Герман мифологиясындағы шебер ұста – Вейланд. Ертегіде құл ретінде ұсталған, патша ұлдарын өлтіріп, қанатты плащ жасап қашып құтылған батыр туралы аңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Герман мифологиясындағы темірші
Germanic mythological blacksmith
Герман мифологиясында, Вейланд теміршісі (; , Velent; Ежелгі фриз тілінде Wela(n)du; Wieland der Schmied;; Ежелгі француз тілінде Galans (Galant); Wiląndz, сөздік мағынасы "шеберлікпен жасаушы") – германдық батырлық аңыздан шыққан, Джесси Уэстон "ерекше және қасты шебер, Вейланд" деп сипаттаған шебер темірші. Вейландтың тарихы ең нақты түрде көне норвегиялық Völundarkviða (Поэтикалық Эддадағы өлең) және Þiðreks сагасында баяндалған. Онда Вейланд – бір патшаның құлына айналған темірші. Вейланд патшаның ұлдарын өлтіріп кек алады, содан кейін қанатты плащ жасап, қашып кетеді. Көптеген басқа да көрнекі және мәтіндік дереккөздер осыған ұқсас оқиғаларға анық сілтеме жасайды, ең танымалдары – көне ағылшын поэмасы Deor және Франктердің сандығы. Вейланд сонымен қатар көптеген мәтіндерде, мысалы, көне ағылшын Waldere және Beowulf поэмаларында қару-жарақ жасаушы ретінде еске алынады. Ол Ұлы Теодорих туралы неміс поэмаларында Витигенің әкесі ретінде көрсетіледі.
In Germanic mythology, Wayland the Smith (; , Velent ; Old Frisian: Wela(n)du; Wieland der Schmied; ; Galans (Galant) in Old French; from Wilą ndz, lit. "crafting one") is a master blacksmith originating in Germanic heroic legend, described by Jessie Weston as "the weird and malicious craftsman, Weyland". Wayland's story is most clearly told in the Old Norse sources Völundarkviða (a poem in the Poetic Edda) and Þiðreks saga. In them, Wayland is a smith who is enslaved by a king. Wayland takes revenge by killing the king's sons and then escapes by crafting a winged cloak and flying away. A number of other visual and textual sources clearly allude to similar stories, most prominently the Old English poem Deor and the Franks Casket. Wayland is also mentioned in passing in a wide range of texts, such as the Old English Waldere and Beowulf, as the maker of weapons and armour. He is mentioned in the German poems about Theoderic the Great as the father of Witige.
Ең алғашқы дәлелдер
Уэйленд темірші туралы белгілі ең көне дерек – бұл, мүмкін, фриз рун жазуы бар алтын солидус, онда wela[n]du 'wayland' деп жазылған. Монетада аңызға айналған темірші бейнеленгені немесе Уэйленд есімді ақша соғушының аты жазылғаны әлі анық емес (мүмкін, ол аңызғы теміршінің есімін лақап ретінде қабылдаған). Монета Германияның солтүстік-батысындағы Остфризланд аймағындағы Швайндорфқа жақын жерден табылған және б.з. 575–625 жылдарға жатады.
The oldest reference known to Wayland the Smith is possibly a gold solidus with a Frisian runic inscription ᚹᛖᛚᚪᛞᚢ wela[n]du 'wayland'. It is not certain whether the coin depicts the legendary smith or bears the name of a moneyer who happened to be called Wayland (perhaps because he had taken the name of the legendary smith as an epithet). The coin was found near Schweindorf, in the region Ostfriesland in north west Germany, and is dated AD 575–625.
Вёлундарквида
Вёлундрквидаға сәйкес, финдер патшасы (көне норвегтердің самилерге берген аты) үш ұлға ие болды: Вёлундр (Вейланд) және оның екі бауыры Эгиль мен Слагфитр. Мифтің бір нұсқасында үш бауыр үш валькириямен бірге өмір сүрді: Ольрун, Хервёр альвитр және Хладгудр сванхвит. Тоғыз жылдан кейін валькириялар өз сүйіктілерін тастап кетті. Эгиль мен Слагфитр олардың соңынан еріп, ешқашан қайтып оралмады. Басқа нұсқада Вёлундр аққу қызына үйленді және олардың Хейм есімді ұлы болды, бірақ кейін Хервёр Вёлундрді тастап кетті. Екі нұсқада да оның махаббаты оған жүзік қалдырды. Алғашқы аңызда ол осы жүзіктің жеті жүз көшірмесін жасады. Кейін патша Нидхад Вёлундрді Нерикеде ұйықтағанда тұтқынға алды, оны жамбасын кесіп, Сэварстёд аралына қамады. Сол жерде Вёлундр патша үшін заттар жасауға мәжбүр болды. Вёлундрдің әйелінің жүзігі патшаның қызы Бёдвильдқа берілді. Нид Вёлундрдің қылышын киді. Қарымта ретінде Вёлундр патшаның ұлдарын олар жасырын келгенде өлтірді, олардың бас сүйектерінен тостаған, көздерінен асыл тастар, тістерінен брошка жасады. Ол патшаға тостағандарды, патшайымға зергерлік бұйымдарды және патшаның қызына брошканы жіберді. Бёдвильд жүзігін жөндеу үшін Вёлундрге әкелгенде, ол оны алдап, азғырып, жүкті қылды. Кейін ол Нидхадтың сарайына ұшып барып, патшаның ұлдарын қалай өлтіргенін, олардың денелерінен зергерлік бұйымдар жасағанын және Бёдвильдтен бала туғанын түсіндірді. Патша өзінің садақшылары мен аттылары Вёлундрге жете алмайтынына ағынан толып, темірші қашып кетіп, оны енді ешқашан көре алмайтынын айтты. Нидхад қызынан Вёлундрдың айтқандары рас па деп сұрайды. Өлең Бёдвильдтің Вёлундрден өзін қорғай алмағанын, өйткені ол одан тым күшті болғанын айтуымен аяқталады.
