from Fraser, who arrived in Napier on 11 October with 40 Military Settlers and a party of Wairoa kupapa. The entire force was placed under Whitmore's command. About midnight on 11 October Whitmore and Fraser both marched out of Napier in separate directions: Whitmore with 180 settlers and 200 kupapa headed west, reaching and surrounding the Omarunui settlement before daybreak, while Fraser's detachment of about 40 men went north to Petane to intercept an expected advance on Napier led by Ngāti Hineuru chief Te Rangihiroa. At Omarunui, Whitmore sent a messenger into the unfortified pā to demand their surrender within an hour; when the deadline passed with no response Whitmore's force launched an attack on the village, with soldiers approaching it across a stream and up a high bank—an advance watched silently and without reaction from the occupants. Whitmore's force opened fire, quickly cutting down the occupants of the pā, whom it outnumbered almost four to one. In a firefight that lasted about an hour, Whitmore's force killed about 31 Ngāti Hineuru, wounded 28 (of whom many later died in hospital) and captured 44 others who attempted to flee, thus accounting for almost all the occupants. Among those killed was Panapa, the prophet. Most of the prisoners were deported to the Chatham Islands, where they subsequently joined Te Kooti. A separate 2013 Waitangi Tribunal report said the action of Crown forces on the East Coast from 1865 to 1869—the East Coast War and the start of Te Kooti's War—resulted in the deaths of proportionately more Māori than in any other district during the New Zealand wars. It condemned the "illegal imprisonment" of a quarter of the area's adult male population at the Chatham Islands and said the loss in war of an estimated 43 percent of the male population, many through acts of "lawless brutality", was a stain on New Zealand's history and character.