Прокопий: Римді билеуге таласқан

Кіріспе

365–366 жылдар аралығында Римнің узурпаторы Прокопий (Ежелгі грекше: Προκόπιος; 326 – 27 мамыр 366) – Валенсқа қарсы Римнің узурпаторы болған.

Өмір

Прокопий Киликиялық, шамамен 326 жылы Корикуста дүниеге келген. Анасының жағынан грек болған Прокопий, император Юлианның аналық туысы еді, себебі олардың аналық әжесі Юлий Юлиан болған. Оның бірінші әйелі, болжам бойынша, Артемизия болды. V ғасырдың римдік генералы Прокопий және оның ұлы, император Антемий, оның ұрпақтарынан еді, ал біріншісі – оның ұлы Прокопийдің ұлы. Констанций II билігі тұсында ол ұзақ жылдар бойы трибун және нотарий қызметін атқарды. 358 жылы император оған сенім артып, Луциллианмен бірге Сасанидтер сарайына елшілікке жіберді. Оның мансабы оған көптеген маңызды байланыстар құруға, сондай-ақ императорлық үкімет құрылымын түсінуге мүмкіндік берді. Прокопий Юлианның қосылысына кіріп, 363 жылы Сасанидтерге қарсы жорыққа қатысты. Себастьянмен бірге оған 30 000 сарбазбен Тигрдің жоғарғы ағысын бақылау және, мүмкін болса, Армения патшасы Арсак II-ге қосылып, оңтүстікке қарай жылжу арқылы Юлианның әскеріне жету міндеті жүктелді. Бірақ Юлиан қайтыс болды, ал Прокопий Нисибис пен Сингара арасындағы Тильсафатаға жеткенде, жаңа император, Жовианмен кездесті. Юлиан мұрагерін тағайындамай қайтыс болғанымен, ол Прокопийге өлімі жағдайында «қызғылт түсті киімді» (императорлық мақұлдаманы) алуға бұйрық берген деген қауесет тарады. Жовианның ашуынан қорқып, ол тағы бір армиялық кандидаттың (Жовианның) өліміне себепкер болды, Прокопий жасырынға түсті, бірақ кейін Юлианның денесін Тарсқа жеткізіп, жерлеуін қадағалады, содан кейін отбасымен Кесарияға барды. Жовиан қайтыс болғаннан кейін, жаңа императорлар Валентиан I және Валент Прокопийді тұтқындау үшін сарбаздарды жіберді. Ол бағынды, бірақ отбасымен кездесуді сұрады; ол тұтқындаушыларын тамақтандырып, ішкізді, содан кейін отбасымен бірге қашуға мүмкіндік алды, бірінші кезде Қара теңізге, кейін Таурикалық Херсонеске, онда олар жасырынды. Алайда Прокопий сатқындық пен жарияланудан үнемі қорқып өмір сүрді және Стратегиден көмек сұрау үшін империяның астанасы Константинопольге баруға шешім қабылдады. Валенттің преториандық префекті және қарындасының күйеуі Петронийдің саясатына наразылық туғанын білген Прокопий, өзін император деп жариялауға шешім қабылдады. Ол Константинопольде орналасқан екі легионға пара беріп, олардың қолдауын алды және императорлық қаланы бақылауға алды. Содан кейін, 28 қыркүйек 365 жылы өзін император деп жариялады және тез арада Фракия провинцияларын, содан кейін Битинияны бағындырды. Прокопий өзін білімді философ, Шығыс империясының грек тілін жақсы білетін адам ретінде көрсетті және эллинистік Шығыс аристократиясының қолдауын алу үшін Валенттің осы саладағы нашарлығын атап өтті. Ол Константин әулетімен байланысын көрсету үшін Константин II-нің жесірі Фаустина және олардың қызы Констанциямен бірге көпшілік алдында пайда болды, бұл әрекетті Аммиан оның қолдауын арттырғанын айтты. Валент бастапқыда бүлікке қарсы тұрудан үмітін үзгенімен және узурпатормен келісімге келуге бейім болды, бірақ Салютий мен Аринтейдің кеңестерімен тез жиналды және оның генералдарының жоғары шеберлігі Тиатира және Наколия шайқастарында басымдық танытты, онда Прокопийдің әскерлері жеңілді. Ол шайқас алаңынан қашып, Фригияның шұрайлы жерлерінде біраз уақыт қашқан, бірақ көп ұзамай екі генералы Агилоний мен Гомоарийдің сатқындығынан Валентке ұсталды. Валент оның қарсыласын 366 жылдың 27 мамырында бас кесіп өлім жазасын берді. Содан кейін оның басын Валентиннің ағасы және әріптес императоры Валентиан I-ге жіберді.