According to Völundarkviða, the king of the Finns (the Old Norse term for the Sámi) had three sons: Völundr (Wayland) and his two brothers Egil and Slagfiðr. In one version of the myth, the three brothers lived with three Valkyries: Ölrún, Hervör alvitr and Hlaðguðr svanhvít. After nine years, the Valkyries left their lovers. Egil and Slagfiðr followed, never to return. In another version, Völundr married the swan maiden Hervör, and they had a son, Heime, but Hervör later left Völundr. In both versions, his love left him with a ring. In the former myth, he forged seven hundred duplicates of this ring. Later, King Niðhad captured Völundr in his sleep in Nerike and ordered him hamstrung and imprisoned on the island of Sævarstöð. There Völundr was forced to forge items for the king. Völundr's wife's ring was given to the king's daughter, Böðvildr. Niðhad wore Völundr's sword. In revenge, Völundr killed the king's sons when they visited him in secret, and fashioned goblets from their skulls, jewels from their eyes, and a brooch from their teeth. He sent the goblets to the king, the jewels to the queen and the brooch to the king's daughter. When Böðvild takes her ring to Völundr for mending, he tricks and seduces her, and gets her pregnant. Later, he flies to Niðhad's hall where he explains how he has murdered the king's sons, fashioned jewelry from their bodies and fathered a child with Böðvild. The crying king laments that his archers and horsemen can't reach Völundr, as the smith flies away never to be seen again. Niðhad summons his daughter, asking her if Völundr's story was true. The poem ends with Böðvild stating that she was unable to protect herself from Völundr as he was too strong for her.
Ефрекс сағасы
Ертіс сағасына Уэйленд тарихының нұсқасы да кіреді. Сағаның бұл бөлігі кейде Velents þáttr smiðs деп аталады. Нидун патшаның сарайында сипатталған оқиғалар (Эдда жырларындағы Нидхадпен сәйкес келеді) негізінен Поэтикалық Эддадағы нұсқаға ұқсас келеді (бірақ сагада оның інісі, садақшы Эгил, оған қанат жасауға және Велент қашуына көмектеседі. Ол сондай-ақ Нидун патшамен қалай байланысқа келгенін, теңізді ойық ағашпен кесіп өтіп, патшаның ұстасымен жасасқан шарт бойынша Мимунг қылышын қалай соққанын айтады. Бұл Нидунның Уэйлендтің тізесін кесіп тастауына және соңында Уэйлендтің кек алуына әкелген дау туралы да баяндайды: Нидун Уэйлендке қызын және патшалығының жартысын сыйлауға уәде берген, бірақ содан кейін уәдесінен бас тарқанды. Сагада Эгил жинаған қауырсындан жасаған ұшу құралы туралы толығырақ айтылады; бұл құрал флайгил деп аталды, яғни ол екі қанаттан тұрған. Ол туған жері Сьоландқа қоныстанып, ақырында оның інісінің батасымен ханшайымға үйленеді. Бұл ұл Мимунг қылышын мұраға алады және Тидрек/Дидрик сарбаздарының бірі болады.
Þiðreks saga also includes a version of the story of Wayland This part of the saga is sometimes called Velents þáttr smiðs. The events described at King Niðung's court (identifiable with Niðhad in the Eddic lay) broadly follow the version in the Poetic Edda (though in the saga his brother, Egil the archer, is present to help him to make his wings and to help Velent escape It also tells of how he came to be with King Nidung, crossing the sea in a hollow log, and how he forged the sword Mimung as part of a bet with the king's smith. And it also tells about the argument that led to Nidung's hamstringing of Wayland, and ultimately to Wayland's revenge: Nidung had promised to give Wayland his daughter in marriage and also half his kingdom, and then went back on this promise. The saga elaborates on the flying contraption he builds using feathers collected by Egil; the contraption was called the flygil which suggests it was a pair of wings ( He settles in his native Sjoland and eventually marries the princess with the blessing of her brother who became the next king after Niðung's death. This son inherits the sword Mimung, and goes on to become one of Thidrek/Didrik's warriors.
Басқа
Төртінші ғасырдан бастап исландтық қолжазбаларда "Лабиринт" және "Домус Даедали" ("Дадалус үйі") терминдері "Вөлундархус" ("Вөлундр үйі") деп берілген. Бұл Вөлундрдің классикалық батыр Дадалуспен тең немесе тіпті осымен бірдей саналғанын көрсетеді. "Торстейн Викингссон сағасында" Вөлундр – "Грам" (сондай-ақ "Бальмунг" және "Нотунг" деп те аталады) сиқырлы қылышын және Торстейннің алған сиқырлы сақинасын жасаған.
In Icelandic manuscripts from the fourteenth century onwards, the terms Labyrinth and Domus Daedali ('home of Daedalus') are rendered Vǫlundarhús ('house of Vǫlundr'). This shows that Völundr was seen as equivalent to, or even identical with, the classical hero Daedalus. In Þorsteins saga Víkingssonar, Völundr is the manufacturer of the magic sword Gram (also named Balmung and Nothung) and the magic ring that Þorsteinn retrieves.