Кіріспе

Географиялық баға белгілеу – маркетингте сатып алушының географиялық орналасқан жеріне қарай негізгі баға тізімін өзгерту тәжірибесі. Ол әртүрлі аймақтарға жөнелту шығындарын ескеруге бағытталған. Тасымалдау құнын бағаға қосудың бірнеше жолы бар.

FOB шығу тегі

FOB (Free on Board) бастапқы (немесе FOB зауыт) бағасы бойынша, тасымалдау шығындарын зауыттан немесе қоймадан сатып алушы төлейді. Тауарлардың меншік құқығы, олар ортақ тасымалдаушыға тиелген кезде сатып алушыға өтеді. Әдетте, тасымалдаушыны сатып алушы таңдайды. FOB бағасын өз логистикасын және маркетингтік делдалдарын ұйымдастыра алатын ірі компаниялар пайдаланады. FOB бағасының бір түрі – FOB бастапқы, тасымалдау ақысы қосылған немесе тасымалдау ақысы өтелген жағдайында, шарттар сатып алушыларға тасымалдау құнының барлығын немесе бір бөлігін шоттарынан шегеруге мүмкіндік береді. Бұл бағаға жеңілдік болып табылады және жоғары тұрақты шығындары бар компаниялар тарапынан нарықты кеңейту тактикасы ретінде қолданылады.

Біркелкі жеткізілім бағасы

Бірдей жеткізілген баға – FOB бастапқы бағасына керісінше, себебі барлық клиенттерге бірдей баға беріледі. Көлік шығындары барлық сатып алушылар арасында бөліседі, нәтижесінде жақын тұратын клиенттер алыс тұратындарға субсидия төлейді (жеткізу құны сатушыға тиетін шығыннан артық болады, осы айырмашылыққа "көлеңкелі тасымалдау ақысы" деп аталады). Бұл тәсіл бірінші сыныпты пошта тарифтеріне ұқсас, сондықтан бірыңғай бағаны "пошта маркасы бағасы" деп те атайды.

Аймақтық баға белгілеу

Аймақтық баға белгілеу (сондай-ақ аймақтық баға белгілеу) – бірыңғай баға белгілеудің бір түрі: бағалар «аймақ» ішінде (нарықтың географиялық бөлігінде) бірдей болады, бағалар тасымалдау құнымен бірге өседі және аймақ ішіндегі орташа жеткізу құнын көрсетеді. Мысалы, жүк жіберу қызметтері осы әдісті қолданады. Аймақтық баға белгілеу «көлеңкелі» тасымалдау құнын азайтады, бірақ баға құрылымын салыстырмалы түрде қарапайым етіп сақтайды, соның арқасында сатушы алыс нарықта бәсекелесуге оңайға түседі. Аймақтарды анықтау кейде картада зауыт немесе қойма орталықта орналасқан концентрлі шеңберлер салу арқылы жасалады, әрбір шеңбер баға аймағының шекарасын белгілейді. Шеңберлерді пайдаланудың орнына, географиялық ерекшеліктерді, халық тығыздығын, көлік инфрақұрылымын және тасымалдау құнын ескеретін, дұрыс емес пішіндегі баға шекараларын салуға болады. («Аймақтық баға белгілеу» термині жергілікті бәсекелестік жағдайларды, яғни нарықтық сұраныс пен ұсыныс күштерін көрсететін баға белгілеу тәжірибесін де білдіре алады, бұл жағдайда нақты тасымалдау құны емес.)

Бензин

Бензин сатушылар жергілікті нарықтың қандай бағаны көтере алатынын анықтап, аймақтарды картаға түсіріп, бензин станцияларының иелеріне аймаққа қарай әртүрлі көтерме бағалар белгілейді. Аймақтық баға белгілеу – АҚШ-тағы бензин өнеркәсібінде қолданылатын, бензин бағасын құпия салмақтау арқылы анықтау әдісі. Бұл салмақтау бәсекелес стансалардың саны, көлік құралдарының саны, орташа трафик ағыны, халық тығыздығы және географиялық ерекшеліктер сияқты факторларды қамтиды. Көптеген кәсіпкерлер мен экономистер бензиннің аймақтық бағасы – күрделі және тұрақсыз нарықта бизнес жүргізудің шығындарын көрсетеді деп санайды. Ал сыншылар өнеркәсіптік монополияның және өнеркәсіпке тиесілі "корпоративтік" стансалармен қатар, жеке меншіктегі немесе франшизалық стансаларды бақылау мүмкіндігінің аймақтық бағаны бензин бағасын қалауынша көтеруге мүмкіндік беретін сылтауға айналдырады деп мәлімдейді. Мұнай өнеркәсібінің өкілдері көтерме және дилерлік бағаларды белгісе де, жеке дилерлер өздері қалаған бағаны қоюға құқылы екенін, ал осы практиканың өзі өнеркәсіп бақылауынан тыс кең ауқымды баға өзгерістеріне себеп болады деп санайды.

Базалық баға белгілеу

Базалық баға белгілеу жүйесінде белгілі бір орналасқан жерлер базалық пункттер ретінде тағайындалады. Қосымша бағаға клиентке ең жақын базалық пункттен тасымалдау құны кіреді (өнім нақты қайдан жөнелтілгеніне қарамастан). Белгілі бір мысал – "Питтсбург плюс" схемасы, онда АҚШ-тағы барлық болат жеткізілімдері бағасы, болат өндірісі Питтсбургтен алыстаған кезде де, Питтсбургтен жөнелтілгендей есептелді. Базалық баға белгілеуді сатып алушылар жақтырмайды.