Procopius was a native of Cilicia and born in Corycus around the year 326. On his mother's side, Procopius was a Greek, a maternal cousin, to Emperor Julian, since their maternal grandfather was Julius Julianus. His first wife was probably Artemisia. The Roman general of the 5th century Procopius and his son, the Emperor Anthemius, were among his descendants, the first being the son of his son Procopius. During the reign of Constantius II, he served as tribunus et notarius for a long period of time. By 358, the emperor trusted him enough to send him with Lucillianus as an envoy to the Sassanid court. His career granted him the opportunity to build many important connections, as well as to help him understand the structure of the imperial government. Procopius entered Julian's retinue and took part in his campaign against the Sassanids in 363. Together with Sebastianus he was entrusted with controlling the upper Tigris with 30,000 men and, if possible, joining King Arsaces II of Armenia and marching southward, to reach Julian's army in Assyria. However, Julian died and, when Procopius reached the main Roman army near Thilsaphata, between Nisibis and Singara, he met the new emperor, Jovian. Though Julian had died without naming a successor, a rumor spread that he had ordered Procopius to take the purple in case of his death. Fearing Jovian's wrath, which had caused the death of another army candidate to the throne (Jovianus), Procopius went into hiding, but later supervised the transport of Julian's body to Tarsus and its subsequent burial, and only later went to Caesarea with his family. After Jovian's death, the new emperors, Valentinian I and Valens, sent some soldiers to arrest Procopius. He surrendered, but asked to meet his family; he had his captors dine and drink, and then seized the opportunity to flee with his family, first to the Black Sea and later to the Tauric Chersonese, where they hid. However, Procopius lived in constant fear of betrayal or exposure, and decided to go to Constantinople, the Empire's capital, to ask Strategius for help. Becoming aware of discontent caused by the policies of Valens’ praetorian prefect and father in law, Petronius, Procopius decided to declare himself Emperor. He bribed two legions which were then resting at Constantinople to support his efforts, and took control of the imperial city. Shortly after this he proclaimed himself Emperor on 28 September 365, and quickly took control of the provinces of Thrace, and later Bithynia. Procopius promoted himself as an educated philosopher, well versed in the Greek language of the Eastern Empire, and highlighted Valens' weakness in this area, to gain the support of the Hellenized Eastern aristocrats. He also emphasized his link to the Constantinian dynasty by appearing in public with Constantius II’s widow Faustina and their daughter Constantia, an act which Ammianus considered to have earned him greater support. Though Valens initially despaired of subduing the rebellion, and was inclined to come to terms with the usurper, he quickly rallied, guided by the counsels of Salutius and Arintheus, and the superior ability of his generals prevailed in two battles at Thyatira and Nacolia where Procopius' forces were defeated. He fled the battlefield, and was for a while a fugitive in the wilds of Phrygia, but was soon betrayed to Valens due to the treachery of his two generals Agilonius and Gomoarius, he was captured. Valens had his rival executed on 27 May 366 through beheading. His head was then sent to Valens’ elder brother and co emperor Valentinian I.